Thêm một quốc gia tính rời OPEC, chuyện gì đây?

Một số nguồn tin cho biết ý tưởng rời OPEC đã được đề cập trong các cuộc trao đổi với quan chức Mỹ. Tuy nhiên, Caracas hiện chưa đưa ra quyết định cuối cùng.

Khả năng Venezuela rời OPEC xuất hiện trong bối cảnh quan hệ giữa Caracas và Washington thay đổi mạnh mẽ. Sau khi Tổng thống Donald Trump loại bỏ nhà lãnh đạo lâu năm Nicolás Maduro và giành quyền kiểm soát hoạt động bán dầu của Venezuela, ảnh hưởng của Mỹ đối với quốc gia Nam Mỹ này ngày càng gia tăng.

Washington hiện cũng đang đàm phán với giới lãnh đạo Venezuela về khả năng nắm giữ một phần lớn các mỏ dầu của nước này. Theo những người am hiểu vấn đề, hai bên đang thảo luận một đề xuất có thể cho phép Mỹ thuê một số mỏ dầu trong thời hạn lên tới 100 năm.

Nếu trở thành hiện thực, thỏa thuận sẽ đánh dấu một trong những lần Mỹ can thiệp trực tiếp và sâu rộng nhất vào nền kinh tế của một quốc gia khác. Động thái này cũng phù hợp với cái gọi là “Học thuyết Donroe” của ông Trump, nhằm mở rộng ảnh hưởng của Mỹ tại Tây Bán cầu.

Ông Trump từng gọi Venezuela là “bang thứ 51” của Mỹ và tuyên bố Washington kiểm soát dầu mỏ của quốc gia này.

Sự can thiệp ngày càng sâu của chính quyền Trump vào lĩnh vực kinh doanh cũng thể hiện qua việc Mỹ nắm giữ cổ phần tại một số doanh nghiệp, từ Intel đến nhà sản xuất đất hiếm MP Materials và công ty khai thác lithium Lithium Americas. Washington đồng thời thúc đẩy các thỏa thuận liên quan đến tài nguyên ở nước ngoài.

Năm ngoái, chính quyền Trump đã thành lập một quỹ đầu tư chung với Ukraine, được bảo đảm bằng nguồn thu từ các dự án khoáng sản, dầu mỏ và khí đốt của nước này.

Trong bối cảnh đó, khả năng chính phủ Mỹ trực tiếp tham gia các dự án dầu khí Venezuela cho thấy ngành công nghiệp dầu mỏ nước này đang đứng trước một cuộc tái cấu trúc lớn.

Các tập đoàn dầu khí quốc tế lớn hiện vẫn tiếp cận Venezuela khá thận trọng, trong khi những nhà khai thác độc lập và nhà đầu tư chấp nhận rủi ro cao hơn đang nhanh chóng tìm kiếm cơ hội. Nhiều người coi Venezuela là một trong những cơ hội đầu tư dầu mỏ lớn nhất kể từ sau khi Liên Xô tan rã.

Vị thế của Venezuela trong OPEC suy giảm

Từng là một trong những thành viên có ảnh hưởng nhất OPEC, vai trò của Venezuela đã suy yếu đáng kể sau nhiều năm ngành dầu khí trong nước chịu tác động từ các lệnh trừng phạt của Mỹ và khủng hoảng kinh tế làm tê liệt ngành dầu khí.

Theo khảo sát, Venezuela đã sản xuất khoảng 1,16 triệu thùng dầu/ngày trong tháng 7, chưa bằng một nửa mức sản lượng của 10 năm trước. Dù vậy, sản lượng dầu của nước này đã tăng trở lại trong năm nay.

Với sản lượng hiện tại, việc Venezuela rời OPEC nhiều khả năng không gây tác động đáng kể ngay lập tức lên thị trường dầu toàn cầu, vốn đang chịu ảnh hưởng lớn từ những biến động liên quan đến cuộc chiến giữa Mỹ và Iran.

Dù vậy, ý tưởng này đang nhận được thêm sự chú ý trong bối cảnh nhiều thành viên ngày càng không hài lòng với các nghĩa vụ khi tham gia OPEC. Iraq từng công khai khả năng rời tổ chức nếu không được nâng hạn ngạch sản xuất.

Chỉ 4 tháng trước, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cũng tuyên bố sẽ rời OPEC, làm dấy lên lo ngại về sự đoàn kết của tổ chức cũng như khả năng kiểm soát giá dầu thô.

Nếu Venezuela tiếp bước UAE, những nghi vấn về khả năng OPEC duy trì sự gắn kết và ảnh hưởng lên giá dầu sẽ càng gia tăng. Một sự phân rã sâu hơn có thể khiến các thành viên lao vào cuộc cạnh tranh giành thị phần, tương tự cuộc chiến giá dầu ngắn ngủi từng diễn ra vào năm 2020.

Một nguồn tin cho biết một số quan chức Mỹ đang hình dung về một cường quốc dầu mỏ mới được xây dựng trên cơ sở liên minh giữa Mỹ và Venezuela, qua đó làm suy yếu đáng kể ảnh hưởng của OPEC.

Hiện Venezuela không chịu các giới hạn sản lượng của OPEC do sản lượng đã sụt giảm mạnh trong những năm qua. Theo một nguồn tin khác, việc thoát khỏi những hạn ngạch tiềm năng trong tương lai có thể giúp Caracas tối đa hóa sản lượng trong dài hạn, qua đó góp phần kéo giảm giá dầu.

Đối với Washington, việc Venezuela không còn bị ràng buộc bởi các nghĩa vụ với OPEC cũng sẽ giúp Mỹ tự do hơn trong việc triển khai chiến lược đối với ngành dầu khí của quốc gia Nam Mỹ này.

Cánh cửa mới cho các tập đoàn dầu khí Mỹ

Việc Venezuela rời OPEC có thể mở đường cho các công ty dầu khí quốc tế, đặc biệt là doanh nghiệp Mỹ, đóng vai trò lớn hơn trong quá trình khôi phục ngành dầu mỏ của nước này.

Nếu sản lượng Venezuela tăng mạnh trở lại, nguồn cung bổ sung có thể làm gia tăng tình trạng dư thừa dầu trên thị trường toàn cầu trong những năm tới, phù hợp với cảnh báo mà Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) và nhiều tổ chức dự báo lớn đã đưa ra.

Với Tổng thống Trump, một Venezuela đứng ngoài OPEC cũng sẽ là kết quả có lợi. Ông từ lâu chỉ trích OPEC vì cho rằng tổ chức này có khả năng đẩy giá dầu và chi phí nhiên liệu lên cao, gây sức ép lên người tiêu dùng Mỹ.

Kể từ khi lực lượng Mỹ bắt giữ ông Maduro ngày 3/1 và quyền Tổng thống Delcy Rodríguez lên nắm quyền, quan hệ giữa Washington và Caracas đã chuyển từ đối đầu, cô lập sang hợp tác ngày càng sâu rộng.

Chính quyền Trump đã khôi phục quan hệ ngoại giao, mở lại Đại sứ quán Mỹ tại Caracas và tiến hành đối thoại trực tiếp với bà Rodríguez cùng các bộ trưởng chủ chốt. Washington sử dụng nhiều công cụ, từ nới lỏng trừng phạt, mở đường tiếp cận hệ thống tài chính quốc tế đến kiểm soát nguồn thu từ dầu mỏ, để tác động đến chính sách của Caracas.

Venezuela là một trong 5 quốc gia sáng lập OPEC vào năm 1960 và được xem là một trong những nước có vai trò quan trọng nhất đối với sự ra đời của tổ chức này. Bộ trưởng Dầu mỏ Venezuela khi đó, ông Juan Pablo Pérez Alfonzo, đã tiến hành nhiều nỗ lực ngoại giao nhằm thúc đẩy việc thành lập liên minh dầu mỏ.

Trong hơn 6 thập kỷ, OPEC cùng các đối tác đã giữ vai trò quan trọng trên thị trường dầu thế giới, từ lệnh cấm vận dầu mỏ của các quốc gia Arab trong thập niên 1970 đến những đợt cắt giảm sản lượng quy mô lớn giúp bình ổn giá và hỗ trợ ngành dầu khí toàn cầu trong đại dịch Covid-19.

Venezuela cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành OPEC+, liên minh ra đời năm 2016 giữa các thành viên OPEC và những nhà sản xuất bên ngoài, trong đó có Nga. Sự ra đời của OPEC+ từng giúp củng cố ảnh hưởng của liên minh trên thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, sức ảnh hưởng của OPEC+ một lần nữa có dấu hiệu suy giảm. Các nhà khai thác dầu đá phiến Mỹ cùng nhiều đối thủ khác trên thế giới đã làm suy yếu khả năng kiểm soát giá dầu của liên minh.

Trong khi đó, những phát hiện dầu khí quy mô lớn tại Guyana và Brazil cũng đang làm thay đổi cán cân sản xuất, khiến vị thế thống trị của OPEC trên thị trường dầu toàn cầu ngày càng chịu nhiều sức ép.