Thủ khoa có phải nhân tài?

Nhân tài không chỉ là bằng cấp, thành tích

Phát biểu tại hội thảo “Thu hút, trọng dụng nhân tài trong kỷ nguyên mới”do Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam tổ chức sáng 22/9, TS. Trần Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, cho rằng chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài lâu nay chưa đạt hiệu quả do nhận thức về nhân tài chưa thống nhất và thiếu tiêu chí rõ ràng để nhận diện.

Theo ông, nhân tài trước hết phải có “đức và tài”, tức phẩm chất và năng lực. Bên cạnh đó, công trạng, sản phẩm tạo ra giá trị cao, khả năng giải quyết những vấn đề khó và thúc đẩy sự phát triển mới là những yếu tố thể hiện chân giá trị của nhân tài.

“Do vậy, nhận diện nhân tài và xây dựng chính sách nhân tài phải chuyển từ tiêu chí bằng cấp, chứng chỉ, hồ sơ, học hàm, học vị sang phẩm chất, năng lực và kết quả mang lại sự phát triển”, ông Tuấn nói.

GS.TS. Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, cũng cho rằng nhân tài phải “vừa hồng vừa chuyên”, có năng lực và tầm nhìn. Ông đặt vấn đề về việc tuyển dụng thủ khoa gần đây: “Thủ khoa có phải nhân tài không?”

Theo ông Lý, chính sách nhân tài cần toàn diện, đồng bộ, không chỉ dừng ở chế độ đãi ngộ mà phải tạo môi trường để người tài làm việc và phát huy sản phẩm của mình. Ông cho rằng cần có luật về thu hút và trọng dụng nhân tài.

Chuyển từ “thu hút” sang tạo ra nhân tài

PGS.TS. Lê Minh Thông, nguyên trợ lý Chủ tịch Quốc hội, cho rằng cách nhận diện nhân tài hiện vẫn thiên về “đầu vào”, bằng cấp và thành tích quá khứ, thay vì năng lực tạo ra giá trị.

Theo ông, bằng cấp, học vị, chức danh và giải thưởng có thể là những tiêu chí tham khảo nhưng không thể thay thế năng lực thực chất. Một người có học vị cao nhưng không tạo ra tri thức mới không thể mặc nhiên được coi là nhân tài.

Ông Thông đề xuất chuyển từ quan niệm coi nhân tài là “đối tượng chính sách đặc biệt” sang xem đây là nguồn lực chiến lược của quốc gia.

Chính sách cũng cần chuyển từ chủ yếu “thu hút nhân tài” sang kiến tạo hệ sinh thái sản sinh và phát triển nhân tài.

Theo hướng này, hiệu quả chính sách không chỉ được nhìn qua số lượng người được thu hút, mà còn ở khả năng tạo ra những người đạt trình độ xuất sắc và tạo được giá trị lớn.

Nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội Nguyễn Văn Thuận cũng cho rằng lâu nay còn lúng túng vì chưa thống nhất được thế nào là nhân tài.

Theo ông, tiêu chí cần phù hợp với từng lĩnh vực, bởi nhân tài trong khoa học và công nghệ có thể khác với nhân tài trong vận hành và quản trị quốc gia.

Ngoài trí tuệ, theo ông Thuận, nhân tài còn cần đạo đức và bản lĩnh; chính sách không nên chỉ tập trung vào tiền lương hay nhà ở mà phải quan tâm đến môi trường và điều kiện để họ phát huy năng lực.