Tổ hợp tên lửa ‘sát thủ’ bảo vệ vùng trời Nội Bài, ác mộng của các mục tiêu tầm thấp

Tại khu vực phía bắc thủ đô Hà Nội, Cảng hàng không quốc tế Nội Bài giữ vị trí yết hầu về giao thương hàng không dân dụng lẫn an ninh quốc phòng. Trực tiếp gánh vác sứ mệnh bảo vệ bình yên cho vùng trời trọng yếu này là Tiểu đoàn 172 thuộc Trung đoàn 260, Sư đoàn 361 (Quân chủng Phòng không-Không quân).

Một trong những vũ khí chủ lực được đơn vị triển khai trực chiến là tổ hợp tên lửa phòng không tầm thấp A89 (định danh kỹ thuật quốc tế là 9K35 Strela-10). Với thiết kế gọn gàng cùng uy lực đáng gờm, khí tài này từ lâu được mệnh danh là “sát thủ” đối với các mục tiêu bay thấp lọt qua các tầng hỏa lực tầm xa.

Tổ hợp 9K35 Strela-10 (trong tiếng Nga mang ý nghĩa là “Mũi tên”) được Liên Xô bắt đầu nghiên cứu và chế tạo từ năm 1973, chính thức đưa vào biên chế quân đội năm 1976.

Vào giai đoạn thập niên 1970, học thuyết tác chiến cơ động bọc thép của Liên Xô đòi hỏi một lưới lửa phòng không đi cùng đội hình hành quân đủ sức đánh chặn trực thăng vũ trang và cường kích bổ nhào của đối phương ở cự ly gần. Strela-10 ra đời nhằm hiện thực hóa sứ mệnh đó: Bảo vệ các đội hình binh chủng hợp thành, bảo vệ các mục tiêu điểm then chốt trước đòn không kích lướt tầm thấp.

Khác với các hệ thống phòng không sử dụng radar chủ động dễ bị đối phương định vị và chế áp điện tử, Strela-10 nổi bật nhờ nguyên lý bám bắt thụ động, giúp cỗ xe ẩn mình hoàn hảo trên chiến trường. Sự cơ động vượt trội cùng khả năng tác chiến độc lập biến Strela-10 thành bước nhảy vọt so với các thế hệ hỏa lực cơ động tiền nhiệm.

Hiệu quả tác chiến của dòng vũ khí này không chỉ dừng lại trên lý thuyết. Trong các cuộc xung đột hiện đại, điển hình là chiến dịch quân sự tại Ukraine, quân đội Nga liên tục huy động các kíp chiến đấu Strela-10 trực chiến.

Năm 2022, truyền hình Zvezda TV từng công bố tư liệu ghi lại hoạt động thực tế của Strela-10, cho thấy tổ hợp có khả năng chuyển cấp và khai hỏa chỉ trong vỏn vẹn 5 giây kể từ khi bắt được mục tiêu, đánh chặn thành công hàng loạt cuộc không kích tầm thấp.

Khung gầm đa dụng và thông số kỹ thuật tối ưu hóa cho tầm thấp

Sức mạnh tác chiến linh hoạt của tổ hợp tên lửa Strela-10 bắt nguồn từ sự kết hợp hài hòa giữa khung gầm xe thiết giáp bánh xích MT-LB bền bỉ và hệ thống dẫn đường quang-hồng ngoại tinh vi.

Theo chỉ số trangArmy Recognitioncung cấp,toàn bộ tổ hợp có trọng lượng 12,1 tấn; chiều dài 6,45m; chiều rộng 2,85m và chiều cao 2,22m. Thân xe được phân bổ khoa học thành 3 khoang riêng biệt: kíp chiến đấu 3 người ngồi ở phía trước, khối động cơ diesel YaMZ 238V (công suất 240 mã lực) đặt tại trung tâm và khoang kỹ thuật kiêm chở quân ở phía sau.

Xe có thể đạt tốc độ tối đa 60km/h trên đường nhựa, dự trữ hành trình lên tới 500km. Nhờ đặc tính của xe xích lội nước, tổ hợp có thể vượt chướng ngại vật ngập nước với vận tốc 5km/h, cho phép cơ động tác chiến trên mọi địa hình phức tạp.

Không chỉ cơ động trên mọi địa hình, tổ hợp còn sở hữu hỏa lực phòng không uy lực.Vũ khí chủ lực là đạn tên lửa 9M37 dẫn đường bằng cơ chế đầu dò quang học kết hợp hồng ngoại hai kênh. Mỗi quả đạn dài 2,2m; đường kính thân 0,12m; nặng 40kg, mang theo đầu đạn nổ phá phân mảnh nặng 3,5kg.

Tên lửa này đạt vận tốc tối đa Mach 2, bao quát trần bay từ 25m đến 3.500m và cự ly diệt mục tiêu hiệu quả trong tầm 5.000m (tức 5km). Bệ phóng xoay 360 độ đặt giữa nóc xe, mang sẵn 4 ống phóng kiêm bảo quản đạn sẵn sàng khai hỏa. Bên trong thân xe mang thêm 8 quả đạn dự trữ, cho phép kíp xe nạp lại toàn bộ chỉ trong 3 phút.

Ngoài ra, hệ thống còn trở nên đáng gờm vì nguồn khí tài trinh sát và vũ khí phụ hiện đại. Xe trang bị kính ngắm ảnh nhiệt quang điện tử giúp phát hiện mục tiêu rõ nét ngay trong điều kiện sương mù dày đặc hay sau các tầng mây. Hệ thống kết hợp radar đo xa vô tuyến 9S86 SNAP SHOT đặt giữa các giàn phóng cùng radar TELAR đạt tầm bao quát tối đa 10.000m (tương đương 10km).

Để tự vệ mặt đất và chống bộ binh tiếp cận, xe trang bị thêm một súng máy đồng trục cỡ nòng 7,62mm với cơ số 2.000 viên đạn, tốc độ bắn 800 viên/phút và tầm bắn hiệu quả 1.500m.

Sự kết hợp hoàn hảo với bản lĩnh người lính giữ trời Thủ đô

Sự bùng nổ của các phương tiện bay không người lái (UAV) và thiết bị ghi hình điều khiển từ xa (flycam) trong thời gian gần đây đang đặt ra những bài toán hóc búa cho công tác bảo vệ không phận tầm cực thấp. Nhận thức rõ thách thức này, Tiểu đoàn 172 đã chủ động xây dựng mạng lưới hỏa lực nhiều tầng, nhiều lớp.

Tổ hợp chế áp điện tử CAV-14 đóng vai trò tuyến ngăn chặn ban đầu, chuyên phá sóng và vô hiệu hóa các thiết bị không người lái cỡ nhỏ. Tuy nhiên, nếu xuất hiện phương tiện bay xâm nhập nguy hiểm vượt qua màn chắn chế áp vô tuyến điện, tổ hợp Strela-10 lập tức vào cuộc để tiêu diệt mục tiêu bằng hỏa lực dẫn đường chính xác.

Các chiến sĩ của Tiểu đoàn 172 cũng thường xuyên luyện tập, luôn trong trạng thái cùng tổ hợp thực chiến. Mọi thao tác kỹ thuật đều được rèn luyện theo quy chuẩn nghiêm ngặt. Khi xuất hiện vật thể bay lạ xâm nhập vùng cấm không có lịch báo trước, thông tin trinh sát lập tức truyền về màn hình điều hành của Sở chỉ huy.

Chỉ sau hiệu lệnh báo động, kíp chiến đấu nhanh chóng có mặt tại nhà xe, kiểm tra tình trạng khí tài và đưa tổ hợp Strela-10 ra khỏi khu kỹ thuật trong tích tắc. Trưởng xe duy trì đường truyền thông tin liên tục với chỉ huy, trong khi pháo thủ xoay đài quan sát, sục sạo bầu trời và bám sát mục tiêu.

Sự kết hợp giữa khí tài tin cậy và tinh thần cảnh giác cao độ của cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 361 chính là bảo chứng vững chắc nhất cho an toàn của từng chuyến bay cất, hạ cánh nơi cửa ngõ Thủ đô.