Tối nay, Việt Nam có thể quan sát ‘siêu trăng’ cực hiếm đạt đỉnh

Siêu trăng xuất hiện vào chiều tối hôm nay (3/1) được đánh giá là một trong những thời điểm Mặt Trăng đạt độ sáng lớn nhất có thể quan sát trong nhiều năm gần đây. Theo các tính toán thiên văn, pha trăng tròn đạt cực đại vào khoảng 17h04 theo giờ Việt Nam (GMT+7).

Dù thời khắc cực đại rơi vào cuối buổi chiều, hiện tượng trăng tròn vẫn hiện diện rõ trong buổi tối cùng ngày, khi Mặt Trăng lên cao hơn so với đường chân trời và dần chiếm vị trí nổi bật trên bầu trời đêm.

Hội Thiên văn Hà Nội cho biết, đầu tháng Giêng tại Việt Nam và nhiều khu vực thuộc Bắc bán cầu thường gắn với không khí lạnh, độ ẩm thấp. Những điều kiện này giúp bầu trời trong hơn, giảm hiện tượng nhiễu quang học, tạo thuận lợi cho việc quan sát các hiện tượng thiên văn.

Trong trường hợp thời tiết quang đãng, việc quan sát siêu trăng có thể thực hiện bằng mắt thường, với điều kiện không gian đủ tối và tầm nhìn thoáng đãng, giúp cảm nhận trọn vẹn vẻ rực rỡ của siêu trăng.

Theo các số liệu tính toán, trong đợt trăng tròn lần này, khoảng cách giữa Mặt Trăng và Trái Đất chỉ còn khoảng 362.312km, ngắn hơn đáng kể so với khoảng cách trung bình 384.400km. Khi tiến gần Trái Đất, Mặt Trăng có kích thước biểu kiến lớn hơn khoảng 14% và độ sáng tăng khoảng 30% so với thời điểm ở vị trí xa nhất trên quỹ đạo. Đây là cơ sở để giới chuyên môn xếp hiện tượng này vào nhóm “siêu trăng”.

Bên cạnh yếu tố cận địa của Mặt Trăng, siêu trăng đầu năm nay còn được tăng cường độ sáng nhờ bối cảnh thiên văn đi kèm. Cụ thể, hiện tượng diễn ra ngay trước thời điểm cận nhật, khi Trái Đất ở vị trí gần Mặt Trời nhất trong năm.

Theo các nhà khoa học, cận nhật thường rơi vào đầu tháng Giêng, khi Trái Đất tiến gần Mặt Trời hơn khoảng 3,4% so với điểm xa nhất trên quỹ đạo. Khoảng cách rút ngắn này làm gia tăng lượng bức xạ Mặt Trời chiếu đến hệ Trái Đất - Mặt Trăng, khiến trăng tròn sáng hơn khoảng 6,5% so với giai đoạn Trái Đất ở điểm viễn nhật. Khi kết hợp với hiệu ứng cận địa của Mặt Trăng, độ sáng tổng thể của siêu trăng được khuếch đại rõ rệt.

Sự kết hợp của 3 yếu tố trên khiến ánh trăng được “khuếch đại” đáng kể, tạo nên một trong những siêu trăng rực rỡ nhất mà người quan sát có thể chứng kiến bằng mắt thường.

Về bản chất, siêu trăng là hệ quả tự nhiên của quỹ đạo hình bầu dục mà Mặt Trăng chuyển động quanh Trái Đất. Do quỹ đạo này lệch khỏi hình tròn hoàn hảo và chịu ảnh hưởng của hiện tượng tiến động, thời điểm Mặt Trăng ở cận địa thường không trùng hoàn toàn với pha trăng tròn hoặc trăng non.

Theo tính toán, mỗi năm trung bình có khoảng 13 lần Mặt Trăng đi qua cận địa, nhưng chỉ một số ít trong đó trùng đúng pha, để được gọi là siêu trăng. Tương tự, quỹ đạo Trái Đất quanh Mặt Trời cũng biến đổi nhẹ theo thời gian dưới tác động của lực hấp dẫn và mối quan hệ động lực lâu dài giữa 2 thiên thể. Sự thay đổi này khiến khoảng cách cận nhật dao động qua từng năm, góp phần tạo nên những lần siêu trăng có độ sáng vượt mức thông thường.

Theo Science Alert, hiện tượng diễn ra ngày 3/1 cũng là siêu trăng cuối cùng mà người yêu thiên văn có thể quan sát cho đến ngày 24/11.