Tốt nghiệp Đại học Oxford danh giá vẫn chật vật tìm việc, phải đi giao đồ ăn: Chuyện gì đang xảy ra với người trẻ mới ra trường?

Vừa nhận bằng thạc sĩ Phát triển trẻ em tại Đại học Oxford, Matthew Donnelly hiện dành nhiều giờ mỗi ngày lái chiếc Ford Fiesta quanh Oxfordshire để giao đồ ăn.

Có ngày thuận lợi, anh kiếm được khoảng 125 bảng Anh. Nhưng cũng có những đơn hàng khiến anh mất hơn 1 giờ di chuyển qua vùng nông thôn, để rồi nhận về chỉ 5,48 bảng.

Câu chuyện gây chú ý bởi Oxford từ lâu được xem là một trong những trường đại học danh giá nhất thế giới. Với nhiều sinh viên, tấm bằng từ ngôi trường này thường gắn với kỳ vọng về một khởi đầu thuận lợi trên thị trường lao động.

Thực tế Donnelly gặp phải lại khác.

Sau khi tốt nghiệp, anh muốn tìm công việc liên quan đến chuyên ngành hoặc viết lách. Donnelly từng có kinh nghiệm viết tự do, nhưng nhanh chóng nhận ra thị trường tuyển dụng khó khăn hơn nhiều so với hình dung khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Bạn học cùng khóa của anh cũng đi theo những con đường rất khác nhau. Có người giành được công việc tại khu tài chính London với mức lương khoảng 75.000 bảng/năm, người sang Trung Quốc dạy tiếng Anh, trong khi một số người chưa tìm được việc phải trở về sống cùng cha mẹ.

Cùng mang danh sinh viên tốt nghiệp Oxford, nhưng con đường sau lễ tốt nghiệp không hề giống nhau.

Giao đồ ăn để trả tiền thuê nhà

Donnelly cuối cùng đăng ký làm tài xế giao hàng cho Uber Eats.

Lý do khá đơn giản. Thay vì ngồi ở nhà gửi hồ sơ rồi chờ những cuộc phỏng vấn chưa biết khi nào mới tới, anh muốn có một công việc linh hoạt và tạo ra thu nhập ngay lập tức.

Hiện Donnelly thường viết vào buổi sáng, sau đó giao đồ ăn vào buổi trưa và buổi tối.

Tuy nhiên, thu nhập từ công việc này không thể xem hoàn toàn là tiền lương. Anh phải tự chi trả nhiên liệu, bảo hiểm dành riêng cho hoạt động giao hàng và chi phí sửa xe.

Ngay ngày làm việc thứ 2, ôtô của Donnelly cán phải ổ gà khiến lốp bị hỏng. Trong thời gian sửa xe, anh không thể nhận đơn và không có thu nhập.

Một trong những chuyến giao hàng đáng nhớ nhất là đơn McDonald's tới một khách hàng sống ở vùng nông thôn Oxfordshire.

Do tín hiệu điện thoại yếu, hệ thống định vị của Uber Eats dẫn anh đi sai hướng. Sau khi khách hàng liên hệ và đề nghị chuyển sang Google Maps, Donnelly lại phải lái thêm hàng chục phút.

Tổng cộng anh mất hơn 1 giờ để giao đồ ăn tới nơi. Thu nhập cho chuyến đi đó chỉ là 5,48 bảng.

Dù vậy, những ngày nhiều đơn và hành trình thuận lợi hơn, Donnelly có thể kiếm khoảng 125 bảng.

Anh hiện sống cùng vợ trong căn hộ 1 phòng ngủ với tiền thuê khoảng 1.300 bảng/tháng. Thu nhập từ giao đồ ăn ít nhất giúp anh trang trải một phần chi phí sinh hoạt trong lúc tiếp tục tìm việc phù hợp hơn.

Việc làm cho sinh viên mới tốt nghiệp giảm mạnh

Trường hợp của Donnelly diễn ra đúng lúc thị trường việc làm dành cho sinh viên mới tốt nghiệp tại Anh bước vào giai đoạn khó khăn.

Theo nền tảng tuyển dụng Adzuna, trong tháng 7/2026, số vị trí dành riêng cho sinh viên mới tốt nghiệp trên nền tảng chỉ còn 8.383, thấp nhất kể từ khi hệ thống bắt đầu thống kê.

Một năm trước, con số này là 15.397. Như vậy, chỉ sau 1 năm, số vị trí đã giảm khoảng 45,6%.

Nếu so với giai đoạn cao điểm năm 2017, khoảng cách còn lớn hơn. Khi đó, Adzuna từng ghi nhận hơn 55.800 vị trí dành cho sinh viên mới tốt nghiệp.

Dữ liệu của một nền tảng tuyển dụng không đại diện cho toàn bộ thị trường lao động Anh, nhưng mức giảm gần một nửa trong cùng một hệ thống thống kê cho thấy xu hướng tuyển dụng đang thay đổi đáng kể.

Không chỉ các vị trí dành riêng cho sinh viên mới tốt nghiệp bị ảnh hưởng. Số việc làm cấp độ đầu vào trong tháng 7/2026 cũng giảm 8,1% so với cùng kỳ.

Mức cạnh tranh trung bình trên thị trường việc làm Anh đồng thời tăng từ khoảng 1,93 ứng viên cho mỗi vị trí lên 2,14 ứng viên.

Một nguyên nhân là doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí nhân công cao hơn và triển vọng kinh tế thiếu chắc chắn. Trong bối cảnh đó, các vị trí cấp thấp thường là nhóm dễ bị trì hoãn tuyển dụng, bởi doanh nghiệp còn phải chi thêm nguồn lực để đào tạo người mới.

AI cũng là một yếu tố ngày càng được nhắc tới. Nhiều công việc trước đây giao cho nhân viên mới như tìm kiếm thông tin, phân tích cơ bản, xử lý dữ liệu hay soạn bản nháp hiện là những nhiệm vụ mà AI tạo sinh có thể đảm nhận một phần.

Tuy nhiên, giới chuyên môn cũng cảnh báo không nên quy toàn bộ khó khăn của thị trường việc làm cho AI. Jonathan Black, người phụ trách dịch vụ nghề nghiệp tại Oxford, cho rằng môi trường kinh tế chung vẫn là yếu tố quan trọng hơn.

Bằng cấp cao không đồng nghĩa công việc ổn định

Câu chuyện Donnelly không phải trường hợp duy nhất gây chú ý vì khoảng cách lớn giữa học vấn và công việc sau tốt nghiệp.

Năm ngoái, Ding Yuanzhao, một người Trung Quốc từng học tại Đại học Thanh Hoa, Đại học Bắc Kinh, Oxford và lấy bằng tiến sĩ tại Đại học Công nghệ Nanyang, cũng trở thành chủ đề bàn luận sau khi làm giao đồ ăn tại Singapore.

Sau khi hợp đồng nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Quốc gia Singapore kết thúc vào tháng 3/2024, Ding cho biết đã gửi nhiều hồ sơ và trải qua hơn 10 cuộc phỏng vấn nhưng chưa tìm được công việc phù hợp.

Ông sau đó làm tài xế giao đồ ăn toàn thời gian tại Singapore trong khoảng 3 tháng, với thu nhập khoảng 700 SGD/tuần.

Trường hợp này cho thấy bằng cấp cao không đồng nghĩa với sự ổn định nghề nghiệp, đặc biệt đối với tiến sĩ và nghiên cứu sau tiến sĩ, vốn thường làm việc theo dự án và hợp đồng có thời hạn.

Oxford vẫn mang lại lợi thế, nhưng không bảo đảm mọi thứ

Những câu chuyện như Donnelly dễ tạo cảm giác rằng bằng cấp danh giá đang mất giá trị. Tuy nhiên, dữ liệu rộng hơn cho thấy giáo dục đại học vẫn có tương quan rõ ràng với khả năng tìm việc và thu nhập.

Theo dữ liệu Graduate Outcomes dành cho khóa 2022-2023 của Oxford, khoảng 15 tháng sau khi tốt nghiệp, gần 90% sinh viên đại học đã đi làm hoặc tiếp tục học. Với nhóm thạc sĩ giảng dạy, tỷ lệ này đạt khoảng 94%.

Mức lương trung vị ở giai đoạn đầu sự nghiệp vào khoảng 33.000 bảng/năm đối với cử nhân và 40.000 bảng/năm đối với người có bằng sau đại học.

Trên phạm vi toàn nước Anh, bằng cấp đại học cũng vẫn mang lại lợi thế đáng kể.

Số liệu thị trường lao động sau đại học năm 2024 của Bộ Giáo dục Anh cho thấy tỷ lệ có việc làm của người có bằng đại học đạt 87,6%, trong khi nhóm sau đại học đạt 90%.

Tỷ lệ này ở nhóm không có bằng đại học chỉ khoảng 68%.

Mức thu nhập trung vị tương ứng là khoảng 42.000 bảng/năm với người có bằng đại học, 47.000 bảng với sau đại học và 30.500 bảng với nhóm không tốt nghiệp đại học.

Như vậy, bằng cấp vẫn tạo ra lợi thế về mặt thống kê. Nhưng lợi thế đó không đồng nghĩa mọi sinh viên sẽ tìm được công việc phù hợp ngay sau khi nhận bằng.

“Khoảng cách cuối cùng” từ trường học tới thị trường lao động

Vấn đề ngày càng rõ nằm ở khoảng cách giữa một hồ sơ học thuật tốt và những gì doanh nghiệp thực sự cần.

Tên tuổi của trường đại học có thể giúp ứng viên vượt qua một số vòng sàng lọc. Nhưng nhà tuyển dụng còn quan tâm tới kinh nghiệm thực tế, kỹ năng, dự án từng tham gia, mức độ hiểu ngành và giá trị mà ứng viên có thể mang lại ngay khi gia nhập.

Đối với sinh viên quốc tế, bài toán còn phức tạp hơn do yếu tố thị thực, thời hạn Graduate Route, khả năng được doanh nghiệp tài trợ Skilled Worker visa và yêu cầu về mức lương.

Ngay cả nhiều vị trí được gọi là entry level hiện cũng yêu cầu ứng viên từng thực tập, có kỹ năng phần mềm, portfolio hoặc dự án thực tế.

Oxford hiện cũng nhấn mạnh kinh nghiệm làm việc và các kỹ năng như AI và dữ liệu, giao tiếp, phân tích, giải quyết vấn đề, lãnh đạo và làm việc nhóm.

Với Donnelly, giao đồ ăn chỉ là giải pháp tạm thời. Anh vẫn tiếp tục viết và tìm kiếm một công việc phù hợp với định hướng nghề nghiệp.

Câu chuyện của một thạc sĩ Oxford đi giao đồ ăn vì thế không nhất thiết cho thấy bằng cấp danh giá đã trở nên vô nghĩa. Nó phản ánh một thị trường lao động nơi con đường từ trường đại học tới công việc ngày càng ít thẳng hơn trước.

Bằng cấp vẫn có thể mở rộng lựa chọn. Nhưng trong một thị trường đang thu hẹp các vị trí đầu vào, nó ngày càng khó trở thành tấm vé duy nhất bảo đảm một khởi đầu thuận lợi sau ngày tốt nghiệp.