TS. Lê Duy Bình: Muốn dòng vốn chảy đúng chỗ, phải rót tiền cho nơi có PCI cao

Ngày 3/10, tại Hà Nội, Diễn đàn Kinh tế mới thường niên 2026 (Vietnam New Economy Forum – VNEF 2026) diễn ra với chủ đề “Chính sách đột phá & Sức bật của địa phương, doanh nghiệp”.

Phát biểu tại diễn đàn, TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, đưa ra góc nhìn về hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư thông qua chỉ số ICOR.

Theo ông Bình, có thể hiểu đơn giản ICOR là lượng vốn đầu tư cần thiết để tạo ra một đồng tăng trưởng. Việc nhìn vào chỉ số này giúp so sánh hiệu quả sử dụng vốn giữa các địa phương, qua đó cho thấy nơi nào đang tạo ra tăng trưởng với lượng vốn đầu tư tương đối thấp hơn.

Vốn đầu tư tăng mạnh, hiệu quả sử dụng vốn là bài toán lớn

TS. Lê Duy Bình cho biết trong các giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội vừa qua, tổng vốn đầu tư toàn xã hội của Việt Nam đã tăng khoảng 4-5 lần.

Nếu giai đoạn 2011-2015, tổng nguồn vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 5,6 triệu tỉ đồng, thì giai đoạn tới con số dự kiến lên tới khoảng 38 triệu tỉ đồng.

Đáng chú ý, tỷ trọng vốn đầu tư toàn xã hội trong GDP cũng tăng đáng kể, từ khoảng 31% trước đây lên khoảng 40% hiện nay.

Theo ông Bình, đây là tỷ lệ rất cao nếu đặt trong tương quan quốc tế. Ông dẫn trường hợp Trung Quốc có những giai đoạn tỷ lệ đầu tư lên khoảng 41% GDP, trong khi các nước OECD phổ biến ở mức khoảng 20-25%.

“Điều đó có nghĩa là mô hình phát triển của chúng ta trong thời gian vừa qua vẫn dựa rất nhiều vào vốn”, ông Bình phân tích.

Vấn đề đặt ra là khi tỷ lệ đầu tư đã ở mức cao, việc tiếp tục dựa chủ yếu vào tăng vốn để thúc đẩy tăng trưởng sẽ ngày càng khó khăn.

“Chúng ta đã tiệm cận đến mức độ là không thể tăng vốn được thêm nữa”, ông Bình nói.

Theo vị chuyên gia, nếu muốn duy trì tăng trưởng đồng thời nâng chất lượng tăng trưởng, trọng tâm không chỉ nằm ở việc huy động thêm nguồn lực mà phải chuyển sang sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn.

14-15 đồng vốn cho một đồng tăng trưởng

Một chỉ số được TS. Lê Duy Bình đặc biệt lưu ý là ICOR. Theo ông, trong một số giai đoạn, ICOR của Việt Nam ở mức khoảng 5 và có thời điểm lên tới 14-15. Điều này đồng nghĩa để tạo ra một đồng tăng trưởng phải sử dụng lượng vốn đầu tư rất lớn.

“Chúng ta phải dùng đến 14-15 đồng vốn đầu tư để tạo ra một đồng tăng trưởng”, ông Bình dẫn chứng.

Từ đó, ông cho rằng bài toán của giai đoạn tới là phải thay đổi mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

ICOR càng thấp, hiệu quả sử dụng vốn càng cao, qua đó góp phần nâng chất lượng tăng trưởng.

Không chỉ nhìn vào quy mô vốn, TS. Lê Duy Bình cho rằng cần đặt câu hỏi: mỗi đồng vốn được rót vào địa phương đang tạo ra bao nhiêu tăng trưởng?

Từ số liệu của Cục Thống kê, TS. Lê Duy Bình đưa ra một so sánh về hiệu quả sử dụng vốn giữa các địa phương.

Theo ông, 5 tỉnh, thành phố có tổng vốn đầu tư toàn xã hội lớn nhất gồm Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đồng Nai và Ninh Bình. Riêng 5 địa phương này trong năm 2025 đã sử dụng khoảng 45% tổng nguồn vốn đầu tư toàn xã hội của cả nước.

Tuy nhiên, quy mô vốn lớn không đồng nghĩa với việc địa phương đó có hiệu quả sử dụng vốn cao nhất.

TS. Lê Duy Bình lưu ý không phải tất cả các địa phương thu hút và sử dụng nhiều vốn đều có ICOR thấp. Ông dẫn trường hợp Hà Nội, Hải Phòng và Ninh Bình không nằm trong nhóm có hiệu quả sử dụng vốn nổi bật nhất theo chỉ số này.

Ngược lại, một số địa phương có tốc độ tăng trưởng cao trong năm 2025 lại đi cùng với ICOR cao.

Ông lấy ví dụ Quảng Ninh, Phú Thọ và Bắc Ninh là những địa phương có tốc độ tăng trưởng cao, nhưng đồng thời cũng sử dụng lượng vốn lớn để tạo ra tăng trưởng.

Điều này cho thấy nếu chỉ nhìn vào tốc độ tăng trưởng hoặc quy mô vốn đầu tư, chưa thể đánh giá đầy đủ chất lượng tăng trưởng của một địa phương.

PCI có thể là một yếu tố quan trọng

Từ những so sánh trên, TS. Lê Duy Bình cho rằng cần chú ý hơn tới việc thu hút và phân bổ nguồn lực cho những địa phương có khả năng sử dụng vốn hiệu quả.

Đáng chú ý, khi đối chiếu nhóm địa phương có hiệu quả sử dụng vốn tốt với bảng xếp hạng PCI - chỉ số phản ánh chất lượng điều hành kinh tế cấp tỉnh - ông nhận thấy có sự gắn kết đáng chú ý.

Theo ông, các địa phương như Quảng Ninh, Đồng Nai, Bắc Ninh, Đà Nẵng và TP.HCM nằm trong nhóm có hiệu quả sử dụng vốn tốt và đồng thời có thứ hạng cao về PCI.

Từ đó, TS. Lê Duy Bình cho rằng cải thiện chất lượng điều hành là một trong những yếu tố quan trọng có thể góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Nói cách khác, bài toán phân bổ nguồn lực không chỉ nằm ở việc địa phương có thể thu hút bao nhiêu vốn, mà còn nằm ở năng lực biến nguồn vốn đó thành tăng trưởng.

Trong bối cảnh tỷ lệ đầu tư đã ở mức cao, việc tiếp tục mở rộng quy mô vốn sẽ không thể là lời giải duy nhất. Theo góc nhìn của TS. Lê Duy Bình, yêu cầu quan trọng hơn là làm sao để mỗi đồng vốn bỏ ra tạo được nhiều giá trị tăng trưởng hơn, qua đó chuyển từ tăng trưởng dựa nhiều vào vốn sang tăng trưởng dựa nhiều hơn vào hiệu quả.