Bộ trưởng Tài chính: Muốn tăng trưởng hai con số, phải nâng vốn đầu tư lên 40% GDP, kéo ICOR xuống 4,5-4,8

Phát biểu tại phiên thảo luận tổ sáng 19/8 về định hướng xây dựng Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh bài toán không chỉ nằm ở việc huy động thêm nguồn lực mà còn phải nâng hiệu quả sử dụng từng đồng vốn.

“Nếu không nâng được hiệu quả quản lý, sử dụng vốn thì chúng ta không có cách nào để huy động được nguồn lực cho phát triển. Nguồn lực đã thiếu, đã yếu rồi mà lại sử dụng không hiệu quả thì không đạt mục tiêu. Chính vì thế, từng đồng đầu tư công, từng đồng chi tiêu của ngân sách đều phải tính đến hiệu quả”, Bộ trưởng nói.

Hơn 8,2 triệu tỷ đồng vốn đầu tư công phải tính hiệu quả

Quy mô nguồn lực cần huy động trong giai đoạn tới rất lớn. Giai đoạn 2026 - 2030, tổng nguồn lực đầu tư công dự kiến trên 8,2 triệu tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương khoảng 3,8 triệu tỷ đồng và ngân sách địa phương khoảng 4,42 triệu tỷ đồng.

Đầu tư công dự kiến chiếm khoảng 20 - 22% tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Theo Bộ trưởng, gần như tất cả các chỉ số đều phải tăng mạnh so với giai đoạn trước, vì vậy yêu cầu nâng hiệu quả sử dụng vốn trở nên cấp thiết.

Một trong những bất cập hiện nay là nhiều lĩnh vực được quy định tỷ lệ chi ngân sách cứng. Tổng tỷ lệ dành cho y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao, đổi mới sáng tạo và bảo vệ môi trường lên tới 27,5%.

Theo Bộ trưởng, cách quy định này chưa phản ánh đúng điều kiện và nhu cầu khác nhau giữa các địa phương. Đơn cử, ngân sách phải bố trí 20% tổng chi cho giáo dục. Tuy nhiên, tại những địa phương có điều kiện như Hà Nội, TP.HCM, Quảng Ninh, nhu cầu chi thực tế có thể không tương ứng với tỷ lệ này. Trong khi đó, ở các tỉnh nghèo, khoảng 80 - 90% tổng chi giáo dục đã dành cho tiền lương và con người.

Từ thực tế này, Bộ trưởng cho rằng cần chuyển mạnh sang đánh giá hiệu quả và phân cấp, phân quyền theo hướng “địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm”.

Một yêu cầu khác được Bộ trưởng nhấn mạnh là nâng chất lượng lập dự toán ngân sách. Từ quá trình xây dựng dự toán năm 2027, Bộ Tài chính yêu cầu công tác dự toán phải được thực hiện chặt chẽ, sát thực tế. Các cơ quan phải làm tốt khâu phân tích, dự báo, bám sát khả năng thu để đưa ra con số phù hợp, tránh tình trạng số thu thực tế cách quá xa dự toán, trừ những yếu tố khách quan.

Không nên “đóng khung” tỷ lệ vốn PPP

Về huy động nguồn lực xã hội cho hạ tầng, Bộ trưởng cho rằng tại Hà Nội, TP.HCM hay Quảng Ninh, nơi có quỹ đất và khả năng huy động vốn xã hội tốt, Nhà nước có thể không cần tham gia tới 50%, bởi khu vực tư nhân có thể sẵn sàng tham gia với tỷ lệ 70 - 80%.

Ngược lại, tại các địa bàn khó khăn, nếu yêu cầu vốn tư nhân phải chiếm trên 50% trong một dự án giao thông thì rất khó thu hút nhà đầu tư do khả năng hoàn vốn thấp.

Vì vậy, theo Bộ trưởng, cần thay đổi phương thức quản lý, lựa chọn tỷ lệ vốn phù hợp với từng dự án và từng địa bàn thay vì áp dụng một tỷ lệ cứng. Trong phân bổ vốn đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030, Bộ Tài chính khuyến khích ưu tiên các công trình liên kết vùng, có sức lan tỏa và khả năng kéo theo nguồn lực tư nhân.

Về Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho rằng luật nên tập trung vào các nguyên tắc, thẩm quyền và cơ chế kiểm soát; những nội dung cần linh hoạt nên giao Chính phủ và địa phương hướng dẫn, tổ chức thực hiện.

Nếu quy định quá chi tiết trong luật, khi thực tiễn thay đổi sẽ khó sửa đổi, tạo độ trễ trong điều hành.