TS. Nguyễn Đức Kiên giải mã nghịch lý: Vì sao làn sóng doanh nghiệp đóng cửa lại mở ra cơ hội cho thị trường M&A?

Chiều 21/01/2026, tại Diễn đàn M&A mùa xuân với chủ đề “Đồng kiến tạo thị trường M&A Việt Nam”, theo TS. Nguyễn Đức Kiên – nguyên Tổ trưởng Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ, mô hình kinh tế đa phương với toàn cầu hóa sâu rộng suốt nhiều thập niên qua đang dần nhường chỗ cho xu hướng song phương và đa cực, trong đó lợi ích quốc gia, an ninh kinh tế và các chuỗi cung ứng chiến lược được đặt lên hàng đầu.

Sự dịch chuyển này không chỉ làm thay đổi cấu trúc thương mại toàn cầu, mà còn tạo ra trạng thái bất định kéo dài trong hoạch định chính sách và chiến lược kinh doanh.

Các trung tâm kinh tế truyền thống như Mỹ, EU buộc phải thích nghi với sự trỗi dậy nhanh chóng của BRICS+ và nhiều nền kinh tế mới nổi, khiến cán cân quyền lực kinh tế ngày càng phân mảnh.

"Khả năng đảo chiều chính sách đang diễn ra nhanh hơn và khó dự báo hơn rất nhiều so với trước đây. Tư duy quản trị kinh tế vì thế không thể chỉ dựa trên các kịch bản tuyến tính, mà phải chuyển sang mô hình quản trị rủi ro đa tầng, linh hoạt và thích ứng liên tục", TS. Kiên nhấn mạnh.

Đặt trong bối cảnh toàn cầu nhiều biến động, TS. Kiên cho rằng doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước cả thách thức lẫn cơ hội. Áp lực cạnh tranh gia tăng, chi phí vốn cao, yêu cầu chuyển đổi số và chuẩn hóa quản trị ngày càng khắt khe đang buộc nhiều doanh nghiệp phải thay đổi nhanh hơn bao giờ hết.

Tuy nhiên, chính trong áp lực đó lại mở ra cơ hội cho những doanh nghiệp biết tái cấu trúc, mở rộng quy mô và tận dụng dòng vốn, công nghệ thông qua các thương vụ M&A. Trong kỷ nguyên biến động, M&A không còn đơn thuần là hoạt động tài chính, mà đã trở thành một công cụ chiến lược, giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian tăng trưởng, tối ưu nguồn lực và nhanh chóng tham gia vào các chuỗi giá trị mới đang hình thành.

Doanh nghiệp đóng cửa kỷ lục và ‘không gian’ cho M&A

Đi sâu vào thực trạng trong nước, TS. Nguyễn Đức Kiên dẫn số liệu cho thấy năm 2025 có hơn 155.000 doanh nghiệp thành lập mới và hơn 102.000 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, phản ánh sức sống đáng ghi nhận của khu vực kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, cũng trong năm này, có tới hơn 114.000 doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động để tái cơ cấu và gần 36.000 doanh nghiệp rút khỏi thị trường.

Theo TS. Nguyễn Đức Kiên, đây lại chính là biểu hiện của một quá trình “thanh lọc tự nhiên” mạnh mẽ của nền kinh tế. Áp lực chi phí, thị trường thu hẹp và hạn chế về năng lực quản trị khiến nhiều doanh nghiệp không thể tiếp tục mô hình cũ, buộc phải tái cấu trúc hoặc tìm kiếm đối tác chiến lược.

Chính tại điểm này, nghịch lý xuất hiện: Doanh nghiệp rời thị trường nhiều hơn, nhưng đó lại là “không gian” để thị trường M&A phát triển. Thay vì để nguồn lực xã hội bị phân mảnh hoặc lãng phí, các thương vụ mua bán – sáp nhập giúp tái phân bổ tài sản, chuyển giao công nghệ, chuẩn hóa quản trị và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp sau sáp nhập. Qua đó, M&A trở thành cơ chế tái tổ chức hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng của toàn nền kinh tế.

Đáng chú ý, cũng tại diễn đàn, TS. Nguyễn Đức Kiên công bố các cơ quan chức năng đã chính thức ký quyết định thành lập Hiệp hội M&A Việt Nam. Đây là kết quả của hơn 3 năm vận động bền bỉ từ cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Theo đánh giá của TS. Nguyễn Đức Kiên, sự ra đời của Hiệp hội M&A Việt Nam không chỉ mang ý nghĩa của một tổ chức nghề nghiệp, mà còn mở ra kỳ vọng hình thành một thị trường M&A chuyên nghiệp, minh bạch và chuẩn hóa.

"Hiệp hội sẽ đóng vai trò kết nối doanh nghiệp, tham gia tư vấn chính sách, xây dựng bộ tiêu chuẩn giao dịch, chia sẻ kinh nghiệm quản trị hậu sáp nhập và quan trọng hơn cả là thúc đẩy niềm tin của nhà đầu tư trong và ngoài nước", ông Kiên nhận định.

Một thị trường M&A lành mạnh, theo ông, không chỉ giúp các doanh nghiệp lớn mạnh hơn, mà còn tạo ra động lực lan tỏa cho toàn bộ hệ sinh thái kinh doanh, từ tài chính, luật, kiểm toán cho tới đổi mới sáng tạo. Đây cũng là nền tảng quan trọng để Việt Nam thu hút dòng vốn đầu tư dài hạn, thay vì chỉ tập trung vào các dự án mang tính ngắn hạn.