TS Nguyễn Quốc Việt: Doanh nghiệp tư nhân không cần hỗ trợ nhỏ lẻ, mà cần cơ hội tham gia sâu vào chuỗi giá trị

Trao đổi tại Toạ đàm: Doanh nhân Việt -Từ giữ giá trị đến kiến tạo tương lai, ngày 13/10, TS Nguyễn Quốc Việt, chuyên gia chính sách công, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, thành viên Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, cho rằng doanh nghiệp tư nhân đang đảm nhận nhiều vai trò quan trọng: tạo việc làm, đóng góp ngân sách, kết nối các hộ kinh doanh và đưa sản phẩm mang giá trị Việt Nam ra thị trường quốc tế.

Theo ông, doanh nghiệp tư nhân không chỉ tạo ra của cải mà còn kết nối các hộ kinh doanh, hộ nông dân và khu vực kinh tế tập thể, góp phần hình thành sinh kế bền vững. Với những sản phẩm thủ công, ẩm thực và văn hóa truyền thống, doanh nghiệp còn đóng vai trò đưa bản sắc Việt Nam đến với bạn bè quốc tế.

Tuy nhiên, trong mô hình tăng trưởng mới dựa trên năng suất và đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp không thể chỉ tập trung vào doanh thu, lợi nhuận trước mắt. Muốn phát triển bền vững, doanh nghiệp phải nâng cao năng lực cạnh tranh, đổi mới công nghệ, bảo đảm chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu trên nền tảng tuân thủ pháp luật.

Doanh nghiệp cần sự hỗ trợ thực chất, không chỉ thuận lợi khi khởi sự

Đánh giá về kỳ vọng của cộng đồng doanh nghiệp đối với Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, TS Nguyễn Quốc Việt nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ hỗ trợ ban đầu sang tháo gỡ những khó khăn doanh nghiệp gặp phải trong suốt quá trình hoạt động.

Theo ông, doanh nghiệp cần được tạo điều kiện tiếp cận vốn, đất đai, lao động và thị trường. Với những doanh nghiệp lớn, Nhà nước có thể mở rộng cơ hội tham gia các dự án hạ tầng chiến lược, phát triển sản phẩm cốt lõi và những lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế.

Với cộng đồng doanh nghiệp nói chung, điều quan trọng là chính sách phải tạo được sức bật thực chất, giúp doanh nghiệp giảm rủi ro, mở rộng hoạt động và nâng tầm thương hiệu.

TS Nguyễn Quốc Việt cho rằng, để doanh nghiệp tư nhân mạnh dạn đầu tư dài hạn, có bốn điều kiện cần được chú trọng.

Thứ nhất là tính ổn định và khả năng dự đoán của chính sách. Doanh nghiệp cần có cơ sở để xây dựng kế hoạch đầu tư, tính toán chi phí và dự báo rủi ro trong dài hạn.

Thứ hai là cải cách thực chất thủ tục hành chính, các quy định và quy trình phê duyệt, giúp hoạt động sản xuất, kinh doanh thuận lợi hơn.

Thứ ba là khả năng tiếp cận bình đẳng các nguồn lực, từ đất đai, tín dụng đến nguồn vốn có lãi suất phù hợp. Đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng nắm bắt cơ hội và triển khai các dự án đầu tư.

Thứ tư là mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường trong nước và quốc tế. Theo ông, chính sách không nên chỉ dừng ở những hỗ trợ nhỏ lẻ mà cần thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị, tạo đầu ra bền vững cho doanh nghiệp.

Khi có thị trường ổn định, doanh nghiệp mới có thêm động lực đầu tư, đổi mới và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Muốn vươn ra thế giới, doanh nghiệp phải cạnh tranh bằng chất lượng

Từ câu chuyện của những doanh nghiệp sản xuất sản phẩm truyền thống, TS Nguyễn Quốc Việt cho rằng, muốn bước vào thị trường quốc tế, chất lượng sản phẩm phải đồng đều và ổn định, không thể chỉ tốt ở một số lô hàng hoặc một thời điểm nhất định.

Đặc biệt, doanh nghiệp cần nhận thức rằng uy tín của một sản phẩm Việt Nam có thể bị ảnh hưởng nếu các đơn vị cùng ngành không duy trì được chất lượng và tiêu chuẩn chung.

Vì vậy, bên cạnh nỗ lực của từng doanh nghiệp, cần có sự phối hợp của cộng đồng ngành hàng và vai trò của Nhà nước trong xây dựng, đồng bộ hóa tiêu chuẩn, kiểm soát chất lượng sản phẩm.

Các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) cũng cần được thực hiện thực chất, thay vì chỉ dừng ở tuyên bố hoặc hình thức. Theo ông, đây không phải nhiệm vụ mà một doanh nghiệp đơn lẻ có thể giải quyết đầy đủ, mà đòi hỏi sự liên kết giữa các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị.

Ông cũng nhấn mạnh mối liên hệ giữa chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Công nghệ số có thể giúp doanh nghiệp minh bạch thông tin sản phẩm, kể câu chuyện thương hiệu và chứng minh những thay đổi trong quy trình sản xuất với khách hàng.

Doanh nhân thế hệ mới phải minh bạch và biết liên kết

Theo TS Nguyễn Quốc Việt, đổi mới công nghệ không chỉ nhằm tăng sản lượng mà còn phải giúp doanh nghiệp tiết kiệm tài nguyên, sử dụng lao động hiệu quả hơn và nâng cao giá trị sản phẩm.

Năng lực cạnh tranh dài hạn còn bắt đầu từ cách doanh nghiệp làm ăn. Tuân thủ pháp luật, minh bạch và kinh doanh có trách nhiệm không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần phát huy bản sắc Việt Nam trong sản phẩm và dịch vụ, dù hoạt động trong lĩnh vực công nghệ hiện đại hay các ngành nghề truyền thống.

Ông kỳ vọng các hiệp hội ngành hàng và hiệp hội doanh nghiệp ở cả cấp trung ương lẫn địa phương sẽ đóng vai trò kết nối, chia sẻ nguồn lực và thúc đẩy liên kết giữa các doanh nghiệp.

Theo vị chuyên gia, mục tiêu không chỉ là tạo ra những doanh nghiệp lớn mạnh riêng lẻ, mà còn hình thành những chuỗi liên kết đủ sức cạnh tranh, trong đó doanh nghiệp dẫn dắt tạo cơ hội để doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia sâu hơn vào thị trường.

Đó cũng là điều kiện để khu vực kinh tế tư nhân đóng góp hiệu quả hơn vào quá trình nâng cao năng suất, đổi mới sáng tạo và phát triển nền kinh tế trong giai đoạn mới.