Từng ‘nếm trái đắng’ vì phụ thuộc nguồn cung, quốc gia vạn đảo đặt cược vào loại củ quen thuộc mà Việt Nam trồng 'la liệt'

Nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á đang cho thấy khát vọng tự chủ lương thực mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Sau những động thái quyết liệt để đảm bảo an ninh nguồn cung gạo, chính phủ Indonesia vừa chính thức đặt mặt hàng tỏi lên bàn cờ chiến lược với mục tiêu thay đổi hoàn toàn bức tranh thương mại nông sản trong vòng 3 đến 4 năm tới.

Dù là một quốc gia có nền nông nghiệp quy mô lớn, thực tế chuỗi cung ứng tỏi tại Indonesia lại đang bộc lộ một điểm yếu chí mạng. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp Indonesia Sudaryono thừa nhận sản lượng nội địa hiện tại chỉ lấp đầy được khoảng 5% đến 10% nhu cầu tiêu thụ khổng lồ của cả nước. Khoảng trống quá lớn này buộc họ phải nhập khẩu đều đặn 600.000 tấn tỏi mỗi năm.

Nguồn cung chủ yếu chảy về từ Trung Quốc, khiến quốc gia vạn đảo rơi vào thế rủi ro khi hơn 90% thị phần nằm trong tay đối tác ngoại. "Mục tiêu của chính phủ là đưa tỏi trở thành mặt hàng có thể tự túc hoàn toàn", ông Sudaryono khẳng định. Tuy nhiên trong giai đoạn chuyển giao, hệ thống hạn ngạch nhập khẩu vẫn sẽ được duy trì một cách có tính toán để bình ổn thị trường trước khi sản lượng nội địa đủ sức gánh vác toàn bộ nhu cầu.

Lời tuyên bố tự chủ không chỉ nằm trên giấy mà đang được cụ thể hóa bằng một cuộc rà soát quỹ đất quy mô lớn. Bộ Nông nghiệp quốc gia này tính toán rằng họ cần huy động ít nhất 100.000 ha diện tích canh tác chuyên canh mới có thể hiện thực hóa giấc mơ tự túc. Vấn đề cốt lõi nằm ở đặc tính sinh học khắt khe của cây tỏi khi chúng chỉ sinh trưởng tốt tại những vùng cao nguyên có vi khí hậu đặc thù.

Hiện tại, các trung tâm sản xuất truyền thống như Sembalun, Temanggung hay Humbang Hasundutan đã không còn nhiều dư địa để mở rộng. Đứng trước áp lực bứt phá, giới chức trách đang cân nhắc một phương án tái cơ cấu đất nông nghiệp đầy táo bạo. Một phần diện tích các đồi chè đang hoạt động kém hiệu quả tại khu vực Tây Java sẽ được chuyển đổi công năng để nhường chỗ cho những luống tỏi chiến lược.

Có đất canh tác phù hợp mới chỉ là điều kiện cần. Bài toán khó nhằn nhất mà ngành nông nghiệp Indonesia phải đối mặt lúc này chính là việc xây dựng một hệ thống cung ứng giống cây trồng đủ mạnh và ổn định. Thiếu hụt nguồn giống chất lượng cao được giới chuyên môn đánh giá là nút thắt cổ chai cản trở đà tăng trưởng sản lượng trong suốt nhiều năm qua.

Để phá vỡ thế bế tắc, chính phủ đã ra lệnh huy động sức mạnh tổng hợp từ các tập đoàn nhà nước. Cụ thể, các doanh nghiệp như Bulog và ID Food được giao trọng trách tham gia nghiên cứu phát triển giống tỏi mới phù hợp thổ nhưỡng, đồng thời đứng ra bao tiêu sản phẩm để người nông dân yên tâm mở rộng sản xuất. Về phần mình, PTPN sẽ đóng vai trò hỗ trợ giải phóng và cung cấp quỹ đất canh tác. Cùng lúc đó, lộ trình siết chặt hạn ngạch nhập khẩu sẽ được kích hoạt dần dần. Tỉ lệ tỏi ngoại nhập sẽ giảm tỷ lệ thuận với tốc độ tăng trưởng của những cánh đồng trong nước, từng bước giành lại quyền tự quyết cho chuỗi cung ứng thực phẩm quốc gia.