Ưu đãi thuế không còn đủ sức hấp dẫn, Việt Nam lấy gì thay thế để hút FDI?

Việt Nam là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn đầu tư quốc tế

Chia sẻ về triển vọng thu hút FDI của Việt Nam, ông Richard Barnsley, Giám đốc Khối Ngân hàng Toàn cầu HSBC Việt Nam, cho rằng sau gần bốn thập kỷ Đổi mới, Việt Nam đã khẳng định vị thế là một trong những điểm đến hấp dẫn của dòng vốn đầu tư quốc tế nhờ môi trường chính trị ổn định, chi phí lao động cạnh tranh, mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng khắp và môi trường đầu tư ngày càng cải thiện.

Hiện khu vực FDI đóng góp khoảng 75% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, vốn FDI đăng ký mới đạt khoảng 17,39 tỷ USD, tăng 87,2% so với cùng kỳ năm trước, tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng của khu vực này đối với tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và thúc đẩy xuất khẩu.

Theo ông Richard Barnsley, Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy thu hút FDI của Việt Nam. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là thu hút dòng vốn, thì nay mục tiêu đã chuyển sang thu hút năng lực, công nghệ và giá trị gia tăng.

Điều đó đồng nghĩa hiệu quả của dòng vốn FDI sẽ không chỉ được đo bằng quy mô vốn đăng ký hay số lượng dự án, mà còn ở khả năng chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực, thúc đẩy hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) cũng như giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nghị quyết 10 cũng đặt ra những mục tiêu cụ thể cho giai đoạn 2025–2030 như thu hút từ 200 đến 300 tỷ USD vốn FDI đăng ký mới, giải ngân từ 150 đến 200 tỷ USD, trong đó khoảng 75% dòng vốn đến từ các nền kinh tế phát triển.

Bên cạnh đó, Việt Nam hướng tới mục tiêu có 10.000 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI và thu hút ít nhất ba tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới đặt trụ sở khu vực hoặc trung tâm nghiên cứu và phát triển tại Việt Nam.

Thể chế trở thành lợi thế cạnh tranh mới

Theo đại diện HSBC, trong bối cảnh thuế tối thiểu toàn cầu và cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt, các ưu đãi tài chính truyền thống đang dần mất đi sức hấp dẫn. Việt Nam không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào lợi thế lao động giá rẻ mà cần tạo dựng những lợi thế cạnh tranh mới.

"Các nhà đầu tư chiến lược hiện quan tâm nhiều hơn đến chất lượng thể chế, tính ổn định và khả năng dự báo của chính sách, chất lượng nguồn nhân lực cũng như tốc độ cải cách của Chính phủ", ông Richard Barnsley nhận định.

Theo ông, Nghị quyết 10 phản ánh rõ sự chuyển dịch từ tư duy ưu đãi đầu tư sang nâng cao chất lượng thể chế. Đây cũng là yếu tố ngày càng quan trọng khi doanh nghiệp toàn cầu đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng trong bối cảnh địa chính trị biến động và công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, phát triển nhanh.

Dù vậy, đại diện HSBC cũng cho rằng để hiện thực hóa các mục tiêu đề ra, Việt Nam vẫn cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và gia tăng số lượng doanh nghiệp trong nước đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đặc biệt, việc mở rộng các hoạt động nghiên cứu và phát triển sẽ đòi hỏi đội ngũ kỹ sư, kỹ thuật viên và chuyên gia chất lượng cao trong khi nhiều quốc gia trong khu vực cũng đang cạnh tranh quyết liệt để thu hút cùng nhóm nhà đầu tư chiến lược.

Ông Richard Barnsley đánh giá cao việc Nghị quyết 10 không chỉ tập trung vào ưu đãi đầu tư mà ưu tiên cải cách thể chế, thúc đẩy các cơ chế hỗ trợ dựa trên kết quả như nghiên cứu và phát triển, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ thực chất.

Bên cạnh đó, việc chú trọng phát triển doanh nghiệp nội địa thông qua đào tạo, nâng cao năng lực quản trị và tiêu chuẩn chất lượng được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng yêu cầu của các tập đoàn đa quốc gia, từ đó tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

"Nghị quyết 10 tiếp tục kế thừa tinh thần cởi mở của Việt Nam, nhưng mục tiêu không chỉ là thu hút thêm nhà đầu tư mà còn xây dựng một hệ sinh thái đủ sức giữ chân doanh nghiệp, khuyến khích họ đổi mới, mở rộng đầu tư và phát triển lâu dài tại Việt Nam", ông Richard Barnsley nhấn mạnh.