TS Cấn Văn Lực cảnh báo: 80% kim ngạch xuất khẩu Việt Nam đang thuộc về khối FDI
Điều này cho thấy năng lực tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp trong nước vẫn còn hạn chế, đòi hỏi phải nâng cao nội lực để cạnh tranh quốc tế.

Ngày 18/11, tại Diễn đàn Đầu tư và Kinh doanh quốc tế do Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV) tổ chức, TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng BIDV, nhận định kinh tế thế giới đang bước vào giai đoạn nhiều biến động, dưới tác động đồng thời của chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI), tái cấu trúc chuỗi cung ứng và cạnh tranh chiến lược về thương mại, công nghệ, năng lượng.
Theo ông Lực, giai đoạn 2026 - 2030, tăng trưởng kinh tế thế giới có thể giảm từ mức khoảng 4% của 5 năm vừa qua xuống còn khoảng 3,2%, thậm chí thấp hơn. Trong khi đó, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao hơn đáng kể so với xu hướng chung, tạo áp lực lớn về năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng của doanh nghiệp.
Bối cảnh này vừa mở ra cơ hội, vừa đặt ra thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam. Những lĩnh vực có tiềm năng phát triển gồm công nghệ cao, bán dẫn, dữ liệu, chuyển đổi năng lượng, nông nghiệp, công nghiệp chế biến chế tạo và logistics. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng phải đối mặt với rủi ro địa chính trị, lạm phát, lãi suất, hàng rào kỹ thuật và áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt.
80% xuất khẩu thuộc về FDI, doanh nghiệp nội cần nâng cao nội lực
Một trong những vấn đề đáng chú ý được TS Cấn Văn Lực chỉ ra là sự phụ thuộc lớn của hoạt động xuất nhập khẩu vào khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI).
Theo số liệu ông dẫn tại diễn đàn, khoảng 80% kim ngạch xuất khẩu thuộc về khu vực FDI, trong khi tỷ trọng của khu vực này trong kim ngạch nhập khẩu cũng lên tới 73%. Trong khi đó, giá trị gia tăng do doanh nghiệp trong nước tạo ra chưa được cải thiện nhiều.
"Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực của doanh nghiệp nội địa, thay vì chỉ tập trung mở rộng quy mô xuất khẩu", vị chuyên gia nhấn mạnh.
Theo ông Lực, doanh nghiệp Việt cần chủ động làm chủ công nghệ, tăng tỷ lệ nội địa hóa, nâng cao năng lực quản trị và minh bạch thông tin, đặc biệt là nguồn gốc xuất xứ sản phẩm.
Đối với hoạt động đầu tư, kinh doanh ở nước ngoài, chuyên gia BIDV cho rằng doanh nghiệp không thể tiếp tục mở rộng theo cách tùy hứng mà phải xây dựng chiến lược bài bản. Thay vì dàn trải nguồn lực, doanh nghiệp nên lựa chọn từ 2 - 3 thị trường mục tiêu, đồng thời chú trọng công nghệ và quản trị để nâng cao khả năng cạnh tranh.
Ông cũng khuyến nghị doanh nghiệp Việt học hỏi kinh nghiệm tổ chức, quản trị và mở rộng kinh doanh quốc tế từ các doanh nghiệp Hàn Quốc, Thái Lan.

Không thể đưa doanh nghiệp ra nước ngoài bằng tư duy dàn trải
Cùng bàn về chiến lược đưa doanh nghiệp Việt Nam ra thị trường quốc tế, TS Nguyễn Văn Hội, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương, nhấn mạnh lựa chọn thị trường là một trong những yếu tố quyết định hiệu quả của chương trình Go Global.
Theo ông, doanh nghiệp không thể sử dụng nguồn lực hạn chế để tiếp cận tất cả thị trường. Trước hết, cần đánh giá đúng năng lực của mình về nhân lực, tài chính, khoa học công nghệ và quản trị. Tiếp đó, phải sàng lọc những thị trường đáp ứng các điều kiện bắt buộc về pháp lý, hàng rào kỹ thuật và tiêu chuẩn sản phẩm, trước khi lựa chọn những điểm đến có tính khả thi cao.
“Cơ hội bao giờ cũng gắn liền với thách thức”, ông Hội lưu ý, đồng thời cho rằng doanh nghiệp cần chuẩn bị kỹ về tài chính, kỹ thuật và phương án kiểm soát rủi ro trước khi gia nhập thị trường mới, tránh tâm lý nóng vội mở rộng hoạt động.
Ở góc độ chính sách, ông Hội đề xuất đổi mới chương trình xúc tiến thương mại quốc gia theo hướng gắn kết xúc tiến đầu tư, chuyển giao công nghệ và hoạt động sản xuất kinh doanh. Hỗ trợ cần đi trực tiếp vào nhu cầu của doanh nghiệp, giúp họ tiếp cận thông tin, đối tác và nguồn lực cần thiết để phát triển hoạt động ở nước ngoài.
Trong khi đó, TS Trần Hải Linh, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nhân và Đầu tư Việt Nam - Hàn Quốc (VKBIA), cho rằng doanh nghiệp Việt cần thay đổi tư duy hợp tác quốc tế, chuyển từ thu hút đầu tư sang hợp tác đầu tư, từ tiếp nhận nguồn lực sang cùng kiến tạo giá trị.
Theo ông, hiệu quả của một dự án đầu tư không nên chỉ được nhìn nhận qua quy mô vốn đăng ký mà cần đánh giá cả khả năng chuyển giao công nghệ, phát triển công nghiệp hỗ trợ, đào tạo nhân lực và nâng cao năng lực quản trị cho doanh nghiệp trong nước.
Từ kinh nghiệm hợp tác Việt Nam - Hàn Quốc, TS Trần Hải Linh đề xuất ba trụ cột cần được triển khai đồng thời: kết nối nguồn vốn, công nghệ, tri thức, nhân lực và đối tác; mở rộng thị trường thông qua các chương trình hợp tác thực chất, bền vững; nâng cao năng lực doanh nghiệp về khoa học công nghệ, quản trị, tiêu chuẩn và thương hiệu.
Ông cũng nhấn mạnh việc kết nối quốc tế phải xuất phát từ nhu cầu thực tế và lợi thế cụ thể của từng địa phương, thay vì tổ chức các hoạt động xúc tiến chung chung.
“Chúng tôi luôn xác định rằng, một cuộc gặp không chỉ đơn thuần là cái bắt tay hay việc ký kết biên bản ghi nhớ. Điều quan trọng là những giá trị từ cuộc trao đổi phải được hiện thực hóa thông qua các chương trình và hoạt động cụ thể”, ông Linh nhấn mạnh.
Để làm được điều này, ông đề xuất mô hình kết nối 5 nhà kiến tạo giá trị toàn cầu, gồm Nhà nước, nhà doanh nghiệp, nhà khoa học, nhà đầu tư và nhà kết nối quốc tế. Trong đó, Nhà nước kiến tạo thể chế; doanh nghiệp tổ chức sản xuất, kinh doanh; nhà khoa học cung cấp tri thức, công nghệ; nhà đầu tư bổ sung nguồn vốn; còn nhà kết nối quốc tế hỗ trợ tiếp cận thị trường và đối tác.
Theo TS Trần Hải Linh, hiệu quả hợp tác quốc tế cần được đo bằng những kết quả thực chất như số doanh nghiệp tìm được đối tác phù hợp, số sản phẩm tiếp cận thị trường nước ngoài, số dự án được triển khai, công nghệ được ứng dụng và nhân lực chất lượng cao được đào tạo, thay vì chỉ đếm số hội nghị hay biên bản ghi nhớ được ký kết.