Vị hoàng đế lấy 'hoàng hậu 2 triều' duy nhất trong sử Việt

Đinh Bộ Lĩnh sinh năm Giáp Thân (924), quê ở thôn Kim Lự, làng Đại Hữu, châu Đại Hoàng, nay thuộc tỉnh Ninh Bình. Cha ông là Đinh Công Trứ, một vị quan từng đảm nhiệm nhiều chức vụ trong triều đình. Sau khi cha qua đời sớm, Đinh Bộ Lĩnh theo mẹ về sống tại một hang động gần đền thờ sơn thần.

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, từ nhỏ, Đinh Bộ Lĩnh thường cùng những người bạn chăn trâu chơi đùa ngoài đồng. Ông được bạn bè suy tôn làm người đứng đầu. Trong những trò chơi thuở ấy, các cậu bé khoanh tay làm kiệu, khiêng Đinh Bộ Lĩnh đi giữa đồng; hai bên lấy những bông hoa lau làm nghi vệ, mô phỏng cảnh rước một bậc thiên tử.

Năm 944, Ngô Quyền qua đời khi Đinh Bộ Lĩnh 20 tuổi. Một năm sau, Dương Tam Kha chiếm ngôi, xưng Bình Vương, khiến Ngô Xương Ngập, con trưởng Ngô Quyền, phải chạy về Nam Sách (nay thuộc Hải Dương). Sau khi Dương Tam Kha thất bại, Ngô Xương Ngập cùng em là Ngô Xương Văn trở lại nắm quyền. Tuy nhiên, tình hình không ổn định, chính quyền trung ương suy yếu, các thế lực địa phương lần lượt nổi lên cát cứ.

Trong hoàn cảnh ấy, Đinh Bộ Lĩnh tập hợp lực lượng, trở thành người đứng đầu sách Đào Úc, thủ lĩnh châu Đại Hoàng và chọn Hoa Lư làm căn cứ. Nhà Ngô nhiều lần đưa quân đàn áp. Lực lượng của Đinh Bộ Lĩnh ngày càng lớn mạnh, thu hút nhiều tướng lĩnh cùng tráng đinh từ các vùng Nam Định, Ninh Bình và Thanh Hóa.

Năm 954, Ngô Xương Ngập qua đời. Hơn 10 năm sau, Ngô Xương Văn tử trận khi giao chiến với các thế lực chống đối. Nhà Ngô suy yếu hoàn toàn, đất nước rơi vào cảnh phân liệt với sự nổi lên của 12 sứ quân, trong khi nguy cơ can thiệp từ phương Bắc gia tăng.

Đinh Bộ Lĩnh đứng lên dẹp loạn, kết hợp vận động, liên kết, hàng phục và quân sự để thu phục các thế lực cát cứ. Ông liên kết, hàng phục Trần Lãm, Phạm Bạch Hổ, Ngô Nhật Khánh, Ngô Xương Xí; đồng thời dùng quân đánh Đỗ Cảnh Thạc, Nguyễn Siêu, Kiều Công Hãn, Nguyễn Thủ Tiệp, Kiều Thuận và Lý Khuê. Lã Đường và Nguyễn Khoa lần lượt thất bại mà không cần giao chiến.

Sau khoảng 2 năm, Đinh Bộ Lĩnh thu phục các sứ quân, chấm dứt tình trạng cát cứ và thống nhất đất nước, được tôn xưng Vạn Thắng Vương. Năm 968, ông lên ngôi hoàng đế, lấy hiệu Đinh Tiên Hoàng, đặt quốc hiệu Đại Cồ Việt và đóng đô tại Hoa Lư.

Ngay sau khi lên ngôi, Đinh Tiên Hoàng đặt quốc hiệu Đại Cồ Việt, dời kinh đô về Hoa Lư, cho xây dựng thành lũy, đào hào, dựng cung điện và thiết lập triều nghi. Quần thần tôn ông là Đại Thắng Minh Hoàng Đế. Năm 970, vua đặt niên hiệu Thái Bình.

Việc xưng Hoàng đế, đặt quốc hiệu Đại Cồ Việt và sử dụng niên hiệu riêng được xem là những dấu mốc quan trọng, thể hiện vị thế độc lập của quốc gia Đại Việt thời bấy giờ. Đây cũng là những thực hành mang ý nghĩa khẳng định chủ quyền mà trước đó các vua nước Việt chưa từng thực hiện hoặc rất ít khi thực hiện.

Dưới thời Đinh Tiên Hoàng, triều Đinh triển khai nhiều chính sách nhằm củng cố nền độc lập và xây dựng quốc gia. Bên cạnh việc đặt niên hiệu Thái Bình, nhà Đinh còn cho đúc tiền đồng Thái Bình Hưng Bảo, được xem là đồng tiền đầu tiên do một nhà nước phong kiến Việt Nam phát hành. Những dấu mốc này cho thấy ý thức xây dựng một quốc gia độc lập, tự chủ được thể hiện trên nhiều phương diện, từ chính trị, ngoại giao, văn hóa đến kinh tế. Đinh Tiên Hoàng ở ngôi được 12 năm, hưởng thọ 56 tuổi.

Bên cạnh việc xây dựng cơ đồ Đại Cồ Việt, Đinh Tiên Hoàng còn gắn với câu chuyện về Dương Vân Nga - người phụ nữ duy nhất được biết đến là hoàng hậu của cả hai triều Đinh và Tiền Lê.

Dương Vân Nga vốn là hoàng hậu của Đinh Tiên Hoàng. Sau khi nhà Đinh biến động, bà trở thành Đại Thắng Minh Hoàng hậu dưới triều Tiền Lê. Lê Hoàn, sinh năm 941 tại sách Khả Lập (nay thuộc Thọ Xuân, Thanh Hóa), lên ngôi năm 980 khi 39 tuổi. Ông có 5 hoàng hậu, trong đó Đại Thắng Minh Hoàng hậu được phong năm 982 và là trường hợp đặc biệt nhất.

Theo sử liệu, chính Dương Vân Nga đã tôn Lê Hoàn lên ngôi vua. Việc một hoàng hậu chuyển từ triều Đinh sang triều Tiền Lê từng gây nhiều tranh luận và bị một số nhà nho, sử gia thời trước phê phán gay gắt.

Ngày nay, vua Đinh Tiên Hoàng được thờ phụng tại nhiều nơi, trong đó Cố đô Hoa Lư (Ninh Bình), Di tích quốc gia đặc biệt, là một trong những địa điểm gắn liền với tên tuổi vị vua này và thu hút đông du khách.

Lăng Đinh Tiên Hoàng và lăng Lê Đại Hành đều nằm trong khu vực núi Mã Yên, ngọn núi có dáng tựa yên ngựa, thuộc khu thành ngoại của kinh đô Hoa Lư xưa. Lăng vua Đinh nằm trên đỉnh núi, trong khi lăng vua Lê ở dưới chân núi.

Muốn đến lăng vua Đinh Tiên Hoàng, du khách phải vượt hơn 200 bậc đá. Từ đỉnh Mã Yên, có thể phóng tầm mắt bao quát không gian Cố đô Hoa Lư với núi non, sông nước, đồng ruộng và làng mạc đan xen. Đây cũng là nơi gắn với câu chuyện đặc biệt về 2 vị vua cùng có Dương Vân Nga là hoàng hậu.