Vị Thiếu tướng tình báo huyền thoại từng làm cố vấn cho 3 đời Tổng thống Việt Nam Cộng hòa mà không bị phát hiện, được trao tặng hàng loạt huân chương cao quý

Thiếu tướng Vũ Ngọc Nhạ là một trong những nhà tình báo chiến lược tiêu biểu của Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Dưới vỏ bọc một nhân vật có uy tín trong giới cầm quyền Sài Gòn, ông từng bước xây dựng mạng lưới tình báo A22, tiếp cận các nguồn tin chiến lược và chuyển về những tài liệu quan trọng, góp phần phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo cuộc đấu tranh.

Thiếu tướng Vũ Ngọc Nhạ tên thật là Vũ Xuân Nhã, sinh ngày 30/3/1928 tại xã Vũ Hội, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình cũ (nay là tỉnh Hưng Yên) trong một gia đình nhà Nho hiếu học. Từ sớm, ông đã có cơ hội tiếp xúc với môi trường học tập và những tư tưởng tiến bộ.

Năm 15 tuổi, ông được cha đưa vào Huế theo học tại Trường Trung học Thuận Hóa. Quãng thời gian này góp phần định hình nhận thức của chàng trai trẻ về tình yêu quê hương, đất nước và con đường đấu tranh cách mạng. Sau đó, ông được giới thiệu tham gia Mặt trận Việt Minh, rồi được kết nạp Đảng ngày 20/6/1947.

Tham gia hoạt động cách mạng trong bối cảnh đất nước còn nhiều gian khó, Vũ Ngọc Nhạ dần trưởng thành qua những nhiệm vụ được tổ chức giao phó. Khả năng quan sát, tư duy và tinh thần ham học hỏi trở thành những phẩm chất quan trọng, giúp ông thích ứng với công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn, kín đáo và bản lĩnh.

Năm 1952, với tên gọi Vũ Ngọc Kép, ông tham gia đoàn đại biểu quân sự tỉnh Thái Bình (cũ) dự Hội nghị chiến tranh du kích Bắc Bộ tại Việt Bắc. Hội nghị do Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Tổng Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái chủ trì.

Tại hội nghị này, ông được giao một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, gắn với yêu cầu nắm bắt hoạt động và ý đồ của Mỹ. Ông được tổ chức giao nhiệm vụ vào Nam, thực hiện phương châm “luồn sâu, leo cao” để tiếp cận những nhân vật có ảnh hưởng trong bộ máy chính quyền Sài Gòn. Ông từng bị chính quyền Ngô Đình Diệm bắt giam, nhưng sau đó tiếp tục hoạt động và từng bước tạo dựng vị trí trong mạng lưới quan hệ của gia đình họ Ngô.

Với vỏ bọc “ông cố vấn”, Vũ Ngọc Nhạ dần trở thành người được giới lãnh đạo tin cậy. Từ vị trí có điều kiện tiếp cận những thông tin quan trọng, ông cùng các cộng sự xây dựng mạng lưới tình báo A22, đưa hoạt động thu thập tin tức tiến sâu vào các cơ quan đầu não của chính quyền Việt Nam Cộng hòa.

Sau khi chính quyền Ngô Đình Diệm sụp đổ, tình hình chính trị miền Nam liên tục biến động. Tuy nhiên, Vũ Ngọc Nhạ vẫn duy trì được hoạt động, tiếp cận những nhóm cầm quyền kế tiếp. Ông tiếp tục giữ vai trò cố vấn cho các đời tổng thống Nguyễn Văn Thiệu và Dương Văn Minh, qua đó có điều kiện nắm bắt những thông tin phục vụ nhiệm vụ chiến lược.

Thành công của mạng lưới tình báo A22 không chỉ thể hiện ở khả năng thâm nhập vào những vị trí quan trọng trong bộ máy chính quyền Sài Gòn, mà còn ở giá trị chiến lược của các thông tin thu thập được. Mạng lưới đã tiếp cận nhiều tài liệu liên quan đến kế hoạch quân sự, chính trị của Mỹ và chính quyền Sài Gòn, từ kế hoạch xây dựng ấp chiến lược, kế hoạch Staley-Taylor đến các kế hoạch bình định nông thôn, Phượng Hoàng, đổ quân của Mỹ và chiến lược chiến tranh đặc biệt. Những thông tin này góp phần giúp cơ quan lãnh đạo nắm bắt ý đồ của đối phương, từ đó có thêm cơ sở để hoạch định chủ trương và đối sách trong cuộc kháng chiến.

Hiệu quả hoạt động của A22 từng được chính cơ quan an ninh Việt Nam Cộng hòa thừa nhận. Trong hồ sơ của Tổng nha Cảnh sát Việt Nam Cộng hòa, mạng lưới này được đánh giá là một tổ chức điệp báo có phương thức hoạt động đặc biệt hiệu quả: “Cụm A22 hoạt động và phát triển đều đặn suốt từ đó và đã thi thố nhiều thủ đoạn mà chúng ta phải nhìn nhận là huyền diệu và xuất sắc. Với các trưởng lưới như Vũ Ngọc Nhạ, Lê Hữu Thúy và Hoàng Hồ, cụm đã phát triển một hệ thống điệp vụ vô cùng quan trọng và đã len lỏi vào được nhiều cơ quan đầu não của Việt Nam Cộng Hòa”.

Tuy nhiên, ngày 16/7/1969, cơ quan an ninh Việt Nam Cộng hòa mở chiến dịch bắt giữ những người bị nghi liên quan đến A22. Tổng cộng, 51 người liên quan đến mạng lưới này bị bắt, khiến vụ án trở thành một sự kiện gây chấn động chính trường miền Nam lúc bấy giờ.

Tháng 11/1969, Vũ Ngọc Nhạ bị đưa ra xét xử và nhận án tù chung thân. Ông bị giam tại Sài Gòn, sau đó chuyển ra nhà tù Côn Đảo. Đến tháng 7/1973, ông được trao trả tại Lộc Ninh trong khuôn khổ thực hiện các thỏa thuận sau Hiệp định Paris.

Sau năm 1975, với những đóng góp trong hoạt động tình báo, ông tiếp tục công tác tại Tổng cục II, Bộ Quốc phòng. Tuy nhiên, thân thế và hành trình hoạt động bí mật của ông chỉ dần được đông đảo công chúng biết đến sau khi tiểu thuyết Ông cố vấn - Hồ sơ một điệp viên của nhà văn Hữu Mai xuất bản năm 1987.

Những cống hiến của Vũ Ngọc Nhạ được Đảng và Nhà nước ghi nhận. Năm 1988, ông được phong quân hàm Thiếu tướng. Ông còn được trao tặng Huân chương Độc lập hạng Ba, Huân chương Quân công hạng Ba, Huân chương Kháng chiến hạng Nhất và Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhì, hạng Ba.

Thiếu tướng Vũ Ngọc Nhạ qua đời năm 2002 tại TP. HCM.

Bài viết sử dụng thông tin tham khảo từ các nguồn:

- Thiếu tướng Vũ Ngọc Nhạ: Từ "Ông cố vấn" đến huyền thoại tình báo - Tạp chí Nông thôn và Phát triển

- Thiếu tướng Vũ Ngọc Nhạ, một huyền thoại tình báo cách mạng - Báo VOV

- Nhà hoạt động tình báo Vũ Ngọc Nhạ - CTTĐT Dinh Độc Lập