Vị Trung tướng tài trí được mệnh danh là 'hùm xám Tây Bắc', từng chỉ huy tiêu diệt hơn 2.000 quân địch, 2 lần tình nguyện vào Nam làm nhiệm vụ

Trung tướng Vũ Nam Long (1921-1999) tên thật Đoàn Văn Ưu, là người con của quê hương Cao Bằng, một trong những cán bộ quân sự trưởng thành từ những ngày đầu của lực lượng vũ trang cách mạng Việt Nam.

Từ một thanh niên dân tộc Tày sớm giác ngộ cách mạng, ông đã trải qua nhiều chiến trường, đảm nhiệm nhiều cương vị chỉ huy quan trọng và có những đóng góp trong các cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Tháng 6/1941, khi vừa tròn 20 tuổi, Đoàn Văn Ưu được cử sang Trung Quốc học tập tại Trường Quân sự Hoàng Phố. Những kiến thức quân sự được trang bị trong thời gian này trở thành nền tảng quan trọng để ông tiếp tục trưởng thành trong quá trình hoạt động cách mạng và chiến đấu sau này.

Sau khi trở về nước, ông tham gia Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân. Tháng 1/1945, sau quá trình hoạt động, chiến đấu và rèn luyện, Đoàn Văn Ưu được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược Nam Bộ, phong trào Nam tiến được phát động. Chàng thanh niên Đoàn Văn Ưu xung phong vào Nam chiến đấu và được giao giữ chức Chi đội trưởng Chi đội 3 Nam tiến.

Đơn vị hành quân vào chiến trường phía Nam, tham gia chiến đấu trong những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Những chiến công của Chi đội 3 đã để lại dấu ấn trong lòng nhân dân Nam Bộ. Người dân gọi đơn vị bằng cái tên “Chi đội Nam Long”, từ đó cái tên Nam Long gắn liền với cuộc đời binh nghiệp của Đoàn Văn Ưu.

Từ tháng 4/1946, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều cương vị chỉ huy, trong đó có Trung đoàn trưởng Trung đoàn Hải Dương, Trung đoàn trưởng Trung đoàn 59, Trung đoàn trưởng Trung đoàn 36, Ủy viên Khu 12 và Trung đoàn trưởng Trung đoàn 141 thuộc Đại đoàn 312.

Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, các đơn vị do ông chỉ huy tham gia nhiều trận đánh, chiến dịch quan trọng. Trung đoàn 141 lần lượt tham gia các trận Ba Huyên trong Chiến dịch Trung du, Ba Vì trong Chiến dịch Hòa Bình và Ba Lay trong Chiến dịch Tây Bắc. Qua thực tiễn chiến đấu, đơn vị từng bước tích lũy kinh nghiệm, đặc biệt trong tiến công các cứ điểm được tổ chức phòng ngự vững chắc.

Kinh nghiệm đó tiếp tục được phát huy trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954. Trung đoàn 141 là một trong những đơn vị tham gia trận đánh Him Lam, trận mở màn của chiến dịch. Đây là trận đánh có ý nghĩa quan trọng trong việc phá vỡ một trong những cứ điểm mạnh của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.

Trong giai đoạn 1953-1955, Vũ Nam Long được giao các cương vị tại Đại đoàn 304, trong đó có Tham mưu trưởng và Đại đoàn trưởng. Tại Chiến dịch Điện Biên Phủ, trên cương vị Tham mưu trưởng Đại đoàn 304, ông cùng Ban Chỉ huy Đại đoàn tổ chức lực lượng bao vây, kiềm chế và tiêu hao quân Pháp tại Phân khu Hồng Cúm.

Hồng Cúm nằm ở phía Nam tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, giữ vị trí quan trọng trong hệ thống phòng ngự của quân Pháp. Lực lượng Đại đoàn 304 thực hiện nhiệm vụ bao vây, ngăn quân Pháp ở Hồng Cúm chi viện cho khu trung tâm Mường Thanh, đồng thời chặn đường tiếp tế và đường rút của địch sang Thượng Lào.

Trong những ngày cuối của chiến dịch, quân ta tiến công Hồng Cúm, tiêu diệt và bắt sống hơn 2.000 quân Pháp tại đây. Chiến thắng Hồng Cúm góp phần vào thắng lợi chung của Chiến dịch Điện Biên Phủ, làm nên một trong những chiến công lớn của Quân đội nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Trong ký ức của đồng nghiệp và gia đình, Trung tướng Nam Long là người ít nói, “hầu như không nói gì”, hiền như không nhưng lại được thực dân Pháp coi là “hùm xám Tây Bắc”.

Sau Chiến dịch Điện Biên Phủ, đồng chí Nam Long được Bộ Quốc phòng cử sang Liên Xô học tập tại Học viện Quân sự Voroshilov. Những kiến thức được học tập tại đây cùng kinh nghiệm thực tiễn trên chiến trường sau này trở thành cơ sở để ông tham gia công tác chỉ huy và đào tạo cán bộ quân sự.

Trở về nước trong thời kỳ đất nước bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, tướng Long tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách. Ông từng giữ các cương vị Tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh Pháo binh, Tư lệnh Quân khu Tả Ngạn, Tư lệnh Quân khu 4 và Phó Tư lệnh Quân khu Trị - Thiên.

Từ những chiến trường của cuộc kháng chiến chống Pháp đến những địa bàn trọng yếu trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, người cán bộ quân sự trưởng thành từ những ngày đầu thành lập lực lượng vũ trang cách mạng tiếp tục có mặt ở nhiều vị trí quan trọng.

Năm 1974, đồng chí Vũ Nam Long được phong quân hàm Thiếu tướng. Một năm sau, ông có lần Nam tiến thứ hai, đúng 30 năm sau lần đầu tiên.

Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh tháng 4/1975, với cương vị đặc phái viên của Bộ Quốc phòng, ông Vũ Nam Long tham gia chỉ huy cánh quân phía Đông tiến vào Sài Gòn cùng các tướng Lê Trọng Tấn và Đồng Sĩ Nguyên. Cánh quân tiến vào trung tâm Sài Gòn trong những giờ phút cuối cùng của chiến dịch. Vũ Nam Long có mặt tại Dinh Độc Lập trong những thời khắc đầu tiên của ngày toàn thắng 30/4/1975.

Sau ngày đất nước thống nhất, tướng Long tiếp tục đảm nhiệm công tác trong quân đội. Trong 16 năm cuối của cuộc đời binh nghiệp, ông được điều động về Hà Nội làm công tác giáo dục quốc phòng, giữ cương vị Phó Giám đốc Học viện Quân sự cao cấp, nay là Học viện Quốc phòng.

Với kiến thức quân sự được đào tạo ở nước ngoài cùng kinh nghiệm phong phú tích lũy qua thực tiễn chiến trường, ông tham gia đào tạo, giáo dục và truyền thụ kinh nghiệm cho nhiều thế hệ sĩ quan chỉ huy. Những trải nghiệm thực tế qua các chiến dịch lớn trở thành nguồn tư liệu quý phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy và xây dựng nghệ thuật quân sự.

Tháng 6/1981, Vũ Nam Long được phong quân hàm Trung tướng Quân đội nhân dân Việt Nam. Trong quá trình cống hiến, ông được Đảng, Nhà nước trao tặng Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Quân công hạng Nhất, Huân chương Chiến thắng hạng Nhất cùng nhiều phần thưởng cao quý khác.

Ngày 1/7/1999, Trung tướng Nam Long đã trút hơi thở cuối cùng, để lại trong lòng người dân nỗi tiếc thương về một vị tướng quả cảm, tài trí và nhiều chiến công.

Bài viết sử dụng thông tin tham khảo từ các nguồn:

- Một trong những chiến sĩ đầu tiên của quân đội anh hùng - Báo Thời nay, ấn phẩm của báo Nhân Dân

- Trung tướng Nam Long: “Hùm xám Tây Bắc” một thời - An ninh Thủ đô

- Trung tướng Vũ Nam Long - Báo Cao Bằng điện tử

- Trung tướng Nam Long - Vị tướng tài trí - Báo Quân đội Nhân dân