Gia đình hiếm hoi của Việt Nam có 3 vị tướng: Một người là Trung tướng viết nên 'huyền thoại đường Trường Sơn', con cháu nối nghiệp nhà binh

Vị tướng được phong vượt cấp trong lịch sử quân đội Việt Nam

Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên tên thật Nguyễn Hữu Vũ, sinh năm 1923 tại Quảng Trạch, Quảng Bình, nay thuộc tỉnh Quảng Trị. Ông tham gia hoạt động cách mạng từ sớm, khi mới 15 tuổi, được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương năm 16 tuổi. Trong quá trình hoạt động, ông sử dụng bí danh Nguyễn Văn Đồng.

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, ông được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng, trong đó có phái viên của Bộ Tổng Tư lệnh. Sau khi cuộc kháng chiến kết thúc, ông được điều về Bộ Tổng Tham mưu, phụ trách Cục Động viên dân quân và được cử sang Trung Quốc học tại Trường Cao cấp Quân sự Bắc Kinh. Giai đoạn 1954-1955, ông phụ trách công tác trao trả tù binh chiến tranh.

Năm 1964, sau khi trở về nước, ông được giao nhiệm vụ tại Bộ Tổng Tham mưu trong một thời gian ngắn, sau đó giữ chức Chính ủy Quân khu 4 vào năm 1965. Tiếp đó, ông được giao làm Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân tình nguyện Việt Nam tại Trung - Hạ Lào.

Đầu năm 1966, ông được bổ nhiệm Phó Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần, phụ trách Hậu cần tiền phương. Đầu năm 1967, ông được giao nhiệm vụ tổ chức xây dựng và chỉ huy tuyến đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh. Dưới sự chỉ đạo của ông và các lực lượng, tuyến vận tải chiến lược này được xây dựng, phát triển thành một hệ thống giao thông quân sự quan trọng, góp phần bảo đảm chi viện cho chiến trường miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Giai đoạn 1967-1975, ông giữ cương vị Tư lệnh Binh đoàn Trường Sơn. Năm 1974, ông được phong quân hàm vượt cấp từ Đại tá lên Trung tướng, ghi nhận những đóng góp nổi bật trong quá trình tổ chức, chỉ huy tuyến đường chiến lược Trường Sơn.

Sau năm 1975, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách. Năm 1976, ông được giao làm Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, phụ trách Tổng cục Xây dựng kinh tế, sau đó giữ chức Bộ trưởng Bộ Xây dựng. Năm 1979, ông trở lại quân đội, đảm nhiệm cương vị Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân khu Thủ đô.

Từ năm 1982 đến 1991, ông giữ chức Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải, đồng thời đảm nhiệm cương vị Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng. Về công tác Đảng, ông là Ủy viên Trung ương Đảng khóa IV, Ủy viên dự khuyết Bộ Chính trị khóa V và Ủy viên Bộ Chính trị khóa VI (1986-1991). Ông cũng là đại biểu Quốc hội các khóa I, VI, VII và VIII.

Sau khi thôi giữ chức Bộ trưởng, ông được giao làm Đặc phái viên Chính phủ phụ trách Chương trình 327 về bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ, rừng đặc dụng. Sau đó, ông là cố vấn đặc biệt của Thủ tướng Chính phủ và tham gia Ban Chỉ đạo Nhà nước về công trình đường Hồ Chí Minh (Quốc lộ Trường Sơn).

Với những đóng góp cho sự nghiệp cách mạng, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên được Đảng, Nhà nước trao tặng Huân chương Sao Vàng, Huân chương Quân công hạng Nhất, danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Huy hiệu 80 năm tuổi Đảng cùng nhiều huân chương, huy chương và phần thưởng cao quý khác.

Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên qua đời vào ngày 4/4/2019, tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, hưởng thọ 96 tuổi. Lễ tang của ông được tổ chức theo nghi thức cấp Nhà nước.

Là người viết nên “huyền thoại đường Trường Sơn”

Một trong những dấu ấn lớn của Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên chính là gắn với con đường Trường Sơn. Trong kháng chiến chống Mỹ, đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh là tuyến vận tải chiến lược, giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đưa người và vật chất từ miền Bắc vào chiến trường miền Nam.

Đầu năm 1967, trước yêu cầu tăng cường vận chuyển cơ giới, Bộ Tổng Tư lệnh giao Đồng Sỹ Nguyên, khi đó là Phó Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần, đặc trách Tổng cục Hậu cần tiền phương ở tuyến nam Quân khu 4, đảm nhiệm cương vị Tư lệnh Đoàn 559.

Ngay sau khi nhận nhiệm vụ, ông trực tiếp xuống các binh trạm, đơn vị và binh chủng trên tuyến Trường Sơn để nắm tình hình, cùng cấp ủy, chỉ huy tìm giải pháp tháo gỡ khó khăn. Chỉ sau 3 tháng, dưới sự chỉ đạo của ông, Đoàn 559 đã hoàn thành khối lượng kế hoạch vận chuyển của cả năm.

Trong suốt cuộc chiến, Mỹ và quân đồng minh liên tục tìm cách đánh phá, cắt đứt tuyến vận tải chiến lược bằng nhiều phương tiện, từ hệ thống trinh sát điện tử, “hàng rào điện tử McNamara” đến máy bay B-52, vũ khí hóa học, các loại bom phá và những cuộc hành quân quy mô lớn. Tuy chịu tổn thất nặng nề, tuyến đường vẫn được duy trì và từng bước mở rộng.

Dưới sự chỉ huy của đồng chí Đồng Sỹ Nguyên, đường Trường Sơn từ những tuyến đường ban đầu đã phát triển thành một mạng lưới vận tải liên hoàn, được ví như “trận đồ bát quái” giữa núi rừng. Khi ông nhận nhiệm vụ, lực lượng vận tải mới có 5 tiểu đoàn xe với khoảng 750 xe, tổ chức tại 4 binh trạm. Đến năm 1975, lực lượng đã phát triển thành 2 sư đoàn vận tải với hàng nghìn xe ô tô.

Toàn tuyến khi đó hình thành mạng lưới giao thông đa dạng, gồm hơn 16.700km đường bộ, trong đó có hơn 800km đường kín, 1.500km đường rải đá và 200km đường nhựa; cùng khoảng 1.500km đường ống dẫn dầu, 1.350km đường dây thông tin, 3.800km đường giao liên và 500km đường sông.

Một dấu ấn quan trọng khác là hệ thống đường ống xăng dầu. Đầu năm 1969, Tư lệnh Đồng Sỹ Nguyên chỉ đạo xây dựng tuyến ống xuyên Trường Sơn dài khoảng 1.400km, nối từ các cửa khẩu vào chiến trường Nam Bộ, hình thành mạng lưới liên hoàn ở cả Đông và Tây Trường Sơn. Hệ thống này đi kèm gần 50 kho lớn, nhỏ với tổng sức chứa khoảng 27.000m3 và nhiều trạm cấp phát dọc tuyến.

Đến các chiến dịch Tây Nguyên và Hồ Chí Minh năm 1975, tuyến ống xăng dầu Trường Sơn đã bảo đảm nhiên liệu kịp thời cho các lực lượng tham gia chiến dịch, giảm đáng kể nhu cầu vận chuyển xăng dầu bằng xe bồn và phuy.

Những đóng góp này đã gắn tên tuổi ông với một trong những công trình quân sự - hậu cần quan trọng nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Đường Hồ Chí Minh - Trường Sơn trở thành một biểu tượng đặc biệt trong lịch sử chiến tranh Việt Nam.

Gia đình có nhiều tướng lĩnh

Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên sinh trưởng trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng. Mẹ ông là cụ Đặng Thị Cấp, hậu duệ của một thủ lĩnh phong trào Cần Vương. Bà từng nuôi dưỡng, che chở cán bộ cách mạng và sinh 7 người con đều có đóng góp cho cách mạng từ thời kỳ tiền khởi nghĩa. Ông là người con thứ 5.

Gia đình ông sau này có nhiều người giữ các cương vị quan trọng trong quân đội. Em trai ông là Thiếu tướng Nguyễn Hữu Anh, từng giữ các chức vụ Phó Viện trưởng, Bí thư Đảng ủy Học viện Hậu cần và Cục trưởng Cục Đối ngoại, Bộ Quốc phòng.

Trong thế hệ sau, Trung tướng Nguyễn Hữu Cường - con ông Nguyễn Hữu Lượng, từng là Phó Bí thư Đảng ủy, Tư lệnh Quân khu 4 và Đại biểu Quốc hội khóa XI. Ông Cường gọi Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên là bác ruột.

Đại tá Nguyễn Hữu Thọ là nguyên Chủ nhiệm Chính trị Công binh Quân khu 7, cũng là một người cháu của Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên.

Không chỉ có nhiều tướng lĩnh, gia đình Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên còn có những người con tiếp tục gắn bó với đất nước trong những lĩnh vực khác. Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Hưng - con trai ông, từng giữ chức Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Tổng công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines).

Ngoài ra, một người con trai khác của ông là Nguyễn Tiến Quân sớm lựa chọn con đường binh nghiệp. Sau khi tốt nghiệp phổ thông, dù đỗ đại học nhưng ông Quân giấu giấy báo nhập học, đăng ký đi bộ đội.

Khi ấy, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên đang ở chiến trường nên không biết quyết định của con. Sau này biết chuyện, ông không trách mà chỉ nhắc con rằng vào quân đội sẽ phải đối mặt với nhiều gian khổ, thậm chí có thể hy sinh.

Trong kháng chiến chống Mỹ, Thượng úy Nguyễn Tiến Quân thuộc Đại đội phó pháo binh, hành quân cùng đội hình Quân đoàn 1 tiến vào miền Nam trong chiến dịch giải phóng Sài Gòn tháng 4/1975.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông được cử đi học văn hóa tại Lạng Sơn để thi tuyển vào một học viện quân sự ở nước ngoài. Đạt yêu cầu, ông được lựa chọn sang học tại một học viện quân sự của Cộng hòa Dân chủ Đức để tiếp tục phục vụ lâu dài trong quân đội.

Tuy nhiên, khi đang học ngoại ngữ để chuẩn bị lên đường, ông Quân một lần nữa xếp bút nghiên, trở lại đơn vị chiến đấu trong cuộc chiến bảo vệ biên giới. Ông Quân hy sinh trong chiến đấu. Nhận tin con mất khi đang chủ trì một cuộc họp quan trọng tại Bộ Xây dựng, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên dù đau đớn vẫn cố nén cảm xúc để hoàn thành công việc.

Trở về với gia đình, ông động viên vợ và người thân vượt qua mất mát, coi sự hy sinh của người con là niềm tự hào vì đã góp phần bảo vệ Tổ quốc. Sau khi Trung Quốc rút quân, ông lập tức lên biên giới để tìm thi thể con.

Liệt sĩ Nguyễn Tiến Quân hiện yên nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Nhổn, Hà Nội.

Những đóng góp và sự hy sinh của các thế hệ trong gia đình Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên đã góp phần làm nên một truyền thống cách mạng đặc biệt. Đó cũng là dấu ấn về một gia đình nhiều thế hệ đặt trách nhiệm với Tổ quốc lên trên những lựa chọn riêng của mình.

Bài viết tham khảo thông tin tại:

Đồng Sỹ Nguyên: Tư lệnh đường Trường Sơn huyền thoại - Báo Nhân dân

Người con trai liệt sĩ của Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên - Báo Quân đội nhân dân

Cha, con và Tổ quốc - Báo Nhân dân

Những câu chuyện về Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên - vị tướng của lòng dân - Báo Quân khu 4

Tóm tắt tiểu sử đồng chí Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên - Báo Nhân dân.