Việt Nam chính thức khởi công dự án phục dựng công trình được xem là biểu tượng quyền lực của kinh đô Đại Việt xưa

Sáng nay 29/9, tại số 9 Hoàng Diệu, Ba Đình, TP. Hà Nội, Dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên đã chính thức được khởi công. Đây là công trình nằm tại vị trí trung tâm của Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội, nơi lưu giữ những dấu tích quan trọng về các lớp kiến trúc cung điện qua nhiều thời kỳ lịch sử.

Buổi lễ khởi công có sự tham gia của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng nhiều lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước và các cơ quan, tổ chức liên quan.

Cùng dự có các Ủy viên Bộ Chính trị: Trần Cẩm Tú, Thường trực Ban Bí thư; Nguyễn Duy Ngọc, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương; Trịnh Văn Quyết, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương; Bùi Thị Minh Hoài, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; cùng Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà.

Về phía TP. Hà Nội, tham dự buổi lễ có Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng. Đại diện phía UNESCO và Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam có Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam Ngô Lê Văn; Giám đốc Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO Lazare Eloundou Assomo; Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam Jonathan Wallace Baker. Các nhân sự quốc tế này cũng tham gia Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực đang diễn ra tại Việt Nam.

Phát biểu tại lễ khởi công, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng khẳng định, sự kiện là dấu mốc quan trọng trong quá trình bảo tồn và phát huy giá trị Di sản Thế giới, đồng thời thể hiện quyết tâm của Đảng, Nhà nước và TP. Hà Nội trong việc gìn giữ, trao truyền những giá trị lịch sử, văn hóa quý báu của dân tộc cho các thế hệ mai sau.

Điểm đặc biệt của dự án là quá trình phục hồi không bắt đầu từ việc tái dựng một công trình theo hình dung lịch sử, mà được đặt trên nền tảng của một quá trình nghiên cứu khảo cổ, lịch sử và kiến trúc kéo dài khoảng 15 năm. Những kết quả thu được trong các đợt khai quật gần đây đã giúp giới nghiên cứu có thêm dữ liệu để nhận diện rõ hơn mặt bằng, quy mô và cấu trúc của Chính điện Kính Thiên.

Những dấu tích dưới lòng đất hé lộ quy mô Điện Kính Thiên

Trong năm 2026, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học thực hiện đợt khai quật thứ tư tại khu vực nền Điện Kính Thiên, thuộc khu vực nhà Pháo binh (CT04), với tổng diện tích 910m2. Kết quả tiếp tục bổ sung nhiều dữ liệu về địa tầng, nền móng, hệ thống móng cột, vật liệu xây dựng và dấu tích sân điện.

Sau 4 đợt khai quật, các nhà khảo cổ xác định được địa tầng dày khoảng 6m, chứa các lớp văn hóa nối tiếp từ thời Đại La, Đinh - Tiền Lê, Lý, Trần, Lê sơ, Lê Trung hưng đến thời Nguyễn. Đây là một trong những nguồn tư liệu quan trọng để nhận diện quá trình hình thành và biến đổi của không gian trung tâm quyền lực tại Thăng Long qua nhiều thế kỷ.

Đáng chú ý, hệ thống móng cột được phát lộ cho phép xác định giới hạn của Điện Kính Thiên theo chiều Đông - Tây gồm 9 gian với 10 hàng cột; chiều Bắc - Nam gồm 5 gian với 6 hàng cột. Những thông số này cung cấp cơ sở thực địa để tiếp tục nghiên cứu mặt bằng, tỷ lệ và cấu trúc của công trình.

Các kết quả khảo cổ mới cũng được giới khoa học đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc nhận diện diện mạo Điện Kính Thiên thời Lê. Tại hội thảo công bố kết quả khai quật ngày 14/9/2026, các chuyên gia cho rằng những dữ liệu mới đã tạo cơ sở khoa học quan trọng cho việc phục dựng công trình.

UNESCO đồng thuận với giai đoạn đầu của tầm nhìn phục hồi

Song song với nghiên cứu trong nước, quá trình chuẩn bị phục dựng Điện Kính Thiên được triển khai trong khuôn khổ hợp tác với UNESCO, Trung tâm Di sản Thế giới và ICOMOS.

Tại kỳ họp lần thứ 48 của Ủy ban Di sản Thế giới năm 2026, UNESCO thông qua Quyết định 48 COM 7B.25, ghi nhận những tiến bộ của Việt Nam trong việc hoàn thiện tầm nhìn chỉnh trang, tôn tạo trục trung tâm Hoàng thành Thăng Long và đồng thuận triển khai giai đoạn 1 trong thời kỳ 2025-2030. Quyết định cũng ghi nhận việc Việt Nam tiếp tục hệ thống hóa cơ sở dữ liệu nhằm hỗ trợ nghiên cứu phục dựng Điện Kính Thiên.

Tuy nhiên, UNESCO đồng thời yêu cầu Việt Nam tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, tài liệu và bằng chứng khoa học đối với các nội dung phục dựng, tháo dỡ hoặc can thiệp bổ sung, nhằm bảo đảm các thuộc tính tạo nên Giá trị nổi bật toàn cầu (OUV) của di sản. Riêng Kính Thiên Môn, UNESCO yêu cầu có thêm bằng chứng khảo cổ và kiến trúc để xác định phạm vi và tính chất phục hồi.

Điều này đặt ra yêu cầu xuyên suốt đối với dự án: phục dựng phải đi cùng bảo tồn. Các di tích gốc, đặc biệt là tầng văn hóa khảo cổ dưới lòng đất, cần được giữ gìn để tiếp tục cung cấp tư liệu cho nghiên cứu; mọi giải pháp tu bổ, phục hồi phải dựa trên cơ sở khoa học và tuân thủ các nguyên tắc về tính xác thực theo Văn kiện Nara cùng hướng dẫn chuyên môn của UNESCO và ICOMOS.

Từ phế tích đến tái hiện không gian lịch sử

Điện Kính Thiên có ý nghĩa đặc biệt trong cấu trúc của Hoàng thành Thăng Long, nhưng những gì còn lại trên mặt đất hiện chủ yếu là nền móng và các dấu tích khảo cổ. Vì vậy, bài toán của dự án không chỉ nằm ở việc phục hồi một công trình kiến trúc đã mất, mà còn là làm thế nào để người dân và du khách có thể hình dung rõ hơn về không gian cung đình từng tồn tại tại đây.

Theo UNESCO, Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long phản ánh quá trình tồn tại liên tục của một trung tâm quyền lực trong lịch sử lâu dài của khu vực. Việc phục hồi không gian Điện Kính Thiên vì thế được đặt trong tổng thể rộng hơn là bảo tồn, diễn giải và phát huy giá trị của toàn bộ khu di sản.

Lễ khởi công ngày 29/9 diễn ra trong thời gian Việt Nam đăng cai Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực, từ ngày 27/9 đến 1/10/2026. Trong khuôn khổ hội nghị, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội cũng trình bày tham luận về tính xác thực, tính toàn vẹn và Giá trị nổi bật toàn cầu (OUV), chia sẻ kinh nghiệm từ quá trình nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị Hoàng thành Thăng Long.

Từ những lớp dấu tích nằm sâu dưới lòng đất đến quá trình nghiên cứu kéo dài nhiều năm và sự giám sát của các cơ quan chuyên môn quốc tế, việc khởi công Điện Kính Thiên đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn tích lũy tư liệu sang triển khai dự án. Đây đồng thời là bước tiếp theo trong nỗ lực phục hồi không gian trung tâm của Hoàng thành Thăng Long, với yêu cầu xuyên suốt là phục dựng trên cơ sở khoa học nhưng không làm tổn hại đến những giá trị gốc của di sản.