Việt Nam có công trình dài 32km nằm sâu dưới lòng đất, đi xuyên qua ngôi đình cổ hơn 300 năm tuổi, được công nhận Di tích Quốc gia

Nhắc đến những hệ thống địa đạo có quy mô lớn ở Việt Nam, Địa đạo Kỳ Anh là một trong những công trình tiêu biểu.

Di tích này thuộc địa phận xã Kỳ Anh (cũ), nay thuộc phường Bàn Thạch, TP. Đà Nẵng. Nơi đây được xem là minh chứng cho tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường của quân và dân Quảng Nam trong những năm tháng chiến tranh.

Theo các tư liệu, từ tháng 5/1965, người dân địa phương bắt đầu đào Địa đạo Kỳ Anh. Đến năm 1967, hệ thống địa đạo cơ bản được hoàn thiện với tổng chiều dài khoảng 32km. Các đường hầm có chiều rộng từ 0,5 đến 0,8m, chiều cao từ 0,8 đến 1m.

Bên dưới lòng đất, địa đạo được tổ chức thành nhiều khu vực với các chức năng khác nhau như hầm cứu thương, hầm tác chiến, hầm chỉ huy, hầm chứa lương thực... Các hạng mục được kết nối thành một mạng lưới liên hoàn, vừa đáp ứng những nhu cầu thiết yếu trong sinh hoạt, vừa phục vụ hoạt động chiến đấu.

Quá trình đào địa đạo diễn ra trong điều kiện đặc biệt khó khăn, bởi khu vực này vốn là vùng đất cát, vì vậy người dân phải đào xuyên qua lớp cát để tiếp cận tầng đất cứng mới có thể tạo được đường hầm ổn định. Những đoạn địa đạo đi qua suối, hồ nước hoặc khu vực có nhà dân càng vất vả hơn.

Một điểm đặc biệt của Địa đạo Kỳ Anh là hệ thống này được thiết kế đi xuyên qua đình Thạch Tân, một ngôi đình cổ có lịch sử hơn 300 năm. Đoạn địa đạo đi qua khu vực đình được bố trí hầm cứu thương và kho lương thực, tạo nên sự kết nối đặc biệt giữa công trình quân sự dưới lòng đất với không gian sinh hoạt, tín ngưỡng của cộng đồng dân cư.

Trong những năm kháng chiến, Địa đạo Kỳ Anh trở thành một “thành trì dưới lòng đất”, góp phần giúp quân và dân địa phương bám trụ, bảo toàn lực lượng và tổ chức chiến đấu. Hệ thống hầm ngầm với nhiều khu chức năng đã tạo điều kiện để các hoạt động chỉ huy, cứu chữa thương binh, bảo đảm lương thực và phục vụ chiến đấu được duy trì trong điều kiện chiến tranh khốc liệt.

Ngày nay, một phần Địa đạo Kỳ Anh đã được phục dựng và mở cửa đón khách tham quan. Từ những đường hầm dưới lòng đất, du khách có thể hình dung rõ hơn về điều kiện sinh hoạt, chiến đấu của quân và dân địa phương trong những năm tháng chiến tranh.

Bên cạnh tham quan địa đạo, du khách còn có thể tìm hiểu các điểm di tích liên quan như đình Thạch Tân, nhà trưng bày và những dấu tích còn lại trong làng. Các địa điểm này góp phần tạo nên không gian tham quan gắn với lịch sử, giúp những giá trị của di tích được giới thiệu trực quan hơn tới công chúng.

Với những giá trị lịch sử và cách mạng của địa đạo, năm 1997, Bộ Văn hóa - Thông tin nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã công nhận Địa đạo Kỳ Anh là di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia.

Ngày nay, công trình tiếp tục là một địa chỉ góp phần giáo dục truyền thống, đồng thời lưu giữ những dấu ấn về một giai đoạn chiến đấu đầy gian khổ, thể hiện ý chí và sự bền bỉ của quân và dân địa phương trong lịch sử.