Việt Nam có hang động được xem như 'kho báu' khảo cổ: Nơi phát hiện di cốt người tiền sử niên đại 7.000 năm, được công nhận là Di tích Quốc gia
Đây từng là nơi cư trú, chế tác công cụ, nhóm lửa và mai táng của cư dân tiền sử trong suốt hàng nghìn năm.
Ẩn mình trong hệ thống hang động núi lửa Krông Nô (Lâm Đồng), hang C6-1 được giới khoa học đánh giá là một trong những di sản khảo cổ đặc biệt nhất Việt Nam. Không chỉ lưu giữ dấu tích cư dân tiền sử có niên đại khoảng 6.000-7.000 năm, nơi đây còn là địa điểm đầu tiên ở Đông Nam Á phát hiện di cốt người tiền sử trong hang động núi lửa. Phát hiện này được đánh giá là bước ngoặt của ngành Cổ nhân học Việt Nam, mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới về lịch sử cư trú của con người trên vùng đất Tây Nguyên.
Phát hiện bộ xương bé gái 4 tuổi cùng nhiều dấu tích của người tiền sử
Hang C6-1 nằm trong hệ thống hang động núi lửa Krông Nô, thuộc Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông. Hệ thống này được phát hiện từ năm 2007 và hiện đã ghi nhận gần 50 hang động bazan hình thành từ các đợt phun trào núi lửa cách đây hàng triệu năm.
Qua các đợt khai quật vào năm 2018 và 2019, các nhà khảo cổ đã phát hiện tại hang C6-1 nhiều hiện vật có giá trị, phản ánh đời sống của cư dân tiền sử.
Những hiện vật thu được gồm công cụ lao động bằng đá, đồ gốm, xương động vật, vỏ nhuyễn thể cùng dấu tích của bếp lửa. Đặc biệt, các nhà nghiên cứu phát hiện ba khu mộ táng và dấu vết của 10 cá thể người, gồm 5 trẻ sơ sinh, 1 thiếu niên và 4 người trưởng thành.
Quan trọng nhất là bộ xương và hộp sọ của một bé gái khoảng 4 tuổi, được chôn theo tư thế ngồi bó gối. Kết quả nghiên cứu xác định di cốt này có niên đại khoảng 6.000-7.000 năm.
Theo các chuyên gia, đây là lần đầu tiên tại Đông Nam Á phát hiện di chỉ khảo cổ người tiền sử trong hang động núi lửa. Trên thế giới, những phát hiện tương tự rất hiếm, khiến hang C6-1 trở thành địa điểm có giá trị khoa học đặc biệt.
Các hiện vật và di cốt được tìm thấy đã cung cấp nhiều tư liệu quý về tập quán sinh hoạt, chế tác công cụ, mai táng cũng như quá trình thích nghi của cư dân tiền sử với môi trường hang động núi lửa. Những kết quả này góp phần lấp đầy khoảng trống trong nghiên cứu lịch sử cư trú của con người tại khu vực Tây Nguyên.
Không chỉ riêng C6-1, các nhà khoa học còn phát hiện dấu tích người tiền sử tại nhiều hang động khác trong hệ thống Krông Nô. Tuy nhiên, C6-1 vẫn được đánh giá là địa điểm có giá trị khảo cổ nổi bật nhất nhờ số lượng hiện vật phong phú và mức độ bảo tồn gần như nguyên vẹn.
Di sản địa chất, khảo cổ và văn hóa độc đáo của Việt Nam
Bên cạnh giá trị khảo cổ, C6-1 còn là một phần của hệ thống hang động núi lửa Krông Nô - một trong những hệ thống hang động núi lửa tiêu biểu của Đông Nam Á.
Đến nay, các nhà khoa học đã khảo sát khoảng 50 hang động trong khu vực. Trong đó, có 8 hang nằm trong danh sách 10 hang động núi lửa dài nhất Đông Nam Á và Trung Quốc. Hang dài nhất có chiều dài khoảng 1.240m.
Theo đánh giá của giới chuyên môn, giá trị đặc biệt của C6-1 nằm ở sự kết hợp hiếm có giữa di sản địa chất và khảo cổ học. Đây từng là nơi cư trú, chế tác công cụ, nhóm lửa và mai táng của cư dân tiền sử trong suốt hàng nghìn năm.
Hang động này cũng gắn với nhiều truyền thuyết của đồng bào M'nông. Người dân địa phương xem đây là vùng đất linh thiêng, gắn với câu chuyện về Đam Ban và H'Dai - hai đứa trẻ sống sót sau một trận động đất lớn, được dê mẹ nuôi dưỡng rồi trở thành tổ tiên của người M'nông. Dù mang màu sắc huyền thoại, câu chuyện vẫn được lưu truyền như một cách gìn giữ ký ức về cội nguồn dân tộc.
Việc phát hiện di cốt người tiền sử trong hang động núi lửa đã mở ra một chương mới cho ngành Cổ nhân học Việt Nam. Đây là phát hiện có ý nghĩa đặc biệt bởi trước đó, trên thế giới hầu như chưa ghi nhận di cốt người cổ trong loại hình hang động được hình thành từ dung nham núi lửa.
Với những giá trị nổi bật về địa chất, khảo cổ và văn hóa, hang C6-1 đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích Quốc gia. Việc được công nhận không chỉ khẳng định tầm quan trọng của di sản mà còn tạo nền tảng để địa phương tiếp tục bảo tồn, nghiên cứu và phát huy giá trị của hệ thống hang động núi lửa Krông Nô.
Ngày nay, hang C6-1 không chỉ là "kho tư liệu" quý đối với giới khảo cổ mà còn là điểm đến hấp dẫn của những người yêu lịch sử, khoa học và khám phá thiên nhiên. Mỗi phát hiện tại đây đều góp phần làm sáng tỏ thêm bức tranh về cuộc sống của cư dân tiền sử trên vùng đất bazan Tây Nguyên, đồng thời khẳng định vị thế đặc biệt của Đắk Nông trên bản đồ di sản địa chất và khảo cổ của Việt Nam.
