Việt Nam cùng lúc thúc đẩy 2 dự án đường sắt: Một tuyến kết nối Trung Quốc dự chi 80.000 tỷ, một tuyến tăng vốn thêm 86.000 tỷ

Đề xuất tăng vốn thêm hơn 86.000 tỷ đồng cho dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng cùng kế hoạch Quảng Ninh dự kiến dành 80.000 tỷ đồng đầu tư tuyến đường sắt tốc độ cao kết nối với Trung Quốc đang cho thấy quyết tâm phát triển hạ tầng đường sắt để tạo động lực tăng trưởng cho khu vực phía Bắc.

Sáng 6/8, thừa ủy quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trình Quốc hội tờ trình về việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng nhằm bảo đảm phù hợp với Quy hoạch Thủ đô Hà Nội và Quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia đã được điều chỉnh.

Theo tờ trình, Chính phủ đề xuất bổ sung 8,4 km đoạn tuyến Yên Viên - Gia Lâm, đồng thời chuyển vị trí ga đầu mối hành khách phía Bắc từ Yên Viên về Gia Lâm để tăng khả năng kết nối với mạng lưới đường sắt đô thị Hà Nội, tạo thuận lợi cho hành khách tiếp cận và góp phần phát triển khu vực ga Gia Lâm theo mô hình TOD.

Bên cạnh đó, dự án cũng điều chỉnh tên gọi đoạn Nam Hải Phòng - Lạch Huyện từ tuyến chính thành tuyến nhánh để phù hợp với quy hoạch mới và phương án tổ chức khai thác vận tải; bổ sung hai tuyến nhánh kết nối với hệ thống đường sắt hiện hữu vào các ga trên tuyến; đầu tư hoàn thiện đường đôi đoạn Bắc Hồng - Nam Hải Phòng thay vì đầu tư đường đơn theo phân kỳ như trước. Đối với các tuyến nhánh kết nối cảng biển, Chính phủ đề xuất sử dụng đầu máy diesel thay vì sức kéo điện nhằm phù hợp với nhu cầu vận tải và nâng cao hiệu quả khai thác.

Sau khi cập nhật quy mô, khối lượng, đơn giá, tỷ giá và các chính sách liên quan, sơ bộ tổng mức đầu tư dự án được điều chỉnh từ 203.231 tỷ đồng lên 289.339 tỷ đồng, tăng 86.108 tỷ đồng, tương đương khoảng 42,4%.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, phần vốn tăng thêm chủ yếu đến từ hai nhóm chi phí lớn. Trong đó, chi phí xây lắp và thiết bị tăng khoảng 51.210 tỷ đồng do bổ sung các hạng mục mới, điều chỉnh quy mô đầu tư, cập nhật thiết kế theo quy hoạch mới và bổ sung hệ thống điện 22kV dọc tuyến. Chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tăng gần 34.849 tỷ đồng.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng cho biết nguyên nhân chủ yếu khiến chi phí giải phóng mặt bằng tăng là do đơn giá bồi thường đất thực tế tại các địa phương nơi tuyến đi qua đã tăng đáng kể so với thời điểm lập chủ trương đầu tư trước đây.

Về nguồn vốn, Chính phủ đề nghị giữ nguyên cơ cấu vốn theo Nghị quyết số 187/2025/QH15 của Quốc hội. Trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 đã bố trí một phần vốn cho dự án; phần còn thiếu sẽ được cân đối từ nguồn vốn đầu tư công trung hạn chưa phân bổ, các nguồn vốn hợp pháp khác và kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2031-2035.

Thẩm tra nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết việc trình Quốc hội xem xét điều chỉnh chủ trương đầu tư là có cơ sở và đúng thẩm quyền. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát để bảo đảm tính đầy đủ, chính xác và thống nhất của hồ sơ.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đánh giá việc điều chỉnh cơ bản phù hợp với định hướng phát triển hạ tầng chiến lược và hành lang kinh tế Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, song đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát tính đồng bộ với quy hoạch địa phương, quy hoạch sử dụng đất, hệ thống đường sắt, cảng biển và logistics; đồng thời bổ sung đánh giá sơ bộ tác động môi trường tương ứng với quy mô sau điều chỉnh.

Đối với phương án đầu tư hoàn thiện đường đôi đoạn Bắc Hồng - Nam Hải Phòng trong giai đoạn 2026-2030, cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung cơ sở tính toán ngưỡng mãn tải làm căn cứ cho khoản chi phí tăng thêm khoảng 22.814 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị Chính phủ làm rõ nguyên nhân tăng vốn, tiêu chí phân loại chi phí, kiểm soát khối lượng, đơn giá, tiêu chuẩn kỹ thuật; đối chiếu suất đầu tư, cơ cấu chi phí và tổng mức đầu tư với các dự án đường sắt có điều kiện tương đồng trong khu vực và trên thế giới nhằm tăng tính minh bạch và thuyết phục.

Theo báo cáo thẩm tra, nhu cầu vốn của dự án trong giai đoạn 2026-2030 khoảng 224.586 tỷ đồng, trong khi kế hoạch mới bố trí 148.478 tỷ đồng, còn thiếu 76.108 tỷ đồng; vốn vay dự kiến khoảng 179.737 tỷ đồng. Do đó, Chính phủ cần xây dựng kế hoạch bố trí vốn phù hợp với khả năng cân đối ngân sách, bảo đảm an toàn nợ công, khả năng trả nợ và có phương án xử lý nếu không thu xếp đủ nguồn vốn vay. Đồng thời, cần đánh giá kỹ khả năng thu hồi vốn, hiệu quả khai thác của các tuyến nhánh và các giải pháp quản trị chi phí vận hành sau khi dự án đi vào hoạt động.

Trước đó, thảo luận tại tổ về dự thảo nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh Quản Minh Cường cho biết hạ tầng giao thông là một trong những lĩnh vực then chốt để địa phương hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số đến năm 2030.

Theo ông Quản Minh Cường, Quảng Ninh dự kiến tự thu xếp khoảng 80.000 tỷ đồng để đầu tư tuyến đường sắt tốc độ cao Hạ Long - Móng Cái - Quảng Tây (Trung Quốc) dài khoảng 120 km. Đây là đoạn thuộc dự án đường sắt tốc độ cao Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái, một trong ba tuyến kết nối với Trung Quốc đang được Bộ Xây dựng lập quy hoạch.

Tuyến đường sắt này được thiết kế với tốc độ 160 km/giờ, khai thác hỗn hợp chở hành khách và hàng hóa. Khi hoàn thành, tuyến sẽ kết hợp với dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng để tăng năng lực vận tải hàng hóa bằng đường sắt tại khu vực phía Bắc.

Theo Bí thư Quản Minh Cường, với lợi thế là địa phương duy nhất có cả đường biên giới trên bộ và trên biển với Trung Quốc, Quảng Ninh xác định phát triển đồng bộ hạ tầng giao thông đường bộ, hàng không, đường biển và đường sắt sẽ tạo nền tảng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội trong những năm tới.

Theo đề xuất của Chính phủ, thành phố Quảng Ninh sẽ được thành lập trên cơ sở nguyên trạng diện tích tự nhiên, dân số và các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh hiện nay, với diện tích 6.231 km2, dân số khoảng 1,52 triệu người, gồm 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu.

Theo chỉ tiêu Chính phủ giao, Quảng Ninh là địa phương có mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao thứ hai cả nước và đặt mục tiêu GRDP bình quân đầu người đạt 20.000 USD vào năm 2030, gần gấp đôi mức 10.402 USD của cuối năm 2025.

Bí thư Quản Minh Cường cho biết đây là mục tiêu rất áp lực và để hoàn thành, GRDP của tỉnh phải tăng bình quân trên 12% mỗi năm. Theo ông, nếu chỉ duy trì mức tăng trưởng hai con số nhưng dưới 12% thì GRDP bình quân đầu người của Quảng Ninh đến năm 2030 chỉ có thể đạt khoảng 17.500-18.000 USD.