Vietcombank, Agribank, MB, BIDV cùng thay đổi một tiêu chí khi cho doanh nghiệp vay vốn

Gỡ nút thắt từ dữ liệu

Theo TTXVN, doanh nghiệp nhỏ và vừa đang gặp nhiều trở ngại khi tiếp cận vốn, từ tài sản bảo đảm, hồ sơ tài chính đến chứng minh dòng tiền. Các ngân hàng đang chuyển sang khai thác dữ liệu để đánh giá khả năng trả nợ.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp, nhưng dư nợ tín dụng dành cho nhóm này mới đạt trên 4 triệu tỷ đồng, trong khi tổng dư nợ cho cộng đồng doanh nghiệp ở mức hơn 10,7 triệu tỷ đồng.

Thực tế này đặt ra yêu cầu thay đổi cách tiếp cận tín dụng. Thay vì phụ thuộc lớn vào tài sản bảo đảm và hồ sơ tài chính truyền thống, ngân hàng đang tăng cường khai thác dữ liệu về doanh thu, dòng tiền, hóa đơn, thuế và lịch sử giao dịch để đánh giá doanh nghiệp.

Theo bà Nguyễn Thị Lan Hương, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Trung ương Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ cần vay được vốn mà còn cần nguồn vốn với chi phí phù hợp, đúng thời điểm và đúng kỳ hạn.

Các vướng mắc lớn hiện nay gồm tài sản bảo đảm, hồ sơ, thời gian thẩm định và giải ngân. Do đó, bà Hương đề nghị ngân hàng minh bạch tổng chi phí khoản vay, đơn giản hóa hồ sơ và đổi mới phương thức thẩm định.

Theo đó, doanh thu, dòng tiền, hợp đồng, đơn hàng, khoản phải thu và lịch sử thanh toán cần được xem là những căn cứ quan trọng bên cạnh tài sản bảo đảm.

Thực tế tại các ngân hàng cho thấy cách tiếp cận này đang được triển khai.

Ông Bạch Thành Long, Phó Tổng Giám đốc Vietcombank, cho biết tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng trong 8 tháng năm 2026 tăng 13,5%, cao hơn mức tăng tín dụng chung khoảng 7,8%.

Vietcombank đã triển khai các chương trình giảm lãi suất, đồng thời khuyến nghị doanh nghiệp hoàn thiện hệ thống kế toán, minh bạch dòng tiền, tập trung doanh thu và thanh toán qua ngân hàng. Đây là những nguồn dữ liệu giúp ngân hàng có thêm cơ sở thẩm định.

Tại Agribank, Tổng Giám đốc Phạm Toàn Vượng cho biết ngân hàng đang chuyển mạnh sang đánh giá dựa trên dòng tiền, đầu ra và hiệu quả phương án kinh doanh. Agribank đồng thời chuẩn hóa quy trình, tăng giải ngân điện tử và khai thác dữ liệu.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm khoảng 60% dư nợ cho vay doanh nghiệp và 90% số doanh nghiệp vay vốn tại Agribank.

Tại MB, dữ liệu doanh thu, dòng tiền và phần mềm kế toán cũng được sử dụng để hỗ trợ quyết định cho vay.

Ông Lê Quốc Minh, Phó Tổng Giám đốc MB, cho biết khoảng 85% doanh nghiệp tiếp cận vốn tại ngân hàng trong năm 2026 qua kênh số. Hơn 4.000 doanh nghiệp đã tiếp cận mô hình cho vay dựa trên dữ liệu, với tổng giải ngân trên 30.000 tỷ đồng.

Trong khi đó, ông Lại Tiến Quân, Phó Tổng Giám đốc BIDV, nhấn mạnh việc hoàn thiện dữ liệu tập trung từ thuế, bảo hiểm xã hội và hải quan, đồng thời nâng cao tính minh bạch tài chính của doanh nghiệp.

Khi dữ liệu được kết nối đầy đủ hơn, ngân hàng có thêm cơ sở đánh giá sức khỏe tài chính và khả năng trả nợ của doanh nghiệp. Điều này có thể giúp giảm dần sự phụ thuộc vào tài sản bảo đảm trong quá trình thẩm định.

Doanh nghiệp phải thay đổi cách tiếp cận vốn

Việc khai thác dữ liệu không chỉ đặt yêu cầu thay đổi với ngân hàng. Doanh nghiệp cũng phải nâng cao chất lượng quản trị, minh bạch tài chính và xây dựng lịch sử giao dịch đủ tin cậy.

Theo bà Nguyễn Thị Lan Hương, cần phát triển nguồn vốn trung và dài hạn cho các nhu cầu như máy móc, công nghệ, logistics, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nông nghiệp công nghệ cao. Đồng thời, cần thúc đẩy tín dụng theo chuỗi giá trị.

Bà cũng đề xuất hoàn thiện cơ chế bảo lãnh tín dụng để trở thành công cụ chia sẻ rủi ro giữa doanh nghiệp, quỹ bảo lãnh và ngân hàng. Tiêu chí, tỷ lệ bảo lãnh, trách nhiệm của các bên và thời gian xử lý cần được quy định rõ.

Ở góc độ quản lý, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn nhấn mạnh việc hỗ trợ doanh nghiệp không theo cơ chế “xin, cho” vốn. Nguồn vốn cần đến đúng thời điểm, đúng kỳ hạn, với lãi suất phù hợp thị trường.

Theo định hướng này, không hạ chuẩn tín dụng nhưng cần điều chỉnh cách tiếp cận phù hợp hơn với thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp. Cho vay dựa trên dòng tiền, theo chuỗi giá trị và đơn giản hóa thủ tục tiếp tục được thúc đẩy.

Ngân hàng Nhà nước sẽ yêu cầu các tổ chức tín dụng rà soát quy trình, sản phẩm, thời gian xử lý và khả năng tiếp cận thông tin để tháo gỡ những vướng mắc có thể xử lý ngay.

Cơ quan này cũng sẽ nghiên cứu hoàn thiện cơ chế tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, triển khai các chương trình tín dụng ưu tiên và nghiên cứu cơ chế đánh giá dựa trên dòng tiền.

Đáng chú ý, Trung tâm Thông tin tín dụng quốc gia (CIC) được giao nghiên cứu, thí điểm phân tích dữ liệu dòng tiền phục vụ thông tin tín dụng. CIC cũng sẽ đánh giá khả năng kết nối, khai thác dữ liệu và đề xuất khuôn khổ pháp lý phù hợp.

Ngân hàng Nhà nước đồng thời tăng cường theo dõi tại 15 chi nhánh khu vực về huy động vốn, tăng trưởng tín dụng, lãi suất và khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp.

Khi dữ liệu được kết nối và minh bạch hơn, ngân hàng có thêm cơ sở đánh giá sức khỏe và khả năng trả nợ của doanh nghiệp. Với doanh nghiệp, việc xây dựng dữ liệu tài chính và lịch sử giao dịch minh bạch có thể trở thành một phần quan trọng trong quá trình tiếp cận vốn.

Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận mới là tín dụng đang được đặt trên nền tảng dữ liệu thực tế về hoạt động kinh doanh, thay vì chỉ dựa vào tài sản bảo đảm. Đây là hướng được NHNN và các ngân hàng thúc đẩy nhằm mở rộng khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa.