Xuất nhập khẩu vượt 1.000 tỷ USD: Kim ngạch tăng mạnh nhưng giá trị giữ lại vẫn khiêm tốn

Khúc văn • 18/11/2026 - 10:54

Đằng sau con số kỷ lục là bài toán nâng tỷ lệ nội địa hóa, tăng giá trị gia tăng và giúp doanh nghiệp trong nước giữ lại nhiều hơn thành quả từ dòng chảy thương mại toàn cầu.

Xuất khẩu rau quả và thủy sản Việt Nam cùng đứng trước cơ hội lớn.
Thương mại vượt 1.000 tỷ USD: Kim ngạch tăng mạnh, giá trị giữ lại vẫn khiêm tốn.

10 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt hơn 1.010 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm trước. Theo Cục Thống kê, đây là lần đầu tiên thương mại hàng hóa của Việt Nam vượt mốc 1.000 tỷ USD, đánh dấu bước tiến mới trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Tốc độ mở rộng thương mại cũng ngày càng nhanh. Việt Nam mất hơn một thập kỷ để nâng kim ngạch xuất nhập khẩu từ 100 tỷ USD năm 2007 lên 500 tỷ USD năm 2019, nhưng chỉ cần 7 năm để tăng gấp đôi quy mô này.

Động lực đến từ việc mở rộng năng lực sản xuất, thu hút đầu tư nước ngoài, phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo và khai thác các hiệp định thương mại tự do (FTA).

Làn sóng công nghệ mở thêm dư địa tăng trưởng

Triển vọng thương mại của Việt Nam trong những năm tới được hỗ trợ bởi nhiều yếu tố. Tính đến tháng 10/2026, Việt Nam đã tham gia 19 FTA. Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đăng ký trong 10 tháng đạt gần 55 tỷ USD, cao nhất 17 năm, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm 51,6%.

Cơ cấu xuất khẩu cũng cho thấy vai trò ngày càng lớn của các ngành công nghệ. Hơn một nửa kim ngạch xuất khẩu đến từ nhóm hàng điện tử, máy tính, máy móc, thiết bị, phụ tùng và điện thoại, linh kiện. Xu hướng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) được kỳ vọng tiếp tục thúc đẩy nhu cầu đối với các sản phẩm này.

Khảo sát 22 doanh nghiệp sản xuất điện tử tại Việt Nam của Navigos Search cho thấy 82% có kế hoạch mở rộng quy mô nhân sự trong 12 tháng tới. Nhu cầu tuyển dụng trải rộng từ lao động trực tiếp, kỹ sư quản lý chất lượng đến chuyên gia nghiên cứu và phát triển (R&D).

Nhu cầu vận chuyển hàng hóa giá trị cao như chất bán dẫn, máy chủ và linh kiện phục vụ AI cũng thúc đẩy các doanh nghiệp logistics mở rộng năng lực. Trong tháng 11, Federal Express bổ sung 567 tấn năng lực chuyên chở mỗi tuần giữa châu Á - Thái Bình Dương và Mỹ. Hàng hóa từ Việt Nam có thêm chặng kết nối đến Clark (Philippines), bên cạnh đường bay Hà Nội - Bangkok.

Bà Ee-Hui Tan, Giám đốc Khai thác FedEx Việt Nam và Campuchia, cho biết doanh nghiệp cần năng lực chuyên chở ổn định khi mở rộng hoạt động tại các thị trường lớn.

Các khảo sát cũng cho thấy tâm lý tích cực về triển vọng thương mại. Báo cáo PMI mới nhất của S&P Global ghi nhận các nhà sản xuất Việt Nam lạc quan về sản lượng trong 12 tháng tới. Tâm lý kinh doanh đạt mức cao nhất 8 tháng, dù vẫn thấp hơn giai đoạn trước xung đột Iran.

Trong khi đó, Khảo sát Thương mại Toàn cầu 2026 của HSBC, thực hiện với 10.000 lãnh đạo cấp cao tại 26 thị trường, cho thấy doanh nghiệp Việt Nam và Philippines thuộc nhóm lạc quan nhất về triển vọng thương mại quốc tế. Có tới 94% doanh nghiệp Việt Nam kỳ vọng hoạt động thương mại tăng trưởng trong hai năm tới, cao hơn mức bình quân toàn cầu 86%.

Đáng chú ý, 97% doanh nghiệp Việt Nam cho biết các biện pháp ứng phó với bất định và gián đoạn thương mại đã triển khai mang lại hiệu quả. Gần như toàn bộ doanh nghiệp được khảo sát (99,6%) đang sử dụng ít nhất một FTA.

Tuy nhiên, triển vọng tích cực không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đã hết khó khăn. Thuế quan là yếu tố chi phí được doanh nghiệp Việt Nam đề cập nhiều nhất, với tỷ lệ 52%, cao hơn mức 43% toàn cầu. Chi phí năng lượng đứng thứ hai, với 49%, cũng cao hơn mức bình quân chung. Có tới 97% doanh nghiệp cho biết vẫn tồn tại những rào cản khiến họ chưa thể tận dụng FTA hiệu quả hơn.

Ông Andrew Harker, Giám đốc Kinh tế tại S&P Global Market Intelligence, cho biết đơn đặt hàng mới tăng trong tháng 10 nhưng tốc độ đã chậm lại so với tháng trước. Theo ông, các doanh nghiệp cần một môi trường thuận lợi hơn để duy trì đà cải thiện trong những tháng tiếp theo.

Thách thức còn đến từ sự thay đổi của thị trường, yêu cầu ngày càng cao từ nhà mua hàng và tình trạng thiếu hụt lao động. Trong khảo sát của Navigos Search, hơn một nửa doanh nghiệp điện tử cho biết chịu áp lực cao hoặc rất cao trong cạnh tranh nhân sự. Có tới 73% dự báo lao động trực tiếp là nhóm vị trí khó tuyển nhất trong 3-5 năm tới, tiếp theo là kỹ sư, chuyên gia R&D (50%) và kỹ sư tự động hóa (36%).

Bài toán giữ lại giá trị trong nước

Sau cột mốc 1.000 tỷ USD, thách thức lớn hơn của thương mại Việt Nam là làm thế nào để giữ lại nhiều giá trị hơn từ dòng chảy hàng hóa khổng lồ.

Signature Rice, một trong những nhà xuất khẩu gạo hàng đầu Campuchia đã bắt đầu xuất khẩu mặt hàng nông sản chủ lực này bằng tàu biển sang Philippines từ cảng Kampot - Ảnh: AKP
Bài toán giữ lại giá trị trong nước.

Cục Thống kê lưu ý kim ngạch xuất nhập khẩu phản ánh tổng giá trị hàng hóa ra vào biên giới, không đồng nghĩa với giá trị gia tăng được tạo ra trong nước. Hoạt động sản xuất và xuất khẩu của Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu.

Tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Cụm quốc gia Ngân hàng Thế giới phụ trách Việt Nam, Campuchia và Lào, cho biết khu vực FDI chiếm tới 73% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Theo bà, phần giá trị mà doanh nghiệp và người lao động trong nước giữ lại vẫn còn hạn chế.

Vì vậy, cùng với mở rộng quy mô thương mại, yêu cầu đặt ra là nâng cao năng lực sản xuất trong nước, tăng tỷ lệ nội địa hóa và hàm lượng giá trị gia tăng do doanh nghiệp Việt Nam tạo ra.

Thước đo của giai đoạn tiếp theo không chỉ nằm ở kim ngạch xuất nhập khẩu mà còn ở chất lượng tăng trưởng: doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao hơn, năng lực tự chủ được cải thiện và thị trường xuất khẩu đa dạng hơn. Tăng trưởng thương mại cũng cần gắn với các tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững.

Một vấn đề khác là năng suất của nền kinh tế. Cũng tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu, ông Fazurin Jamaludin, Trưởng đại diện Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) tại Việt Nam và Lào, lưu ý năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) của Việt Nam có xu hướng giảm trong thời gian gần đây.

TFP phản ánh phần tăng trưởng không đến trực tiếp từ việc gia tăng vốn và lao động, mà từ hiệu quả sử dụng các nguồn lực, đổi mới công nghệ, cải tiến quản lý và nâng cao chất lượng nhân lực.

Theo đại diện IMF, tình trạng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có khả năng tiếp cận vốn còn hạn chế của một bộ phận doanh nghiệp và việc phân bổ nguồn lực chưa đồng đều. Ông cho rằng đây là những vấn đề cơ cấu cần được ưu tiên cải cách.

Như vậy, cột mốc 1.000 tỷ USD không chỉ cho thấy quy mô hội nhập ngày càng lớn của Việt Nam mà còn đặt ra yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng thương mại. Từ vị thế một cứ điểm sản xuất và xuất khẩu, Việt Nam cần tiến lên nấc thang cao hơn, nơi doanh nghiệp trong nước làm chủ nhiều hơn công nghệ, nguyên liệu và các khâu tạo giá trị trong chuỗi cung ứng.

Theo Kiến thức Đầu tư | 2026-11-17 18:27
https://dautu.kinhtechungkhoan.vn/xuat-khau-vuot-1-000-ty-usd-kim-ngach-tang-manh-nhung-gia-tri-giu-lai-van-khiem-ton-1475305.html
Đừng bỏ lỡ
    Đặc sắc
    Nổi bật Người quan sát
    Đọc tiếp
    Xuất nhập khẩu vượt 1.000 tỷ USD: Kim ngạch tăng mạnh nhưng giá trị giữ lại vẫn khiêm tốn
    POWERED BY ONECMS & INTECH