Áp thuế tối thiểu toàn cầu, hơn 1.600 tập đoàn nộp gần 16.000 tỷ đồng vào ngân sách

Theo Bộ Tài chính, sau hơn một năm triển khai, chính sách thuế tối thiểu toàn cầu đã mang lại nguồn thu đáng kể cho ngân sách. Tính đến ngày 10/7/2026, có 1.654 tập đoàn đa quốc gia kê khai, nộp tờ khai thuế bổ sung tối thiểu nội địa đạt chuẩn (QDMTT) và 23 tập đoàn kê khai theo Quy tắc tổng hợp thu nhập (IIR). Tổng số thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung đã nộp vào ngân sách đạt gần 16.000 tỷ đồng.

Thuế tối thiểu toàn cầu là cơ chế do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) khởi xướng nhằm ngăn chặn tình trạng các tập đoàn đa quốc gia chuyển lợi nhuận sang những quốc gia có thuế suất thấp để giảm nghĩa vụ thuế. Theo quy định, các tập đoàn thuộc phạm vi áp dụng phải chịu mức thuế thu nhập doanh nghiệp hiệu dụng tối thiểu 15%.

Điều này đồng nghĩa, nếu doanh nghiệp đầu tư tại một quốc gia nhưng chỉ phải nộp mức thuế thực tế dưới 15%, phần chênh lệch sẽ phải nộp bổ sung để đủ mức tối thiểu. Nếu quốc gia nơi doanh nghiệp hoạt động không thu khoản thuế này thì nước đặt trụ sở công ty mẹ có quyền thu thay.

Để bảo đảm quyền đánh thuế thuộc về Việt Nam, Chính phủ đã ban hành Nghị định 236/2025/NĐ-CP quy định cơ chế thuế bổ sung tối thiểu nội địa đạt chuẩn (QDMTT), cho phép Việt Nam chủ động thu phần thuế chênh lệch ngay tại nơi doanh nghiệp đầu tư.

Theo quy định hiện hành, số thuế bổ sung được xác định trên cơ sở lấy mức thuế tối thiểu 15% trừ đi mức thuế hiệu dụng thực tế tại Việt Nam, sau đó nhân với lợi nhuận tính thuế.

Sửa quy định để đồng bộ với OECD

Theo Bộ Tài chính, tháng 1/2026, OECD đã ban hành hướng dẫn mới mang tên "Side by Side", bổ sung cơ chế giảm trừ trách nhiệm đối với một số trường hợp đặc biệt. Theo thông lệ quốc tế, các quốc gia thành viên có khoảng hai năm để nội luật hóa các hướng dẫn này.

Vì vậy, Bộ Tài chính xây dựng dự thảo nghị định sửa đổi nhằm bảo đảm hệ thống pháp luật Việt Nam phù hợp với chuẩn mực mới của OECD.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung cơ chế giảm trừ trách nhiệm theo quy định "Side by Side". Theo đó, số thuế bổ sung theo Quy tắc tổng hợp thu nhập (IIR) sẽ được xác định bằng 0 nếu công ty mẹ tối cao đặt tại quốc gia có cơ chế "Side by Side" đạt chuẩn được Diễn đàn hợp tác chung (IF) của OECD công nhận. Hiện quy định này được áp dụng đối với Hoa Kỳ.

Theo Bộ Tài chính, việc bổ sung quy định trên sẽ giúp đồng bộ pháp luật Việt Nam với hướng dẫn mới của OECD, tháo gỡ vướng mắc về thuế cho các tập đoàn đến từ các quốc gia áp dụng cơ chế này, đồng thời vẫn bảo đảm quyền thu thuế bổ sung nội địa của Việt Nam.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng gia hạn thời gian chuyển tiếp đối với cơ chế giảm trừ trách nhiệm báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (CbCR). Theo đề xuất, cơ chế này sẽ tiếp tục áp dụng cho các năm tài chính bắt đầu trước ngày 31/12/2027 và không bao gồm các năm tài chính kết thúc sau ngày 30/6/2029.

Một nội dung đáng chú ý khác là điều chỉnh thời hạn nộp tờ khai thông tin thuế bổ sung toàn cầu. Theo dự thảo, đối với năm đầu tiên áp dụng, doanh nghiệp sẽ được phép nộp chậm nhất trong vòng 18 tháng kể từ khi kết thúc năm tài chính, thay vì phải đồng bộ tuyệt đối với thời hạn tại nước ngoài như trước.

Bộ Tài chính cho biết quy định này nhằm tháo gỡ khó khăn thực tế cho doanh nghiệp khi việc tổng hợp số liệu tài chính từ công ty mẹ ở nước ngoài thường có độ trễ hoặc khác biệt về thời gian.

Ngoài ra, dự thảo cũng bổ sung quy định cho phép cơ quan thuế chủ động chỉ định đơn vị thành viên tại Việt Nam thực hiện nghĩa vụ kê khai thuế trong trường hợp tập đoàn đa quốc gia không thông báo hoặc không cung cấp danh sách đơn vị thành viên theo quy định.

Theo Bộ Tài chính, trên thực tế đã xuất hiện nhiều trường hợp doanh nghiệp không thực hiện việc chỉ định đơn vị kê khai, gây khó khăn cho công tác quản lý thuế. Việc bổ sung quy định này sẽ giúp cơ quan thuế bảo đảm thực thi đầy đủ các quy định của pháp luật về thuế tối thiểu toàn cầu.