Âu Lạc Grand Prize: Giải thưởng 1 triệu USD mở đường cho startup Việt làm chủ công nghệ lõi AI

Ngày 12/1, Liên minh AI Âu Lạc công bố Giải thưởng Âu Lạc Grand Prize, trao tặng 1 triệu USD cho 1 sản phẩm, giải pháp AI xuất sắc nhất do người Việt làm chủ. Đây là giải thưởng công nghệ lớn nhất Việt Nam hiện nay.

Hội đồng thẩm định gồm các chuyên gia AI hàng đầu, nhà khoa học, lãnh đạo doanh nghiệp công nghệ, quỹ đầu tư, trường đại học, đại diện cộng đồng đổi mới sáng tạo trong nước và quốc tế, bảo đảm tính độc lập, khách quan và chuẩn mực toàn cầu trong quá trình đánh giá. Giải thưởng dự kiến trao trong 3 năm liên tiếp, bắt đầu từ năm 2026.

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Anh Tuấn cho biết: “Trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW, việc tổ chức Giải thưởng Âu Lạc Grand Prize của Liên minh AI Âu Lạc và sự tài trợ của Tập đoàn FPT là một sáng kiến có ý nghĩa thiết thực, góp phần cụ thể hóa các quyết sách quan trọng của Đảng và Nhà nước, đồng thời tạo ra một không gian kết nối hiệu quả giữa nghiên cứu, ứng dụng và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo”.

Thứ trưởng Lê Anh Tuấn cũng nhấn mạnh, giải thưởng mang ý nghĩa sâu sắc đối với cộng đồng người Việt Nam trên toàn cầu. Đây là cầu nối quan trọng giữa các nhà khoa học, chuyên gia, doanh nhân công nghệ người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc ở nước ngoài với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước. Thông qua giải thưởng, trí tuệ Việt Nam ở khắp nơi trên thế giới có thêm một không gian để gắn kết, cống hiến và đồng hành cùng sự phát triển của đất nước.

Ông Trương Gia Bình - Chủ tịch Liên minh AI Âu Lạc, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn FPT nhấn mạnh Giải thưởng Âu Lạc Grand Prize có giá trị tiền thưởng ngang ngửa Giải Nobel, nhưng không có ý định so sánh với Nobel hay Turing Award trong lĩnh vực AI. Mục đích chính nhằm bảo vệ chủ quyền công nghệ, chủ quyền AI của người Việt Nam.

“Điều chúng tôi hướng tới là những sản phẩm AI do người Việt Nam phát triển, phục vụ cho người Việt Nam. Lịch sử cho thấy rằng hơn ai hết, chúng ta phải có trách nhiệm bảo vệ đất nước mình và trong bối cảnh mới, đó là bảo vệ chủ quyền công nghệ, chủ quyền AI” - ông Bình nói.

Startup AI Việt làm chủ công nghệ lõi: Cuộc đua của vốn và sự "lì lợm"

Chia sẻ bên lề sự kiện, ông Trần Phi Long - Giám đốc Vườn ươm Khởi nghiệp, Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định bức tranh chung của các startup AI tại Việt Nam cũng như trên thế giới hiện nay là phần lớn chỉ tập trung vào tầng ứng dụng. Điều này đồng nghĩa với việc toàn bộ phần hạ tầng, từ mô hình đến chip xử lý, các doanh nghiệp đều đang phải sử dụng nền tảng của các bên khác.

Nếu lựa chọn phát triển công nghệ lõi, ví dụ như tự xây dựng hệ thống chip hay phát triển một mô hình riêng, startup sẽ đối mặt với bài toán cực kỳ tốn kém về cả thời gian lẫn chi phí.

“Liệu một công ty công nghệ lõi của Việt Nam có đủ sức ‘lì lợm’ và trường vốn để duy trì hoạt động trong thời gian rất lâu khi không có lợi nhuận, thậm chí chưa ra sản phẩm hay không?” - ông Long đặt vấn đề. Như OpenAI đã mất khoảng 10 năm mới có thể ra mắt ChatGPT. Do đó, yếu tố sống còn để duy trì doanh nghiệp trước khi có thể tự nuôi sống chính mình vẫn quay về câu chuyện vốn.

Trước những thách thức đó, sự xuất hiện của Giải thưởng Âu Lạc Grand Prize với trị giá 1 triệu USD được xem là tín hiệu tích cực. “Mình nghĩ đây sẽ là ngọn cờ đầu tiên để hỗ trợ các startup AI theo đuổi công nghệ lõi” - ông Long chia sẻ, đồng thời kỳ vọng giải thưởng sẽ thu hút sự chú ý của các tập đoàn trong và ngoài nước đối với lĩnh vực này.

Để các công ty khởi nghiệp yên tâm đầu tư sâu thay vì chạy theo cơ hội ngắn hạn, Việt Nam cần một chiến lược dài hơi hơn. Ông Long nhấn mạnh sự cần thiết của nguồn vốn kết hợp giữa nhà nước và tư nhân, mô hình mà Hàn Quốc hay Trung Quốc đã áp dụng thành công để đạt được chất lượng công nghệ tương đương Mỹ.

Bên cạnh tiền mặt, Giám đốc Vườn ươm Khởi nghiệp, Đại học Quốc gia Hà Nội cũng bày tỏ mong muốn các đơn vị tổ chức như FPT sẽ hỗ trợ thêm về hạ tầng, bao gồm cloud server, chip và nhân lực AI. Đây là những nền tảng thiết yếu giúp các công ty công nghệ lõi có thể đi đường dài.

Startup AI cần sự "chia lửa" từ hệ sinh thái

Ông Nguyễn Trung Kiên - đại diện Cốc Cốc đồng tình, cho rằng việc làm chủ công nghệ lõi là một bài toán “rất khó” đối với bất kỳ startup nào. Nếu lựa chọn tận dụng các AI có sẵn, doanh nghiệp có thể rút ngắn đáng kể thời gian, tiết kiệm nguồn lực đầu tư để sớm ra mắt sản phẩm, thu hút người dùng và tạo ra doanh thu. Ngược lại, con đường tự chủ công nghệ đòi hỏi một khối lượng công việc khổng lồ.

Trong đó, bài toán nan giải nhất nằm ở nguồn lực con người. Để tạo ra công nghệ lõi cần đội ngũ chuyên gia, giáo sư, tiến sĩ đầu ngành, đồng nghĩa với việc tiêu tốn nguồn lực nhân sự rất lớn.

Để giải quyết bài toán đi đường dài, đại diện Cốc Cốc cho rằng cần sự đồng hành của cả một hệ sinh thái AI gồm 5 thực thể: Chính phủ (đưa ra chính sách), doanh nghiệp lớn (đặt đầu bài và ứng dụng), startup (đổi mới sáng tạo), quỹ đầu tư (nguồn vốn) cùng các viện, trường (nghiên cứu sâu).

Tư duy đầu tư cần có sự chuyển dịch sang tầm nhìn dài hạn. Các nhà đầu tư phải kiên nhẫn hơn, chấp nhận chu kỳ vòng đời sản phẩm của công nghệ lõi có thể kéo dài từ 2 - 3 năm thay vì kỳ vọng có sản phẩm chỉ sau 6 tháng đến 1 năm như thông thường.

Đặc biệt, mối liên kết giữa các bên phải thực chất hơn thông qua cơ chế đặt hàng và thử nghiệm.

“Những tập đoàn lớn, cơ quan Chính phủ có thể là những khách hàng đầu tiên đối với các startup AI để họ bắt đầu thực hiện bài toán của mình” - ông Kiên đề xuất. Hệ sinh thái cần chia sẻ rủi ro để các startup AI sẽ tự tin để tiếp tục bước trên con đường rất khó khăn này.

Ông Kiên đánh giá sự xuất hiện của các giải thưởng như Âu Lạc Grand Prize mang ý nghĩa lớn hơn cả giá trị vật chất. Ngoài vai trò là đòn bẩy tài chính cung cấp vốn ban đầu, đây còn là sự công nhận của xã hội đối với những doanh nghiệp dám dấn thân.

Thực tế, cộng đồng thường chỉ quan tâm đến các doanh nghiệp đã có sản phẩm thương mại, trong khi những đơn vị âm thầm đầu tư dài hơi cho công nghệ lõi ít khi được biết đến. Những giải thưởng này chính là sự khích lệ cần thiết, giúp các startup vững tin hơn trên hành trình xây dựng nền tảng công nghệ cho Việt Nam.