Cả Đông Nam Á chỉ duy nhất Việt Nam sở hữu dòng máy bay này: Tốc độ tối đa gần 2.000km/h, bán kính chiến đấu hơn 500km, có thể mang gần 4.000kg vũ khí

Những năm 1960, trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh với Mỹ, Liên Xô đối mặt với yêu cầu cấp thiết về việc phát triển 1 dòng máy bay cường kích thế hệ mới, đủ sức thay thế các mẫu máy bay cũ, đồng thời giải quyết triệt để bài toán khí động học phức tạp thời bấy giờ: Làm sao để máy bay vừa đạt tốc độ vượt âm ở độ cao lớn, vừa có thể cất-hạ cánh ngắn trên các đường băng dã chiến.

Để giải quyết thách thức này, Phòng Thiết kế Sukhoi đã bắt tay phát triển dòng Su-17, tạo tiền đề cho sự ra đời của phiên bản xuất khẩu Su-22.

Mẫu máy bay này chính thức thực hiện chuyến bay đầu tiên vào năm 1975 và bước vào giai đoạn sản xuất hàng loạt từ năm 1976 đến năm 1990. Sự xuất hiện của Su-22 được đánh giá là bước đột phá công nghệ của nền công nghiệp quốc phòng Liên Xô.

Ở thời điểm ra đời, Su-22 mang trên mình sứ mệnh trở thành "hỏa lực mặt đất" chủ lực cho quân đội Liên Xô và các quốc gia đồng minh. Máy bay được kỳ vọng sẽ tạo ra ưu thế tuyệt đối trong các chiến dịch chi viện không quân tầm gần, tiêu diệt công trình quân sự, bến bãi, kho tàng và các cụm phòng thủ của đối phương.

Với khả năng mang tải trọng vũ khí lớn cùng độ tin cậy cao, Su-22 không chỉ khẳng định vị thế chiến đấu ưu việt mà còn mang lại lợi ích kinh tế và địa chính trị to lớn cho Liên Xô khi xuất khẩu hơn 350 chiếc tới 18 quốc gia như Việt Nam, Ba Lan, Syria, Iraq, Libya, Angola, Hungary, Đức...

Mối duyên với Không quân nhân dân Việt Nam

Năm 1979, Việt Nam chính thức tiếp nhận những chiếc Su-22 đầu tiên do Liên Xô viện trợ và chuyển giao. Việc trang bị dòng tiêm kích-bom này mang ý nghĩa chiến lược quan trọng đối với Quân chủng Phòng không - Không quân.

Trước đó, lực lượng Không quân Việt Nam chủ yếu vận hành các dòng máy bay đã lỗi thời hoặc có tầm hoạt động hạn chế như MiG-19, MiG-21. Sự xuất hiện của Su-22 vì thế tạo nên bước ngoặt lớn, giúp nâng cao đáng kể bán kính tác chiến và khả năng mang vây hãm hỏa lực.

Đặc biệt, Su-22 được chọn bởi tính năng hoạt động bền bỉ, thích ứng tốt với khí hậu nhiệt đới ẩm, khả năng tác chiến biển đảo xuất sắc mà ít dòng máy bay cùng thời nào đáp ứng được. Quyết định này cũng đưa Việt Nam trở thành quốc gia duy nhất trong khu vực Đông Nam Á sở hữu và vận hành dòng cường kích này.

Trong biên chế Không quân Việt Nam, Su-22 được bàn giao cho các đơn vị chủ lực như Trung đoàn 937 (Sư đoàn 370) hay Trung đoàn 929 (Sư đoàn 372), mang trên mình nhiệm vụ bảo vệ không phận, sẵn sàng chiến đấu chi viện mặt đất, đồng thời sẽ bay tuần tra, bảo vệ vùng biển, vùng trời và các hòn đảo chiến lược.

Điểm làm nên giá trị cốt lõi của Su-22 chính là cơ cấu cánh biến đổi hình dạng. Khi bay ở tốc độ thấp hoặc trong quá trình cất-hạ cánh, 2 cánh xòe rộng ra với sải cánh đạt 13,68m giúp tăng tối đa lực nâng, cho phép máy bay cất cánh trên đường băng ngắn. Khi cần tăng tốc để tiếp cận mục tiêu hoặc rút lui, cánh được cụp áp sát vào thân với sải cánh thu hẹp còn 10,02m, triệt tiêu tối đa lực cản khí động học.

Về tổng thể, Su-22 sở hữu chiều dài 19,03m, cao 5,12m, trọng lượng rỗng 10.640kg và trọng lượng cất cánh tối đa 19.500kg. Máy bay được trang bị 1 động cơ tuốc bin phản lực Lyulka AL-21F-3, giúp đạt tốc độ tối đa khoảng 1.860km/h ở độ cao lớn và có thể hành trình ở vận tốc siêu thanh ngay cả khi bay ở tầm thấp. Trái tim động cơ này giúp Su-22 đạt tầm hoạt động 2.500km, bán kính chiến đấu hơn 500km, trần bay 15.000m và tốc độ leo cao ấn tượng 230m/s.

Su-22 tích hợp 2 pháo tự động 30mm NR30 đặt ở gốc cánh với cơ số 80 viên đạn mỗi pháo. Trên các điểm treo dưới thân và cánh, máy bay có thể mang tải trọng lên tới 4.000kg vũ khí đa dạng. Danh sách vũ khí gồm tên lửa đối không R-13, R-60; tên lửa đối đất dẫn đường Kh-23, Kh-25, Kh-29; cùng tên lửa chống radar Kh-28, Kh-58.

Đặc biệt, trong các biến thể phục vụ tại Việt Nam, Su-22M4 là phiên bản hiện đại nhất. Biến thể này có thể mang 2 tên lửa không đối đất Kh-29, loại vũ khí có đầu đạn lớn dùng để công phá các mục tiêu kiên cố trên đất liền cũng như các mục tiêu di động trên biển.

Ngoài ra, Su-22 còn có khả năng mang 1 tên lửa chống radar hạng nặng Kh-28 ở giá treo dưới thân, kết hợp dẫn đường quán tính và radar thụ động pha cuối để tiêu diệt các trạm radar cảnh giới của đối phương.

Những cánh chim trong hệ thống tác chiến không quân Việt Nam

Bên cạnh Su-22, Không quân nhân dân Việt Nam qua các thời kỳ đã xây dựng được lực lượng chiến đấu hiện đại, đồng bộ. Giữ vai trò "xương sống" hiện tại là dòng tiêm kích đa năng Su-30MK2 với khoảng 35 chiếc trong biên chế.

Sở hữu chiều dài 21,9m, cao 6,36m, sải cánh 14,7m, động cơ AL-31FP có điều hướng vector lực đẩy, Su-30MK2 đạt vận tốc Mach 2 (tương đương 2.120km/h), bán kính chiến đấu trên 3.000km và mang theo 12 điểm treo vũ khí gồm tên lửa R-27, Kh-31.

Song song đó là dòng tiêm kích chiếm ưu thế trên không Su-27SK và phiên bản huấn luyện Su-27UB (được trang bị hệ thống radar RLPK-27 và cảm biến OEPS-27 bám bắt nhiệt mục tiêu tới 50km). Dòng Su-27 gia nhập từ giữa những năm 1990 sau khi Việt Nam nghiên cứu, lựa chọn thay vì MiG-29 nhờ tầm bay vượt trội, bao trùm toàn bộ các vùng biển đảo xa.

Ở lực lượng vận tải và tuần thám biển, Việt Nam trang bị vận tải cơ C-295 (chở 9 tấn hàng, tầm bay 4.600km, làm nền tảng cho máy bay cảnh báo sớm AEW&C), máy bay NC-212i của Lực lượng Cảnh sát biển và dòng M28. Lực lượng trực thăng gồm dòng Mi-8/Mi-17 bền bỉ cùng 2 chiếc Ka-32 (số hiệu 7551, 7552) thuộc Trung đoàn 954.

Đặc biệt, Việt Nam là quốc gia duy nhất trên thế giới vận hành đồng thời bộ đôi máy bay huấn luyện L-39NG và Yak-130 (có khả năng giả lập tiêm kích thế hệ 4, 5 và chuyển đổi thành máy bay tấn công hạng nhẹ mang 3 tấn vũ khí), tạo bước đệm tiến thẳng lên tiêm kích hiện đại trong tương lai.

Cán cân sức mạnh tiêm kích tại Đông Nam Á

Tại Đông Nam Á, lực lượng không quân các nước cũng sở hữu những dòng tiêm kích hàng đầu thế giới. Malaysia hiện sở hữu 18 tiêm kích hạng nặng Su-30MKM (biên chế từ năm 2006 để thay thế F-5E). Trong khi đó, biên chế Không quân Singapore được cho sở hữu 40 chiếc F-15SG. Đây là biến thể F-15 đầu tiên sản xuất hàng loạt trang bị radar AESA, mang lại năng lực tác chiến điện tử, nhận thức tình huống và độ bộc lộ radar cực thấp.

Indonesia đang vận hành song song các dòng Su-27SK và Su-30MK2 tương tự Việt Nam để bảo vệ không phận quốc đảo rộng lớn, còn Không quân Myanmar được trang bị khoảng 27 chiếc MiG-29 (gồm các bản nâng cấp SE/SM trang bị hệ thống tác chiến điện tử L-203BE Gardeniya-1) và đang tiếp nhận dòng Su-30SM hiện đại trang bị radar N011M Bars có tầm quét lên tới 400km.