Chưa từng có: OpenAI đề xuất chia 5% cổ phần cho Chính phủ Mỹ, tham vọng biến AI thành tài sản của toàn dân

Theo hai nguồn tin am hiểu vấn đề, CEO Sam Altman cho rằng cách tốt nhất để người dân được hưởng lợi từ cuộc cách mạng AI là trao cho công chúng quyền sở hữu trực tiếp trong các công ty đang tạo ra giá trị từ công nghệ này. Ý tưởng nhượng lại khoảng 5% cổ phần đã được ông đề cập trong các cuộc trao đổi ban đầu với chính quyền Mỹ.

Không chỉ OpenAI, đề xuất này còn hướng tới việc các công ty AI hàng đầu nước Mỹ cùng dành một phần cổ phần tương tự cho khu vực công. Tuy nhiên, hiện chưa rõ những doanh nghiệp khác có sẵn sàng tham gia hay không.

Nếu được triển khai, đây sẽ là bước đi chưa từng có tiền lệ đối với ngành AI. Việc chính phủ trở thành cổ đông không chỉ giúp các doanh nghiệp công nghệ củng cố quan hệ với Washington mà còn có thể làm dịu những chỉ trích ngày càng gia tăng về việc AI tạo ra khối tài sản khổng lồ nhưng lợi ích tập trung vào một nhóm nhỏ nhà đầu tư.

Trong thời gian gần đây, các phòng thí nghiệm AI hàng đầu Mỹ phải đối mặt với áp lực chính trị ngày càng lớn. Công chúng và giới lập pháp ngày càng lo ngại về tốc độ xây dựng các trung tâm dữ liệu quy mô lớn, tác động của AI tới thị trường lao động cũng như các rủi ro liên quan đến an ninh mạng.

OpenAI và đối thủ lớn nhất là Anthropic đều từng chứng kiến việc phát hành các mô hình AI tiên tiến bị trì hoãn do quá trình xem xét của chính phủ Mỹ. Một bộ phận nghị sĩ Cộng hòa và các cố vấn của Tổng thống Trump thậm chí còn kêu gọi áp dụng những quy định chặt chẽ hơn đối với ngành AI.

Trong khi đó, cả OpenAI và Anthropic đều đang chuẩn bị cho kế hoạch niêm yết cổ phiếu trong tương lai, động thái có thể mang lại khoản lợi nhuận khổng lồ cho các cổ đông hiện hữu. Với OpenAI, đợt IPO được cho là khó diễn ra trước năm sau.

Theo các nguồn tin, ông Altman và ban lãnh đạo OpenAI đã đề xuất mô hình tương tự Quỹ Thường trực Alaska (Alaska Permanent Fund), quỹ đầu tư chủ quyền sử dụng nguồn thu từ dầu mỏ của bang Alaska để đầu tư vào thị trường tài chính và chi trả cổ tức cho chính quyền cùng người dân địa phương.

Theo ý tưởng này, mỗi công ty AI hàng đầu của Mỹ sẽ phân bổ khoảng 5% cổ phần vào một quỹ công cộng, qua đó cho phép người dân hưởng lợi trực tiếp từ tăng trưởng kinh tế do AI tạo ra.

Những doanh nghiệp có thể được kỳ vọng tham gia bao gồm Anthropic, Google, Meta cùng nhiều tập đoàn công nghệ khác. Tuy nhiên, chưa có dấu hiệu nào cho thấy các công ty này đồng thuận với đề xuất của OpenAI.

Đáng chú ý, sau khi từng công khai chỉ trích ban lãnh đạo của Intel, Tổng thống Trump gần đây đã thay đổi lập trường và thể hiện sự ủng hộ đối với nhà sản xuất chip Mỹ này sau khi Chính phủ Mỹ nắm giữ 10% cổ phần.

Các cuộc thảo luận giữa OpenAI và chính quyền hiện mới ở giai đoạn sơ khởi. Theo các nguồn tin, bất kỳ thỏa thuận nào cũng có thể cần sự phê chuẩn của Quốc hội Mỹ. Tuy nhiên, đây được xem là một trong những cơ chế tiềm năng nhằm phân phối rộng rãi hơn các lợi ích kinh tế mà AI tạo ra.

Ông Altman được cho là đã trực tiếp trao đổi với Tổng thống Trump, Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick và Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent về vấn đề sở hữu công cộng trong lĩnh vực AI.

Không chỉ làm việc với chính quyền Cộng hòa, CEO OpenAI gần đây còn có các cuộc trao đổi với Thượng nghị sĩ Dân chủ Bernie Sanders. Ông Sanders từ lâu đã ủng hộ việc thành lập một quỹ đầu tư quốc gia nắm giữ tỷ lệ sở hữu lớn hơn nhiều, thậm chí có thể lên tới gần một nửa cổ phần tại các công ty AI của Mỹ.

Thực tế, OpenAI và Anthropic trước đây đều từng đề cập khả năng thành lập các quỹ tài sản công hoặc quỹ đầu tư quốc gia như một giải pháp để phân phối lợi ích từ AI cho xã hội.

Tháng 4 vừa qua, OpenAI đề xuất thành lập một "quỹ tài sản công", cho phép mọi công dân Mỹ, kể cả những người không tham gia thị trường tài chính, được hưởng lợi từ tăng trưởng kinh tế do AI tạo ra.

Đến tháng 5, quỹ phi lợi nhuận của OpenAI tiếp tục cho rằng trong tương lai do AI dẫn dắt, xã hội sẽ cần những cơ chế mới để người dân có quyền lợi lâu dài trong các hệ thống đang tạo ra giá trị kinh tế khổng lồ.

"Mục tiêu không chỉ là hỗ trợ người dân thích nghi với thay đổi kinh tế sau khi mọi quyết định đã được đưa ra, mà còn giúp họ có quyền lợi và tiếng nói trong việc định hình quá trình thay đổi đó", OpenAI Foundation nhấn mạnh.

OpenAI từ chối bình luận về thông tin này, trong khi Nhà Trắng chưa đưa ra phản hồi chính thức.