Con tôm, con cá mang về hơn 11 tỷ USD cho Việt Nam: CPTPP và Trung Quốc trở thành trụ cột xuất khẩu

Theo đánh giá của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, hoạt động xuất khẩu thủy sản trong tháng 12/2025 có dấu hiệu chững lại khi kim ngạch chỉ đạt khoảng 840 triệu USD, giảm gần 4% so với cùng kỳ và thấp hơn 15% so với tháng trước đó. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc doanh nghiệp tỏ ra thận trọng hơn với thị trường Mỹ, trong bối cảnh một số nhóm hải sản chịu hạn chế nhập khẩu theo quy định MMPA, đồng thời lo ngại khả năng áp thuế chống bán phá giá đối với tôm từ đầu năm 2026.

Tuy nhiên, bức tranh toàn năm lại mang gam màu tích cực. Tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản năm 2025 vượt 11,34 tỷ USD, tăng 13% so với năm 2024, qua đó thiết lập mức cao nhất từ trước đến nay của ngành.

Thị trường phân hóa nhưng nhiều điểm sáng

VASEP cho biết năm 2025 là giai đoạn đầy thử thách với thủy sản Việt Nam khi phải đối mặt đồng thời với rủi ro thuế quan từ Mỹ, chi phí sản xuất leo thang và các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe. Dù vậy, trong bối cảnh bất ổn toàn cầu, nhu cầu dự trữ thực phẩm tại nhiều quốc gia lại gia tăng, góp phần thúc đẩy nhập khẩu thủy sản.

Trước những biến động này, doanh nghiệp Việt Nam đã chủ động điều chỉnh chiến lược, sớm nhận diện các mốc rủi ro liên quan đến thuế đối ứng, thuế chống bán phá giá hay quy định môi trường của Mỹ. Việc đẩy nhanh tiến độ giao hàng, phân tán thị trường và linh hoạt kế hoạch xuất khẩu giúp giảm thiểu tác động tiêu cực.

Song song đó, các hiệp định thương mại tự do (FTA) tiếp tục phát huy vai trò là “đòn bẩy” quan trọng, giúp thủy sản Việt Nam mở rộng hiện diện tại các thị trường trong CPTPP, EU và RCEP, bù đắp phần sụt giảm ở một số thị trường truyền thống.

CPTPP và Trung Quốc nổi lên rõ nét

Trong bối cảnh thị trường Mỹ tiềm ẩn nhiều bất ổn, cơ cấu xuất khẩu thủy sản của Việt Nam đã có sự dịch chuyển rõ rệt.

Khối CPTPP tiếp tục là trụ cột tăng trưởng nhờ ưu đãi thuế quan và nhu cầu ổn định từ các thị trường như Nhật Bản, Canada và Australia. Lũy kế năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang CPTPP đạt 3,07 tỷ USD, tăng 22% so với năm trước.

Đáng chú ý, Trung Quốc và Hong Kong trở thành khu vực tăng trưởng nhanh nhất trong nhóm thị trường chủ lực, với kim ngạch cả năm đạt 2,45 tỷ USD, tăng 29%. Nhu cầu nhập khẩu các sản phẩm tươi sống như tôm hùm, cua, sò, nghêu tăng mạnh, khẳng định vai trò ngày càng lớn của thị trường này trong cơ cấu xuất khẩu thủy sản Việt Nam.

Tại EU, xuất khẩu thủy sản đạt gần 1,2 tỷ USD, tăng 13% so với năm 2024. Nhu cầu có dấu hiệu phục hồi, đặc biệt với các sản phẩm nuôi trồng, trong khi nhóm hải sản khai thác vẫn chịu ảnh hưởng từ thẻ vàng IUU.

Riêng thị trường Mỹ, dù kim ngạch tháng 12 giảm tới 45%, nhưng tính chung cả năm 2025 vẫn đạt gần 1,9 tỷ USD, tăng nhẹ 3% so với năm trước.

Tôm tiếp tục giữ vai trò ‘đầu tàu’

Về cơ cấu sản phẩm, năm 2025 ghi nhận tăng trưởng tương đối đồng đều giữa các nhóm hàng chủ lực, trong đó tôm vẫn là trụ cột quan trọng nhất. Cả năm, xuất khẩu tôm đạt 4,65 tỷ USD, tăng 20%, chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng kim ngạch ngành.

Đáng chú ý, tôm hùm nổi lên như điểm sáng khi kim ngạch đạt 817 triệu USD, tăng hơn gấp đôi so với năm trước. Cá tra đứng thứ hai với 2,19 tỷ USD, tăng 8%, được đánh giá là nhóm sản phẩm “dễ thở” hơn nhờ diễn biến thuận lợi của các vụ kiện chống bán phá giá tại Mỹ.

Nhóm cá biển khác đạt 2,16 tỷ USD, tăng 12%, tiếp tục đóng góp lớn nhờ quy mô và thị trường đa dạng. Mực, bạch tuộc đạt 764,4 triệu USD, tăng 16%. Ngược lại, cá ngừ là mặt hàng duy nhất sụt giảm, với kim ngạch 913 triệu USD, giảm gần 8%, do thiếu nguyên liệu và tác động kéo dài từ các quy định IUU.

Những thách thức chưa hạ nhiệt

Theo VASEP, mốc hơn 11 tỷ USD của năm 2025 là kết quả của sự linh hoạt trong điều hành xuất khẩu, khả năng tận dụng thời cơ và tâm lý thị trường trong bối cảnh nhiều biến động, song cũng chịu tác động nhất định từ chu kỳ cung - cầu toàn cầu.

Sau giai đoạn giá thấp và nguồn cung dư thừa, thị trường đang bước vào chu kỳ thiếu hụt nguồn hàng, kéo theo giá và nhu cầu phục hồi. Tuy nhiên, việc tái cơ cấu thị trường và sản phẩm được xác định là chiến lược dài hạn, cần thời gian để phát huy hiệu quả bền vững.

Bước sang năm 2026, các chính sách thuế quan và rào cản kỹ thuật của Mỹ nhiều khả năng vẫn khiến doanh nghiệp xuất khẩu toàn cầu thận trọng, đồng thời gia tăng áp lực cạnh tranh tại các thị trường như EU, Trung Quốc, ASEAN và Trung Đông. Bên cạnh đó, thẻ vàng IUU tiếp tục là nút thắt cần sớm tháo gỡ để mở rộng dư địa xuất khẩu và nâng cao uy tín thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.