Đề án 1 triệu ha cần 83.000 tỷ đồng, các ngân hàng mới giải ngân 4,3%

Theo Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã cung cấp cho hệ thống ngân hàng danh sách khoảng 1.230 HTX, tổ hợp tác và 210 doanh nghiệp tham gia Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Cùng với đó, cơ quan quản lý xác định nhu cầu vốn tín dụng của các chủ thể tham gia đề án gần 83.000 tỷ đồng và công bố vùng chuyên canh khoảng 942.357ha. Đây là cơ sở để các tổ chức tín dụng xác định đối tượng và phạm vi cho vay.

Tuy nhiên, đến tháng 4/2026, mới có khoảng 8 ngân hàng thương mại đăng ký tham gia, với lũy kế giải ngân khoảng 3.600 tỷ đồng, tương đương khoảng 4,3% nhu cầu vốn.

Khoảng cách lớn giữa nhu cầu và giải ngân cho thấy tín dụng đang là một trong những điểm nghẽn của quá trình mở rộng chuỗi liên kết lúa gạo. Vấn đề không chỉ nằm ở nguồn cung vốn, mà còn ở khả năng hấp thụ vốn và điều kiện để doanh nghiệp, HTX tiếp cận tín dụng.

Ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An, cho biết nguồn vốn là trở ngại lớn khi doanh nghiệp mở rộng diện tích liên kết. Doanh nghiệp phải ứng trước vật tư đầu vào cho nông dân, đồng thời chuẩn bị dòng tiền để thanh toán sau thu hoạch.

Theo ông Bình, khi diện tích liên kết tăng, nhu cầu vốn lưu động cũng tăng theo. Do đó, doanh nghiệp cần có tiềm lực tài chính đủ mạnh để duy trì và nhân rộng các cánh đồng liên kết.

Lãnh đạo Trung An kiến nghị chính quyền địa phương sớm phê duyệt danh mục các dự án liên kết thực tế của doanh nghiệp. Theo ông, đây sẽ là cơ sở để ngân hàng xem xét giải ngân, đồng thời tạo căn cứ để doanh nghiệp và HTX triển khai hợp tác.

Ở phía ngân hàng, ông Trần Hoài Phương, Giám đốc khối khách hàng HDBank, cho biết ngân hàng đang chuyển hướng sang mô hình tài trợ theo chuỗi liên kết, từ nhà cung ứng, nhà phân phối đến doanh nghiệp xuất khẩu.

HDBank đã chuẩn bị nguồn vốn ban đầu khoảng 3.000 tỷ đồng cho lĩnh vực lúa gạo và sẵn sàng nâng quy mô lên 5.000 tỷ đồng để đáp ứng nhu cầu vốn của doanh nghiệp.

Mô hình này cho thấy cách tiếp cận tín dụng đối với Đề án 1 triệu ha đang chuyển từ cho vay từng chủ thể sang xem xét cả chuỗi sản xuất, tiêu thụ và dòng tiền. Đây có thể là hướng tháo gỡ bài toán hấp thụ vốn khi doanh nghiệp và HTX phải bỏ vốn trước cho sản xuất nhưng chỉ thu hồi dòng tiền sau khi tiêu thụ sản phẩm.

Trong khi đó, quy mô vùng sản xuất đang được mở rộng nhanh. Sau hơn 2 năm triển khai, diện tích áp dụng quy trình canh tác bền vững đạt hơn 379.000ha, cao hơn 2 lần mục tiêu 180.000ha của giai đoạn 2024-2025.

Đến tháng 4/2026, vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp được công bố đã đạt hơn 942.000ha. Tuy nhiên, số mô hình liên kết mới ở mức hơn 200 mô hình, với tổng diện tích khoảng 10.300ha trong vụ đông xuân 2025-2026.

Điều này đặt ra yêu cầu lớn đối với dòng vốn tín dụng trong giai đoạn 2026-2030, khi đề án chuyển trọng tâm từ mở rộng diện tích sang hình thành vùng nguyên liệu gắn với thị trường, tổ chức sản xuất và hợp đồng liên kết giữa doanh nghiệp với HTX, tổ hợp tác.

Khi các hợp đồng liên kết và dòng tiền trong chuỗi được xác lập rõ hơn, đây sẽ là cơ sở quan trọng để ngân hàng đánh giá phương án cho vay và mở rộng tín dụng cho lĩnh vực lúa gạo.