Muốn làm chủ công nghệ, tham gia sân chơi bán dẫn 2.100 tỷ USD, Việt Nam phải vượt qua 3 lực cản lớn
Việt Nam cần tập trung nguồn lực R&D, thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm bán dẫn thông qua liên kết 5 nhà.

Công nghiệp bán dẫn đang trở thành nền tảng quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh công nghệ của các quốc gia, đồng thời giữ vai trò cốt lõi trong phát triển trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây, Internet vạn vật và nhiều công nghệ chiến lược khác.
Tại hội thảo khoa học “Mô hình chiến lược xây dựng năng lực R&D và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu cho công nghiệp bán dẫn Việt Nam” ngày 17/11, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho biết, thị trường bán dẫn toàn cầu đang tăng trưởng nhanh. Hội thảo do Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương chủ trì, phối hợp với Viện Công nghệ và Giáo dục trí tuệ mới tạo sinh (Viện IGNITE) tổ chức.
Theo số liệu từ Tổ chức Thống kê thương mại thế giới, doanh thu bán dẫn toàn cầu năm 2025 đạt gần 800 tỷ USD, dự kiến tăng lên 1.650 tỷ USD năm 2026 và có thể đạt 2.100 tỷ USD vào năm 2027. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, doanh thu đã vượt 700 tỷ USD.
Bán dẫn là nền tảng phần cứng của nhiều công nghệ chiến lược như AI, điện toán đám mây, Internet vạn vật, mạng viễn thông 5G, 6G, công nghệ lượng tử, chip quang học và an ninh mạng. Thứ trưởng Lê Xuân Định nhấn mạnh, nếu không chủ động phát triển công nghệ bán dẫn, Việt Nam sẽ phụ thuộc vào phần cứng bên ngoài khi triển khai các công nghệ chiến lược.
Thực tế, Việt Nam đã có những bước đầu trong nghiên cứu và phát triển (R&D) bán dẫn. Một số doanh nghiệp công nghệ số như Viettel và FPT đã tham gia thiết kế vi mạch, phát triển chip 5G và chip IoT. Tuy nhiên, việc chuyển từ kết quả nghiên cứu ban đầu sang làm chủ công nghệ lõi và thương mại hóa sản phẩm vẫn gặp nhiều trở ngại.
Thứ trưởng Lê Xuân Định chỉ ra ba điểm nghẽn chính đối với hoạt động R&D bán dẫn.
Thứ nhất, chi phí đầu tư hạ tầng nghiên cứu và sản xuất thử nghiệm lớn. Ngành bán dẫn đòi hỏi nguồn vốn đáng kể để xây dựng phòng sạch, trang bị thiết bị đo kiểm và đưa thiết kế đến các nhà máy đúc chip quốc tế để chế tạo thử nghiệm. Mức đầu tư này vượt quá khả năng của nhiều trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp khởi nghiệp. Nếu thiếu cơ chế chia sẻ chi phí hạ tầng từ Nhà nước, nhiều ý tưởng có thể chỉ dừng ở mô phỏng hoặc nghiên cứu học thuật.
Thứ hai, Việt Nam thiếu nhân lực trình độ cao, đặc biệt là các tổng công trình sư và kỹ sư trưởng có kinh nghiệm thực tế qua nhiều chu kỳ thiết kế, chế tạo và hoàn thiện sản phẩm. Đây là lực lượng quan trọng để dẫn dắt các dự án thiết kế chip phức tạp và phát triển công nghệ chiến lược.
Thứ ba, cơ chế tài chính dành cho R&D công nghệ lõi chưa đủ linh hoạt. Quá trình phát triển một con chip từ thiết kế đến thương mại hóa có thể trải qua nhiều lần thử nghiệm và thất bại. Do đó, các quy định về quản lý tài chính, đấu thầu, mua sắm thiết bị đặc thù và nghiệm thu nhiệm vụ khoa học, công nghệ cần phù hợp hơn với đặc thù rủi ro của lĩnh vực này.
Theo Thứ trưởng, cần xây dựng cơ chế chấp nhận rủi ro có kiểm soát, tạo điều kiện để các nhà khoa học và doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào những công nghệ khó.
Cũng đánh giá về những hạn chế của ngành, ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, cho rằng Việt Nam đã từng bước hình thành đội ngũ kỹ sư thiết kế vi mạch, cơ sở nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp bán dẫn. Tuy nhiên, năng lực R&D, khả năng phát triển sản phẩm công nghệ, quy mô doanh nghiệp trong nước và mức độ tham gia vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao vẫn còn hạn chế.
Ông cho rằng Việt Nam cần đánh giá đúng năng lực hiện có, xác định lợi thế, khoảng cách công nghệ và cơ hội trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu. Đồng thời, Việt Nam cần lựa chọn mô hình tổ chức R&D phù hợp, tập trung nguồn lực và thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm thông qua liên kết 5 nhà, gồm Nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp, nhà đầu tư và ngân hàng.
Đặt vấn đề về định hướng dài hạn, ông Nguyễn Hoàng Giang cho rằng Việt Nam cần xác định rõ mục tiêu trong từng giai đoạn: 5 năm tới hình thành những năng lực R&D cốt lõi và tham gia thực chất vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu; 10 năm tới làm chủ những công nghệ, sản phẩm và phân khúc nào; 20 năm tới xác lập vị thế ra sao trong chuỗi giá trị này.
Đây cũng là những vấn đề quan trọng cần được nghiên cứu để tham mưu chính sách cho Đảng và Nhà nước.