Đề xuất điều chỉnh chủ trương đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, vốn tăng hơn 86.000 tỷ

Thực hiện chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, sáng 6/8, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, dự án được chia thành 9 dự án thành phần.

Tình hình chuẩn bị, triển khai các dự án thành phần và việc thực hiện các nhiệm vụ được Quốc hội giao tại Nghị quyết số 187/2025/QH15 đã được trình bày đầy đủ trong tờ trình. Việc điều chỉnh dự án phù hợp với chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và các quy hoạch liên quan đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Dự án bổ sung 8,4km đoạn tuyến Yên Viên - Gia Lâm, đồng thời điều chỉnh vị trí ga đầu mối hành khách phía Bắc từ Yên Viên về Gia Lâm nhằm bảo đảm phù hợp với Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm và Quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia mới được điều chỉnh.

Việc bổ sung này sẽ bảo đảm kết nối hiệu quả giữa đường sắt quốc gia với mạng lưới đường sắt đô thị của TP. Hà Nội, tạo điều kiện thuận lợi cho hành khách tiếp cận, đồng thời góp phần tái thiết, phát triển đô thị khu vực ga Gia Lâm theo mô hình TOD.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, dự án điều chỉnh tên gọi đoạn tuyến Nam Hải Phòng - Lạch Huyện từ tuyến chính thành tuyến nhánh nhằm phù hợp với Quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia mới được điều chỉnh và phương án tổ chức khai thác vận tải.

Dự án cũng bổ sung 2 nhánh kết nối hệ thống đường sắt hiện hữu vào các ga của tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Đồng thời, điều chỉnh quy mô đoạn từ ga Bắc Hồng đến ga Nam Hải Phòng từ phương án phân kỳ đầu tư đường đơn sang đầu tư hoàn thiện đường đôi. Kết quả cập nhật dự báo cho thấy, đến năm 2038 phải hoàn thành thủ tục chuẩn bị đầu tư; năm 2041 triển khai nâng cấp lên đường đôi và đến năm 2045 phải đưa tuyến đường đôi vào khai thác.

Dự án cũng điều chỉnh loại hình sức kéo trên các tuyến nhánh nối cảng biển. Để phát huy tối đa hiệu quả đầu tư, Chính phủ đề xuất các tuyến nhánh không sử dụng sức kéo điện mà tiếp tục sử dụng các đầu máy diesel đã có trong chủ trương đầu tư được phê duyệt; dự kiến đến năm 2045 sẽ chuyển sang sử dụng đầu máy năng lượng sạch.

Đáng lưu ý, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, trên cơ sở cập nhật đầy đủ phạm vi, quy mô, khối lượng, đơn giá, tỷ giá và các cơ chế, chính sách mới, sơ bộ tổng mức đầu tư của dự án được xác định là 289.339 tỷ đồng, tăng 86.108 tỷ đồng so với tổng mức đầu tư ban đầu đã được Quốc hội phê duyệt. Trong đó, Chính phủ tính toán chi phí xây lắp và thiết bị tăng 51.210 tỷ đồng; chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tăng 34.849 tỷ đồng.

Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban nhận thấy dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng là dự án quan trọng quốc gia, đã được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 187/2025/QH15. Tuy nhiên, trong quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi đã xuất hiện nhiều yếu tố mới tác động đến dự án, nhất là về điều kiện địa hình, địa chất, quy hoạch, nhu cầu vận tải và phương án kết nối với hệ thống đường sắt quốc gia, cảng biển và logistics.

Do đó, Chính phủ đề nghị điều chỉnh phạm vi, quy mô đầu tư, công nghệ, sơ bộ tổng mức đầu tư và một số nội dung khác của Nghị quyết số 187/2025/QH15 nhằm nâng cao hiệu quả dự án, bảo đảm an toàn và phát triển bền vững.

Để tiếp tục hoàn thiện hồ sơ trình Quốc hội xem xét, thông qua, Ủy ban đề nghị Chính phủ chỉ đạo các cơ quan, đơn vị liên quan lưu ý một số vấn đề.

Về phạm vi, quy mô đầu tư, Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát, đánh giá tác động đến khả năng cân đối nguồn lực đầu tư công, làm cơ sở để Quốc hội xem xét, lựa chọn phương án đầu tư, bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực của Nhà nước.

Về sơ bộ tổng mức đầu tư, Ủy ban nhận thấy tổng mức đầu tư điều chỉnh dự kiến tăng rất lớn so với chủ trương đầu tư đã được Quốc hội quyết định. Do đó, đề nghị tiếp tục rà soát, đối chiếu suất đầu tư, cơ cấu chi phí và tổng mức đầu tư với các dự án đường sắt có điều kiện tương đồng trong khu vực và trên thế giới để làm rõ hơn cơ sở xác định tổng mức đầu tư của dự án.

Về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng và nhu cầu sử dụng đất, Ủy ban đề nghị bổ sung, làm rõ phương án xử lý đối với phần diện tích đã giải phóng mặt bằng theo hướng tuyến trước đây nhưng không còn sử dụng sau khi điều chỉnh; đánh giá tổng kinh phí đã thực hiện, phương án quản lý, khai thác hoặc sử dụng đối với diện tích này và có giải pháp xử lý phù hợp nhằm phòng, chống thất thoát, lãng phí nguồn lực nhà nước.

Về tiến độ thực hiện dự án, Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát tiến độ tổng thể trên cơ sở cập nhật các điều kiện triển khai thực tế; xác định rõ các mốc tiến độ chủ yếu đối với công tác chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng, bố trí nguồn vốn, triển khai các dự án thành phần và tổ chức thi công; tăng cường công tác điều phối giữa các bộ, ngành và địa phương để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, hạn chế phát sinh việc điều chỉnh tiến độ trong quá trình thực hiện. Đồng thời, tiếp tục rà soát theo hướng giao Chính phủ căn cứ tiến độ đầu tư khu bến Nam Đồ Sơn, nhu cầu vận tải, khả năng cân đối nguồn lực và yêu cầu phát huy hiệu quả khai thác của dự án để quyết định thời điểm triển khai đầu tư tuyến nhánh.