Doanh nghiệp không thể chỉ 'đặt hàng rồi chờ sản phẩm' nếu muốn có công nghệ đột phá
Doanh nghiệp cũng cần phải tham gia xuyên suốt quá trình, từ xác định yêu cầu, nghiên cứu... đến ứng dụng sản phẩm.

Ngày 13/11, tại Đại học Bách khoa Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) tổ chức Hội nghị Hợp tác Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2026, với chủ đề “Từ bài toán đến thị trường - Hợp tác 3 Nhà kiến tạo đột phá khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo”.
Hội nghị tập trung bàn giải pháp đưa kết quả nghiên cứu khoa học vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh, đồng thời tháo gỡ những rào cản trong quá trình phối hợp giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp.
Nhiều sản phẩm nghiên cứu chưa tìm được đầu ra
Thứ trưởng Bộ GDĐT Phạm Quang Hưng cho biết, trong 9 tháng đầu năm 2026, các cơ sở giáo dục đại học đã nộp 513 đơn đăng ký sáng chế, cao hơn tổng số đơn của cả năm 2025. Danh mục các sản phẩm công nghệ sẵn sàng chuyển giao cũng đã vượt 1.000 sản phẩm.
Một số mô hình hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp đã ghi nhận kết quả cụ thể. Điển hình là nhóm nghiên cứu vi tảo tại Đà Nẵng. Sau nhiều năm gặp khó khăn trong quá trình nghiên cứu, nhóm đã nhận được đơn đặt hàng từ Công ty Lọc hóa dầu Bình Sơn với hợp đồng nghiên cứu trị giá 4,81 tỷ đồng.
Bên cạnh đó, các sản phẩm như chip thu phát sóng cao tần 5G, robot làm sạch tấm pin mặt trời cũng đang được các trường nghiên cứu, phát triển và chuyển giao cho doanh nghiệp.
Tuy nhiên, hoạt động kết nối giữa các bên vẫn chủ yếu mang tính riêng lẻ, chưa trở thành hoạt động thường xuyên. Theo số liệu của Bộ KH&CN được Thứ trưởng Phạm Quang Hưng dẫn lại, trên sàn giao dịch hiện có khoảng 62.500 công nghệ được chào bán, nhưng nhu cầu tìm mua của doanh nghiệp chỉ khoảng 7.250.
Thứ trưởng Phạm Quang Hưng nhận định, cả năng lực nghiên cứu của nhà trường và nhu cầu công nghệ từ doanh nghiệp đều tồn tại, nhưng hai bên chưa có được sự kết nối thường xuyên. Đặc biệt, việc định giá và chuyển giao các kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước vẫn còn nhiều vướng mắc, ảnh hưởng đến khả năng thương mại hóa sản phẩm.
Ở góc độ quản lý, Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định cho rằng, nhiều kết quả nghiên cứu tại các trường đại học hiện vẫn dừng ở quy mô phòng thí nghiệm, bài báo khoa học hoặc sản phẩm mẫu. Trong khi đó, doanh nghiệp lại gặp khó khăn khi tìm kiếm công nghệ trong nước đáp ứng yêu cầu sản xuất, kinh doanh.
Theo ông, việc đặt hàng các nhiệm vụ nghiên cứu ứng dụng sử dụng ngân sách nhà nước cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, địa phương và các ngành kinh tế. Doanh nghiệp phải tham gia xuyên suốt quá trình, từ xác định yêu cầu, nghiên cứu, thử nghiệm đến tiếp nhận và ứng dụng sản phẩm.

Các trường đại học cũng cần chú trọng tiêu chuẩn kỹ thuật và bảo hộ sở hữu trí tuệ để tạo điều kiện đưa sản phẩm ra thị trường. Hiệu quả hợp tác không nên chỉ được đánh giá qua số lượng biên bản ký kết hay báo cáo nghiệm thu, mà cần căn cứ vào số sản phẩm được doanh nghiệp ứng dụng, hợp đồng chuyển giao công nghệ và doanh thu thực tế.
Thay đổi tư duy hợp tác để thúc đẩy thương mại hóa nghiên cứu
Phát biểu kết luận hội nghị, Bộ trưởng Bộ GDĐT Hoàng Minh Sơn cho rằng, hợp tác giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp chưa đạt kết quả như kỳ vọng không chỉ do những hạn chế về cơ chế, chính sách, mà còn xuất phát từ tư duy, nhận thức, động lực và nguồn lực dành cho nghiên cứu khoa học.
Theo Bộ trưởng, các nhà khoa học có chuyên môn nghiên cứu nhưng còn thiếu tư duy thị trường, trong khi doanh nghiệp tập trung vào hoạt động kinh doanh mà chưa dành sự quan tâm tương xứng cho nghiên cứu khoa học. Nhiều sản phẩm được đánh giá có tiềm năng nhưng chưa làm rõ được giá trị kinh tế, khả năng thương mại hóa và phương án đưa ra thị trường.
Do đó, ngay từ khâu xác định nhiệm vụ nghiên cứu, các nhà khoa học cần tính đến nhu cầu sử dụng và khả năng thương mại hóa sản phẩm, thay vì chờ hoàn thành nghiên cứu mới tìm kiếm doanh nghiệp tiếp nhận.
Bộ trưởng cũng đề cập đến áp lực công việc của đội ngũ giảng viên. Hiện nay, giảng viên phải dành nhiều thời gian cho giảng dạy, trong khi nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ đòi hỏi quá trình đầu tư lâu dài. Vì vậy, các trường đại học cần xây dựng cơ chế tạo điều kiện về thời gian, nguồn lực và động lực để giảng viên nghiên cứu, đồng thời phát triển đội ngũ nghiên cứu sinh và các nhà khoa học sau tiến sĩ.
Bên cạnh đó, muốn chuyển giao công nghệ hiệu quả, trước hết phải có sản phẩm nghiên cứu chất lượng. Nguồn lực đầu tư cần được tập trung vào những nhóm nghiên cứu và đề tài có tiềm năng, ưu tiên sản phẩm công nghệ có giá trị cao, tránh tình trạng phân bổ dàn trải.
Về phương thức hợp tác, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng cần có cách tiếp cận phù hợp với từng nhóm doanh nghiệp. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, Nhà nước có thể hỗ trợ thông qua các trường đại học để thúc đẩy ứng dụng công nghệ và nâng cao năng suất. Với doanh nghiệp có tiềm lực, nhiệm vụ nghiên cứu cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, đồng thời có sự tham gia đồng tài trợ của Nhà nước.
Đối với các sản phẩm công nghệ chiến lược, doanh nghiệp không thể chỉ đưa ra yêu cầu rồi chờ nhà trường bàn giao kết quả. Thay vào đó, hai bên cần cùng đầu tư trang thiết bị, bố trí nhân lực và tham gia nghiên cứu ngay từ đầu. Quá trình phát triển sản phẩm có thể kéo dài 3-5 năm, tiềm ẩn rủi ro và không thể yêu cầu kết quả trong thời gian ngắn.
Kết thúc hội nghị, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đề nghị tổng hợp các ý kiến để bổ sung, hoàn thiện Đề án về mô hình hợp tác ba nhà đang được trình Thủ tướng Chính phủ. Đề án cần đưa ra các giải pháp cụ thể để trường đại học, doanh nghiệp và địa phương có thể triển khai trong thực tế. Đối với những cơ chế, chính sách đã có, các đơn vị cần chủ động thực hiện; những vướng mắc phát sinh sẽ tiếp tục được xem xét, tháo gỡ.