Doanh nghiệp Trung Quốc được cấp phép khai thác khoáng sản trên 1/10 lãnh thổ quốc gia Trung Mỹ

Theo phân tích dữ liệu chính phủ Nicaragua của Financial Times, kể từ năm 2023, 16 công ty Trung Quốc, chủ yếu là doanh nghiệp vừa và nhỏ, đã nhận tổng cộng 80 nhượng quyền khai thác mới. Số giấy phép này nhiều hơn tổng số được cấp cho tất cả doanh nghiệp khai khoáng khác cộng lại trong cùng giai đoạn.

Tổng diện tích được cấp phép tương đương khoảng 14.000 km², gần bằng diện tích Bắc Ireland.

Các giấy phép không giới hạn ở một loại khoáng sản cụ thể mà bao gồm cả hoạt động thăm dò và phát triển mỏ. Điều này mở ra khả năng tiếp cận những nguồn tài nguyên đáng kể của Nicaragua, đặc biệt là vàng và đồng.

Hơn 20% kim ngạch xuất khẩu đến từ vàng

Nicaragua từ lâu được đánh giá có tiềm năng lớn về vàng.

Theo Metals Focus, nước này ước tính có khoảng 250 tấn tài nguyên vàng trong lòng đất. Riêng khai thác vàng đã đóng góp hơn 20% kim ngạch xuất khẩu của Nicaragua trong năm ngoái.

Một lãnh đạo ngành khai khoáng phương Tây từng làm việc tại nước này cho rằng Nicaragua đặc biệt hấp dẫn về vàng và ở mức độ thấp hơn là đồng, khiến quốc gia này trở thành một điểm đáng chú ý trong cuộc cạnh tranh toàn cầu để giành quyền tiếp cận tài nguyên.

Trung Quốc hiện là nước sản xuất vàng lớn nhất thế giới, đồng thời coi kim loại quý này là tài sản quan trọng đối với dự trữ quốc gia.

Helen Amos, nhà phân tích tại BMO, ước tính các bên liên quan của Trung Quốc đã thực hiện khoảng 18 tỷ USD các thương vụ công khai liên quan tới vàng ở nước ngoài kể từ năm 2004.

Tại Nicaragua, các doanh nghiệp khai khoáng lớn hiện vẫn chủ yếu là công ty phương Tây, trong đó có Equinox Gold và Mako Mining của Canada cùng Hemco của Colombia. Tuy nhiên, những công ty này không nhận được các nhượng quyền đáng kể mới trong vài năm gần đây.

Ngoài các doanh nghiệp Trung Quốc, Metals Exploration của Anh là một trong số ít công ty nước ngoài giành được quyền khai thác đáng kể trong giai đoạn này.

Mở rộng quan hệ kinh tế

Khai khoáng chỉ là một phần trong quá trình Trung Quốc mở rộng hiện diện kinh tế tại Nicaragua kể từ khi 2 nước khôi phục quan hệ ngoại giao năm 2021.

Nicaragua đã nhận hơn 1 tỷ USD tài trợ từ Trung Quốc cho các dự án cơ sở hạ tầng, năng lượng và viễn thông.

Các doanh nghiệp Trung Quốc hiện tham gia nhiều dự án quy mô lớn, gồm nâng cấp sân bay Punta Huete gần thủ đô Managua với tổng vốn khoảng 500 triệu USD, phát triển đường cao tốc và xây dựng cảng biển ở cả bờ Thái Bình Dương lẫn Đại Tây Dương.

Đối với Nicaragua, dòng vốn mới giúp bổ sung nguồn tài chính cho các dự án hạ tầng trong bối cảnh nước này gặp nhiều hạn chế trong việc tiếp cận một số nguồn vốn quốc tế.

Năm 2021, Managua chấm dứt quan hệ ngoại giao với Đài Loan và thiết lập quan hệ với Bắc Kinh.

Javier Meléndez, Giám đốc viện nghiên cứu Trung Mỹ Expediente Abierto, nhận định mối quan hệ mới phản ánh lợi ích bổ sung lẫn nhau giữa 2 bên.

Lo ngại về môi trường

Sự mở rộng hoạt động khai khoáng cũng kéo theo nhiều lo ngại.

Một số tổ chức môi trường tại Nicaragua cảnh báo việc khai thác vàng quy mô lớn có thể gây tác động đáng kể nếu không có các biện pháp kiểm soát phù hợp.

Quá trình khai thác và tuyển quặng vàng có thể liên quan tới các hóa chất độc hại như thủy ngân hoặc asen, làm tăng nguy cơ ô nhiễm đất và nguồn nước.

Fundación del Río, một tổ chức môi trường Nicaragua, cho biết một số nhượng quyền khai thác còn chồng lấn với khu bảo tồn và vùng đất của cộng đồng bản địa. Các báo cáo độc lập trước đó cũng ghi nhận diện tích nhượng quyền cho doanh nghiệp Trung Quốc đã tăng nhanh trong năm nay.

Phía Trung Quốc cho biết không nắm chi tiết từng giấy phép, nhưng khuyến khích doanh nghiệp hoạt động ở nước ngoài tuân thủ luật sở tại và theo đuổi hợp tác đôi bên cùng có lợi.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc đồng thời phản đối việc “chính trị hóa hợp tác thương mại thông thường” hoặc mở rộng quá mức khái niệm an ninh.

Mỹ theo dõi sát sao

Sự mở rộng của các doanh nghiệp Trung Quốc tại Nicaragua cũng thu hút sự chú ý của Washington.

Một người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ nói với Financial Times rằng Mỹ đang theo dõi hoạt động của Trung Quốc tại Nicaragua, đặc biệt trong những lĩnh vực liên quan tới tài nguyên và hạ tầng chiến lược. Đây là quan điểm của phía Mỹ trong bối cảnh cạnh tranh ảnh hưởng giữa Washington và Bắc Kinh tại khu vực Tây bán cầu.

Mỹ những năm gần đây cũng tăng cường tìm kiếm nguồn khoáng sản ở nước ngoài, trong khi coi khả năng tiếp cận tài nguyên, cảng biển và hạ tầng quan trọng là vấn đề có ý nghĩa chiến lược.

Một số chuyên gia Mỹ cho rằng việc Bắc Kinh đầu tư vào cả mỏ, cảng biển, sân bay và hạ tầng tại Nicaragua có thể làm thay đổi cán cân ảnh hưởng tại Trung Mỹ.

Trong khi đó, Trung Quốc bác bỏ việc gắn các dự án thương mại với mục tiêu địa chính trị.

Việc các công ty Trung Quốc liên tục nhận thêm quyền khai thác cho thấy cán cân đầu tư trong lĩnh vực tài nguyên Nicaragua đang thay đổi nhanh chóng.

Từ khai khoáng đến cảng biển, sân bay, đường bộ và năng lượng, Trung Quốc đang dần trở thành một trong những đối tác kinh tế có ảnh hưởng lớn nhất của Nicaragua, trong khi vàng và các khoáng sản khác nổi lên như một trong những lĩnh vực trọng tâm của làn sóng đầu tư mới.