Đóng BHXH bắt buộc, chủ hộ kinh doanh có thể nhận tiền hàng tháng ngay cả khi chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu

Chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu vẫn có thể nhận trợ cấp

Theo Luật BHXH 2024, chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh được đưa vào diện tham gia BHXH bắt buộc theo lộ trình. Quyền lợi người tham gia gồm chế độ ốm đau, thai sản, hưu trí, trợ cấp hằng tháng, tử tuất và BHYT.

Một trong những quyền lợi đáng chú ý là trợ cấp hằng tháng dành cho người đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu.

Theo Điều 23 Luật BHXH 2024, công dân Việt Nam đủ tuổi nghỉ hưu, đã có thời gian đóng BHXH nhưng chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu và chưa đủ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội, nếu không nhận BHXH một lần, không bảo lưu và có yêu cầu thì được hưởng trợ cấp hằng tháng từ chính khoản đóng của mình.

Trong thời gian hưởng trợ cấp, người này còn được ngân sách Nhà nước đóng BHYT. Quy định này tạo thêm một lựa chọn an sinh cho người đã đến tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ thời gian đóng để hưởng lương hưu hằng tháng.

Đủ 15 năm đóng BHXH có thể hưởng lương hưu

Theo Luật BHXH 2024, người đủ tuổi nghỉ hưu và có từ đủ 15 năm đóng BHXH có thể hưởng lương hưu hằng tháng. Thời gian đóng tối thiểu đã giảm từ 20 năm xuống 15 năm.

Tỷ lệ hưởng lương hưu tối đa là 75%. Người đang hưởng lương hưu đồng thời được hưởng BHYT theo quy định.

Người tham gia cũng có thể hưởng BHXH một lần nếu thuộc các trường hợp luật định, chẳng hạn đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng, ra nước ngoài định cư, mắc một số bệnh theo quy định hoặc thuộc các trường hợp khác.

Có thể hưởng chế độ ốm đau, thai sản

Chủ hộ kinh doanh thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc được hưởng chế độ ốm đau khi phải nghỉ do mắc bệnh, gặp tai nạn không phải tai nạn lao động hoặc chăm sóc con dưới 7 tuổi bị ốm.

Với trường hợp ốm đau thông thường, mức trợ cấp bằng 75% tiền lương làm căn cứ đóng BHXH theo quy định.

Về thai sản, lao động nữ đủ điều kiện được hưởng các chế độ khi khám thai, sẩy thai, sinh con, thực hiện các biện pháp tránh thai...

Mức trợ cấp thai sản một tháng bằng 100% mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc của 6 tháng gần nhất trước khi nghỉ.

Từ ngày 1/7/2026, lao động nữ sinh con thứ hai nếu đủ điều kiện được nghỉ thai sản 7 tháng, thay vì 6 tháng như trường hợp thông thường. Trợ cấp thai sản được tính tương ứng với thời gian nghỉ. Lao động nam có vợ sinh con thứ hai được nghỉ 10 ngày làm việc nếu đủ điều kiện.

Người tham gia qua đời, thân nhân vẫn có quyền lợi

Khi người tham gia BHXH qua đời và đáp ứng các điều kiện theo quy định, người lo mai táng có thể được nhận trợ cấp mai táng.

Thân nhân đủ điều kiện có thể hưởng trợ cấp tuất hằng tháng hoặc một lần. Luật BHXH 2024 cũng mở rộng quyền lựa chọn hình thức hưởng đối với thân nhân trong một số trường hợp.

Tham gia BHYT được quỹ chi trả chi phí khám chữa bệnh

Bên cạnh các chế độ BHXH, người tham gia còn được cấp thẻ BHYT, đăng ký nơi khám chữa bệnh ban đầu và được quỹ BHYT thanh toán chi phí khám chữa bệnh theo phạm vi, mức hưởng.

Mức hưởng BHYT phổ biến gồm 100%, 95% hoặc 80% chi phí khám chữa bệnh trong phạm vi được hưởng, tùy nhóm đối tượng. Trường hợp một người đồng thời thuộc nhiều nhóm thì được hưởng theo nhóm có quyền lợi cao nhất.

Từ ngày 1/7/2026, quyền lợi BHYT tiếp tục được mở rộng. Theo BHXH Việt Nam, người tự đi khám ngoại trú tại một số cơ sở y tế cấp cơ bản và cấp chuyên sâu có thể được quỹ BHYT thanh toán 50% mức hưởng đối với những bệnh, nhóm bệnh thuộc trường hợp quy định.

Chủ hộ nào bắt buộc tham gia BHXH trong năm 2026?

Không phải tất cả chủ hộ kinh doanh đều phải tham gia BHXH bắt buộc ngay trong năm 2026.

Theo BHXH Việt Nam, từ ngày 1/1/2026, chủ hộ có đăng ký kinh doanh, kê khai doanh thu năm trên 1 tỉ đồng và thuộc diện phải nộp thuế GTGT, thuế TNCN thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.

Với các chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh còn lại, lộ trình mở rộng diện tham gia được thực hiện theo quy định, trong đó từ ngày 1/7/2029 sẽ thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.

Như vậy, quyền lợi của chủ hộ kinh doanh khi tham gia BHXH, BHYT không chỉ tập trung vào thời gian còn làm việc mà kéo dài từ chế độ ốm đau, thai sản đến lương hưu, trợ cấp hằng tháng, BHYT và quyền lợi dành cho thân nhân khi người tham gia qua đời.