Hạ tầng cần vốn dài hạn, ngân sách không thể 'gánh' một mình
Tín dụng ngân hàng chỉ nên là một trong nhiều nguồn vốn, bên cạnh ngân sách, ODA, vốn vay quốc tế và vốn đầu tư nước ngoài.
Tại Techcombank Investment Summit 2026, các chuyên gia cho rằng đầu tư công không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu vốn cho phát triển hạ tầng. Muốn thu hút nguồn lực tư nhân, cần đa dạng hóa kênh vốn, đồng thời xây dựng cơ chế chia sẻ rủi ro và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.
Các chuyên gia xác định 5 nhóm hạ tầng quan trọng gồm năng lượng, giao thông, y tế, giáo dục và hạ tầng số. Trong đó, mỗi lĩnh vực có yêu cầu khác nhau về vốn, nhân lực và thời gian thu hồi.
Bà Jing Zhao, chuyên gia cao cấp lĩnh vực tài chính của World Bank, cho rằng mô hình tài chính hạ tầng hiện vẫn phụ thuộc lớn vào vốn công. Bà đề xuất tăng các dự án kết hợp giữa vốn tư nhân và vốn ưu đãi từ ngân sách, qua đó giảm áp lực cho ngân sách và hỗ trợ khả năng huy động vốn ngân hàng.
Ông Nguyễn Xuân Bắc, Phó Vụ trưởng phụ trách Vụ Tín dụng (NHNN), lưu ý vốn ngân hàng chủ yếu có kỳ hạn ngắn, trong khi dự án hạ tầng thường cần nguồn vốn lớn và thời gian thu hồi dài. Vì vậy, tín dụng ngân hàng chỉ nên là một trong nhiều nguồn vốn, bên cạnh ngân sách, ODA, vốn vay quốc tế và vốn đầu tư nước ngoài.
Theo ông Nguyễn Anh Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Xây dựng), Nhà nước cần ưu tiên vốn công cho các dự án hạ tầng chiến lược, có tác động lan tỏa nhưng khả năng hoàn vốn thấp. Với các dự án có khả năng khai thác dịch vụ và hoàn vốn tốt, có thể đẩy mạnh huy động vốn tư nhân.
Đại diện Techcombank, bà Nguyễn Thu Lan, Phó Chủ tịch HĐQT, cho biết ngân hàng đã chuẩn bị để tham gia thu xếp vốn cho các dự án hạ tầng và kỳ vọng phối hợp với Chính phủ cùng các tổ chức quốc tế như World Bank, IFC.
Chia sẻ rủi ro để nhà đầu tư không “ngại” hạ tầng
Theo ông Nguyễn Xuân Bắc, yếu tố then chốt để thu hút vốn tư nhân là hoàn thiện cơ chế chính sách theo hướng chia sẻ rủi ro và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp. Các chính sách ưu đãi cũng cần minh bạch, được giám sát chặt chẽ để bảo đảm hiệu quả và tránh thất thoát tài sản công.
NHNN đã triển khai một số giải pháp hỗ trợ tín dụng cho các dự án lớn như cho vay hợp vốn, cơ chế cho vay vượt giới hạn đối với một số dự án quan trọng, nâng tỷ lệ vốn ngắn hạn được sử dụng cho vay trung, dài hạn và cơ chế loại trừ một số dự án hạ tầng quan trọng khỏi một số chỉ tiêu tín dụng.
Ông Nguyễn Anh Dũng cho rằng ngân hàng không chỉ cung cấp tín dụng mà còn tham gia thanh toán, bảo lãnh, tài trợ thầu và hỗ trợ vốn cho các nhà thầu, nhà cung cấp trong chuỗi dự án. Tuy nhiên, điều kiện quan trọng là dự án phải khả thi và có mức rủi ro chấp nhận được.
Theo ông, ngay cả dự án có hiệu quả lớn về kinh tế - xã hội cũng khó thu hút vốn tư nhân nếu nhà đầu tư phải gánh phần lớn rủi ro trong khi thời gian thu hồi vốn kéo dài. Vì vậy, bài toán quan trọng là thiết kế cơ chế để nhà đầu tư được chia sẻ một phần lợi ích gia tăng từ dự án, qua đó tạo động lực đưa dòng vốn tư nhân vào hạ tầng.
