Hồ nước nhân tạo rộng 23.000ha, có hơn 1.300 đảo lớn nhỏ, dung tích 3,9 tỷ m3 nước, được ví như 'Hạ Long trên núi'

Hồ Thác Bà nằm trên địa bàn tỉnh Yên Bái cũ (nay là tỉnh Lào Cai), có diện tích 23.400ha, trong đó mặt nước rộng 19.050ha. Hồ dài khoảng 80km, nơi rộng nhất đạt 30km, mực nước dao động từ 46m đến 58m. Đây là một trong những hồ nước nhân tạo lớn nhất Việt Nam với dung tích khoảng 3,9 tỷ m3 nước.

Nguồn nước chính của hồ là sông Chảy. Bên cạnh đó, nhiều hệ thống ngòi lớn như ngòi Hành, ngòi Cát... cũng đổ về hồ, góp phần bổ sung nguồn nước, phù sa và tạo môi trường thuận lợi cho nhiều loài sinh vật sinh sống.

Hồ Thác Bà được hình thành gắn với công trình thủy điện Thác Bà. Từ mục tiêu ban đầu là trị thủy và phát điện, hồ hiện đảm nhiệm nhiều chức năng, gồm phục vụ phát điện, cung cấp nước sạch, phát triển nuôi trồng thủy sản…

Một trong những đặc điểm khiến hồ Thác Bà trở nên nổi tiếng và hút du khách tới tham quan chính bởi nơi đây sở hữu một hệ thống cảnh quan đặc biệt hấp dẫn. Điểm nổi bật nhất phải kể đến là hệ thống hơn 1.300 đảo lớn nhỏ. Các đảo nằm xen kẽ giữa mặt nước, kết hợp với những dãy núi và hang động tạo nên không gian cảnh quan đặc trưng của vùng hồ. Với hệ thống đảo và núi đá vôi, hồ Thác Bà được ví như “Hạ Long trên núi”.

Du khách đến tham quan hồ Thác Bà sẽ có dịp chèo thuyền ngắm cảnh, khám phá không gian rộng lớn, nên thơ của thiên nhiên. Từ trên mặt nước, hệ thống đảo xanh, núi đá và những vùng cảnh quan nối tiếp nhau mở ra giữa hồ. Hành trình trên hồ cũng đưa du khách đến nhiều điểm tham quan như động Thủy Tiên, động Xuân Long, núi Cao Biền, núi Chàng Rể, đền Thác Ông và đền Thác Bà.

Trong số các hang động trên hồ, động Thủy Tiên là một điểm đến gắn với cả yếu tố lịch sử và truyền thuyết. Động nằm sâu khoảng 100m trong lòng núi. Nơi đây lưu truyền những tư liệu liên quan đến Vũ Văn Mật, một vị đầu lĩnh thời Lê. Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, Tỉnh ủy Yên Bái cũng từng làm việc tại động này.

Động Thủy Tiên còn gắn với truyền thuyết về 9 nàng tiên rời Ngọc Hoàng xuống trần gian vui chơi. Bên trong động là hệ thống nhũ đá với nhiều màu sắc và hình dạng, tạo nên không gian đặc trưng của một hang động nằm sâu trong lòng núi.

Từ hồ Thác Bà, du khách cũng có thể ngược dòng sông Chảy để đến khu vực Lục Yên, khám phá hang Chùa São, Đền Đại Cại và bình nguyên xanh Khai Trung. Đây cũng là khu vực lưu giữ nhiều nét văn hóa đặc sắc của đồng bào cư dân bản địa.

Hiện tại, khu vực hồ Thác Bà còn là nơi sinh sống của nhiều cộng đồng dân tộc như Kinh, Tày, Nùng, Mông, Dao, Phù Lá, Cao Lan... Những bản làng với nhà sàn nằm giữa không gian rừng cọ là một phần trong đời sống văn hóa của cư dân ven hồ.

Du khách đến đây có thể tìm hiểu cuộc sống của người dân địa phương, nghề đánh bắt cá và các phong tục, sinh hoạt văn hóa truyền thống. Những hoạt động giao lưu văn hóa về đêm còn gắn với các làn điệu dân ca, bên cạnh những món ăn như cơm lam, nộm hoa chuối rừng, thịt gà nấu măng chua, gỏi cá, nộm tôm...

Nhiều lễ hội truyền thống của các cộng đồng dân tộc tại khu vực này vẫn được tổ chức, trong đó có Lễ hội mừng cơm mới và Tết nhảy.

Là một hồ nhân tạo được hình thành trong quá trình xây dựng công trình thủy điện, hồ Thác Bà đồng thời gắn với hệ thống di tích, di chỉ lịch sử và khảo cổ. Quá trình hình thành hồ đã tạo nên một không gian kết hợp giữa công trình do con người xây dựng với hệ thống cảnh quan tự nhiên vốn có của khu vực.

Với quy mô và giá trị đặc biệt, từ năm 1996, hồ Thác Bà đã được công nhận là Di tích lịch sử, danh thắng cấp quốc gia. Đến năm 2018, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển Khu du lịch quốc gia hồ Thác Bà đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030 là trung tâm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí của tỉnh Yên Bái cũ và vùng du lịch Trung du và miền núi Bắc Bộ.

Hồ Thác Bà hôm nay không chỉ là một công trình trị thủy mà còn là một địa điểm du lịch với nhiều tiềm năng chờ được khai phá.