Hoàng hậu duy nhất trong sử Việt từng lên ngôi vua, lấy chồng năm 7 tuổi, sau phải rời cung đi tu

Lý Chiêu Hoàng là con gái của vua Lý Huệ Tông và hoàng hậu Trần Thị Dung. Khi nhà Lý suy yếu, quyền lực trong triều dần nằm trong tay họ Trần. Tháng 10/1224, Lý Huệ Tông nhường ngôi cho con gái. Lý Chiêu Hoàng khi đó mới 6 tuổi, lấy niên hiệu Thiên Chương Hữu Đạo.

Sự kiện này đưa bà trở thành nữ hoàng đế đầu tiên và duy nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam.

Do còn nhỏ, việc triều chính chịu sự chi phối của thế lực họ Trần. Trần Thủ Độ, người có vai trò lớn trong triều đình lúc bấy giờ sắp xếp để người cháu họ là Trần Cảnh(khi ấy 8 tuổi) vào cung giữ chức Chi hậu Chính chi ứng cục, làm nhiệm vụ hầu cận Lý Chiêu Hoàng.

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, Lý Chiêu Hoàng và Trần Cảnh thường chơi đùa với nhau. Sử chép:

"Một hôm, Cảnh lúc ấy 8 tuổi phải giữ việc bưng nước rửa, nhân thế vào hầu bên trong. Chiêu Hoàng thấy thế làm ưa, mỗi khi chơi đêm cho gọi Cảnh đến cùng chơi, thấy Cảnh ở chỗ tối thì thân đến trêu chọc, hoặc nắm lấy tóc, hoặc đứng trên bóng.

Có một hôm, Cảnh bưng nước hầu, Chiêu Hoàng rửa mặt lấy tay vốc nước té ướt cả mặt Cảnh rồi cười trêu, đến khi Cảnh bưng khăn trầu thì lấy khăn ném cho Cảnh..."

Thấy Trần Cảnh được Chiêu Hoàng gần gũi, yêu mến, hay trêu đùa. Trần Thủ Độ lấy dịp đó dựng nên cuộc hôn nhân giữa Lý Chiêu Hoàng và Trần Cảnh. Sau đó, Trần Thủ Độ từng bước sắp xếp để Lý Chiêu Hoàng nhường (thực chất là ép) ngôi cho chồng.

Theo các ghi chép lịch sử, họ Trần đưa người thân thích vào cung, đồng thời kiểm soát các cửa thành và cửa cung. Khi triều đình bị kiểm soát, Trần Thủ Độ cho loan báo việc Lý Chiêu Hoàng đã có chồng.

Cuối năm 1225, Lý Chiêu Hoàng xuống chiếu nhường ngôi cho Trần Cảnh. Tháng 12/1225, bà trao hoàng bào cho chồng tại điện Thiên An. Trần Cảnh lên ngôi, trở thành vị vua đầu tiên của triều Trần, sử sách gọi là Trần Thái Tông.

Sự kiện này đánh dấu sự chấm dứt của triều Lý sau hơn 200 năm tồn tại. Lý Chiêu Hoàng được phong làm Hoàng hậu, hiệu Chiêu Thánh.

Cuộc hôn nhân giữa Lý Chiêu Hoàng và Trần Thái Tông kéo dài hơn 10 năm. Năm 1233, Chiêu Thánh sinh một người con trai tên Trần Trịnh, được lập làm Hoàng thái tử nhưng qua đời không lâu sau khi sinh. Bà sau đó không sinh thêm con.

Năm 1237, Trần Thủ Độ ép Trần Thái Tông phế Chiêu Thánh, đồng thời lập Thuận Thiên (chị gái của Chiêu Thánh và là vợ của Trần Liễu, anh trai Trần Thái Tông) làm Hoàng hậu. Khi đó, Thuận Thiên đang mang thai 3 tháng. Chiêu Thánh bị giáng xuống làm công chúa.

Sau biến cố này, Lý Chiêu Hoàng rời khỏi cung. Một số tư liệu cho biết bà từng nương nhờ cửa Phật trong thời gian này, song các ghi chép về nơi bà tu hành không hoàn toàn thống nhất.

Hơn 20 năm sau, cuộc đời Lý Chiêu Hoàng tiếp tục có một bước ngoặt. Trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông năm 1257-1258, tướng Lê Tần lập nhiều chiến công và có công cứu Trần Thái Tông trong một trận đánh. Sau chiến thắng, vua đổi tên ông thành Lê Phụ Trần.

Năm 1258, Trần Thái Tông gả Lý Chiêu Hoàng cho Lê Phụ Trần. Bà có cuộc hôn nhân thứ hai. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Lý Chiêu Hoàng và Lê Phụ Trần có 2 người con, gồm con trai Lê Tông và con gái Lê Ngọc Khuê (còn được gọi là Minh Khuê).

Lý Chiêu Hoàng qua đời vào tháng 3/1278, hưởng thọ 60 tuổi. Đại Việt sử ký toàn thư ghi bà là "phu nhân Lê Phụ Trần", cho biết bà mất vào đầu năm Mậu Dần (1278). Chính sử không ghi rõ nguyên nhân qua đời.

Theo truyền thuyết được lưu truyền về sau, bà qua đời khi về thăm quê Cổ Pháp, nay thuộc TP. Bắc Ninh. Bà được an táng ở khu vực bìa rừng Báng, phía tây Thọ Lăng Thiên Đức. Về sau, người dân lập đền thờ bà, thường gọi là Đền Rồng.

Từ khi sinh ra cho đến khi từ biệt cõi đời, với bao biến cố đã khiến bà trở thành một người có số phận lạ lùng nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam với 7 lần ở những danh vị khác nhau: Công chúa triều Lý, Hoàng Thái tử nhà Lý, nữ Hoàng đế nhà Lý, Hoàng hậu nhà Trần, Công chúa nhà Trần, Sư cô (thời Trần) và Phu nhân tướng quân nhà Trần.

Lý Chiêu Hoàng lên ngôi trong bối cảnh triều Lý đã suy yếu và kết thúc thời gian trị vì chỉ sau hơn 1 năm. Bà cũng là nhân vật đặc biệt trong lịch sử Việt Nam khi vừa là nữ hoàng đế duy nhất, vừa là vị vua cuối cùng của một triều đại kéo dài hơn 2 thế kỷ.

Bài viết sử dụng thông tin tham khảo từ các nguồn:

- Cuộc đời sóng gió, truân chuyên của Lý Chiêu Hoàng - VOV2

- Chuyện về Lý Chiêu Hoàng - Báo Đồng Nai

- Chuyện chồng và con của Lý Chiêu Hoàng - Bảo tàng Lịch sử Quốc gia