Vị vua Việt 2 tuổi lên ngôi, 2 năm sau bị chính ông ngoại chiếm mất ngai vàng

Theo các bộ sử chính thống như Đại Việt sử ký toàn thư, Trần Thiếu Đế tên húy là Trần An, sinh năm 1396, là con trưởng của vua Trần Thuận Tông và Khâm Thánh Hoàng hậu Lê Thánh Ngâu. Ông cũng là cháu ngoại của Hồ Quý Ly, người nắm giữ thực quyền trong triều đình cuối thời Trần.

Mang dòng máu của cả hoàng tộc nhà Trần và gia tộc họ Hồ, Trần Thiếu Đế sinh ra trong giai đoạn triều chính nhiều biến động, khi ảnh hưởng của Hồ Quý Ly ngày càng gia tăng. Bối cảnh ấy khiến cuộc đời và ngôi vị của vị hoàng đế trẻ tuổi gắn liền với những chuyển biến lớn về quyền lực, dẫn tới sự kết thúc của triều Trần và sự ra đời của nhà Hồ vào năm 1400.

Khi ảnh hưởng của Hồ Quý Ly trong triều đình ngày càng gia tăng, vua Trần Thuận Tông bị buộc phải nhường ngôi cho Thái tử Trần An. Sau khi thoái vị, ông được tôn làm Thái thượng hoàng và chuyển đến sống tại cung Bảo Thanh, trước khi bị ép xuất gia tại quán Ngọc Thanh ở Đạm Thủy (nay thuộc TP. Quảng Ninh). Đến năm 1399, Trần Thuận Tông qua đời.

Lên ngôi khi mới khoảng 2 tuổi, Trần An lấy niên hiệu Kiến Tân và được sử sách gọi là Trần Thiếu Đế. Trong thời gian trị vì, vị vua nhỏ tuổi không trực tiếp điều hành triều chính. Mọi công việc quan trọng của đất nước, từ hoạch định chính sách đến quản lý triều đình đều do Thái sư Hồ Quý Ly đảm nhiệm.

Việc đưa Trần Thiếu Đế lên ngôi được nhiều nhà nghiên cứu nhìn nhận là một bước đi giúp Hồ Quý Ly củng cố vị thế chính trị, trước khi chính thức chấm dứt triều Trần.

Thế nhưng, sự bành trướng quyền lực của Hồ Quý Ly vấp phải sự kháng cự ngấm ngầm từ một bộ phận tôn thất và quan lại trung thành với nhà Trần. Năm 1399, một số tôn thất phối hợp với Thượng tướng quân Trần Khát Chân tổ chức âm mưu lật đổ Hồ Quý Ly tại hội thề Đống Sơn (Thanh Hóa). Tuy nhiên, kế hoạch bị bại lộ do có kẻ phản bội.

Hồ Quý Ly lập tức tiến hành một cuộc thanh trừng quy mô lớn. Hàng trăm tôn thất nhà Trần, các tướng lĩnh và quan lại tham gia hoặc có liên quan đều bị xử tử, trong đó có Trần Khát Chân cùng các thành viên cốt cán của hoàng tộc. Sự kiện này làm tê liệt hoàn toàn các trung tâm kháng cự trong triều đình, dọn sạch mọi chướng ngại vật cuối cùng trên con đường soán ngôi của họ Hồ.

Đến đầu năm 1400, khi các điều kiện về chính trị, quân sự và nhân sự đã hoàn tất, Hồ Quý Ly ép triều đình nhà Trần tổ chức nghi lễ nhường ngôi. Ngày 28 tháng 2 năm Canh Thìn (1400), Trần Thiếu Đế lúc này mới 4 tuổi, phải xuống chiếu nhường ngôi cho ông ngoại. Hồ Quý Ly chính thức lên ngôi hoàng đế, lập ra nhà Hồ, đổi quốc hiệu từ Đại Việt thành Đại Ngu, chấm dứt hoàn toàn sự tồn tại của nhà Trần.

Khác với vua cha Trần Thuận Tông hay những bậc tôn thất chống đối từng bị sát hại không thương tiếc, Trần Thiếu Đế vì mang dòng máu ruột thịt nên được tha mạng sau khi mất ngôi. Ông bị phế truất xuống làm Bảo Ninh Đại vương và bị đưa đi giám sát, giam lỏng nghiêm ngặt.

Kể từ biến cố lịch sử năm 1400, những trang sử chính thống gần như không còn ghi chép thêm bất kỳ thông tin nào về cuộc đời, số phận hay những năm tháng cuối đời của ông. Sự biến mất lặng lẽ của một vị vua từng ngồi trên ngai vàng từ khi lọt lòng đã phản ánh trọn vẹn sự tàn khốc của vòng xoáy tranh giành quyền lực phong kiến.

Triều đại nhà Hồ do ông ngoại Hồ Quý Ly của ông lập ra cũng chỉ tồn tại ngắn ngủi trong 7 năm trước khi sụp đổ trước sự xâm lược của giặc Minh. Cuộc đời bi kịch của Trần Thiếu Đế vì thế mãi là một nốt trầm đau thương, minh chứng rõ nét cho giai đoạn chuyển giao quyền lực đầy sóng gió và để lại nhiều bài học lịch sử sâu sắc cho hậu thế về thời kỳ suy vong của một vương triều.