Kênh đào lớn nhất Việt Nam thời phong kiến sắp được ‘lên đời’
Tuyến kênh này dài 91km, khởi công từ năm 1819 và hoàn thành sau 5 năm với hơn 80.000 nhân công, chỉ bằng những công cụ thô sơ.
Tại buổi khảo sát thực tế tuyến kênh Vĩnh Tế chiều 5/10, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Ngô Công Thức đã xem xét hiện trạng, nhu cầu vận tải và đề xuất của UBND phường Tịnh Biên về nạo vét, mở rộng tuyến kênh, hướng tới đáp ứng nhu cầu vận chuyển hàng hóa bằng phương tiện thủy có tải trọng khoảng 3.000 tấn.
Theo định hướng được đưa ra, việc nâng cấp tuyến kênh không chỉ nhằm tăng khả năng lưu thông đường thủy mà còn hướng tới cải thiện kết nối giao thông, giảm áp lực cho đường bộ và thúc đẩy giao thương khu vực biên giới, đặc biệt là kết nối với cửa khẩu quốc tế Khánh Bình.
An Giang có mạng lưới sông, kênh rộng khắp, gắn với các vùng sản xuất, trung tâm thương mại và cửa khẩu. Việc phát huy lợi thế này có thể giúp địa phương giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và mở rộng hoạt động thương mại biên mậu.
Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả tiềm năng của tuyến kênh Vĩnh Tế, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ngô Công Thức nhấn mạnh yêu cầu kết nối đồng bộ giao thông thủy với đường bộ. Phương án mở rộng kênh cần được nghiên cứu cùng tuyến đường kết nối dọc bờ kênh về phía biên giới, từng bước hình thành mạng lưới giao thông liên hoàn phục vụ vận tải và logistics.
Bên cạnh luồng vận tải, hiệu quả khai thác còn phụ thuộc vào hệ thống bến thủy, kho bãi, điểm tập kết hàng hóa và các dịch vụ hỗ trợ. Khi những hạng mục này được quy hoạch đồng bộ, tuyến kênh mới có thể phát huy vai trò kết nối vùng sản xuất với cửa khẩu, thị trường tiêu thụ và mạng lưới phân phối.
Dù vậy, mức tải trọng khoảng 3.000 tấn hiện mới là định hướng nghiên cứu, chưa đồng nghĩa tuyến kênh đã đáp ứng đầy đủ điều kiện khai thác. Phạm vi nạo vét, thông số kỹ thuật, khả năng thông thuyền và các công trình ven tuyến cần được đánh giá cụ thể trước khi xác định quy mô đầu tư.
Trên cơ sở khảo sát, Phó Chủ tịch UBND tỉnh giao Sở Xây dựng phối hợp với các sở, ngành và địa phương liên quan rà soát hiện trạng, hoàn thiện phương án quy hoạch tuyến kênh, tham mưu UBND tỉnh các bước tiếp theo, trong đó nghiên cứu phương án nâng cấp đáp ứng nhu cầu vận tải thủy tải trọng lớn.
Quá trình chuẩn bị dự án cũng cần tính toán kỹ hiệu quả kinh tế và tác động môi trường. Các vấn đề như khối lượng, tính chất vật chất nạo vét, phương án xử lý, nguy cơ sạt lở, ảnh hưởng đến chất lượng nước và sinh kế người dân cần được đánh giá ngay từ đầu. Đồng thời, quy mô đầu tư phải phù hợp với nhu cầu vận chuyển thực tế, khả năng huy động phương tiện và năng lực tiếp nhận hàng hóa của hệ thống bến bãi.
Cùng ngày, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ngô Công Thức kiểm tra một số mỏ đá trên địa bàn, yêu cầu các sở, ngành và đơn vị khai thác rà soát năng lực cung ứng vật liệu, chủ động tháo gỡ khó khăn, bảo đảm nguồn cung cho các công trình trọng điểm.
Về dài hạn, việc mở rộng kênh Vĩnh Tế cần được đặt trong tổng thể quy hoạch giao thông và logistics của An Giang. Đầu tư đồng bộ hạ tầng, tổ chức vận tải hiệu quả và kiểm soát chặt chẽ tác động môi trường sẽ là những yếu tố quyết định khả năng biến lợi thế giao thông thủy, vị trí biên giới thành động lực phát triển kinh tế bền vững cho địa phương.
Khởi công từ năm 1819 và hoàn thành sau 5 năm với hơn 80.000 nhân công, chỉ bằng những công cụ thô sơ, kênh Vĩnh Tế được xem là một trong những công trình thủy lợi vĩ đại nhất thời phong kiến. Tuyến kênh dài 91km, nối từ phường Châu Đốc đến phường Hà Tiên (An Giang), không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn gắn liền với vai trò quân sự, quốc phòng và ngoại giao ở vùng biên giới Việt Nam - Campuchia.
Theo thời gian, kênh Vĩnh Tế trở thành tuyến thoát lũ, tưới tiêu quan trọng, đồng thời mang nặng phù sa, nuôi dưỡng đồng ruộng và gắn bó mật thiết với đời sống hàng triệu cư dân. Với chiều rộng 25m, độ sâu trung bình 3m, kênh dẫn nước ngọt từ sông Hậu vào sâu trong Tứ giác Long Xuyên, rửa phèn, tháo chua, cải thiện độ phì nhiêu cho đất.
PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, nhận định: “Kênh Vĩnh Tế thực sự là kênh mẹ của hệ thống thủy lợi vùng Tứ giác Long Xuyên. Công trình này đã xoay chuyển hoàn toàn phương thức canh tác, biến vùng đất hoang hóa thành vựa lúa lớn của ĐBSCL”.
Từ năm 1988, kênh Vĩnh Tế được kết nối với hệ thống kênh T4, T5, T6 và nhiều nhánh khác, đưa nước ngọt tưới tiêu cho hơn 144.000ha đất nông nghiệp. Nhờ đó, Tứ giác Long Xuyên từ vùng đất hoang hóa chỉ sản xuất 1 vụ/năm đã nâng lên 2-3 vụ ổn định, sản lượng đạt 5-6 triệu tấn/năm, chiếm 1/4 sản lượng lúa toàn ĐBSCL, góp phần quan trọng vào an ninh lương thực quốc gia và xuất khẩu gạo.
Để khai thác hiệu quả, nhiều năm qua, An Giang liên tục nạo vét, nâng cấp lòng kênh, đồng thời xây dựng các công trình thủy lợi phụ trợ. Nổi bật là hồ chứa Tha La, Trà Sư, gắn trực tiếp với dòng kênh, điều tiết nguồn nước phục vụ trên 30.000ha đất sản xuất. Những công trình này giúp giảm hạn hán, ngăn mặn và chủ động ứng phó biến đổi khí hậu.
