Khai quật trên diện tích 1.800m² tại nơi được ví như 'Thành nhà Hồ thứ hai'
Mục tiêu của dự án là bổ sung tư liệu khoa học nhằm xác định rõ hơn giá trị, phạm vi, quy mô, cấu trúc và các yếu tố liên quan của di tích, làm cơ sở phục vụ công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản theo quy định.
UBND tỉnh Thanh Hóa vừa ban hành quyết định phê duyệt dự án khai quật khảo cổ tổng thể di tích lịch sử - văn hóa, kiến trúc nghệ thuật đền thờ Nguyễn Văn Nghi tại phường Đông Tiến. Dự án do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa làm chủ đầu tư, được triển khai trong giai đoạn 2025-2027.
Theo quyết định, dự án được thực hiện tại khu vực bảo vệ cấp I của di tích đền thờ Nguyễn Văn Nghi với quy mô khai quật khảo cổ tổng thể trên diện tích khoảng 1.800m². Mục tiêu của dự án là bổ sung tư liệu khoa học nhằm xác định rõ hơn giá trị, phạm vi, quy mô, cấu trúc và các yếu tố liên quan của di tích, làm cơ sở phục vụ công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản theo quy định.
UBND tỉnh Thanh Hóa yêu cầu việc khai quật khảo cổ được thực hiện theo hồ sơ dự án đã được thẩm định, tuân thủ các quy định của Luật Di sản văn hóa, giấy phép khai quật khảo cổ do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cấp cùng các quy định pháp luật có liên quan. Chủ đầu tư chịu trách nhiệm toàn diện về tính chính xác, hợp pháp của hồ sơ dự án; tổ chức lựa chọn nhà thầu, quản lý nguồn vốn, triển khai thực hiện và báo cáo cơ quan có thẩm quyền đối với những nội dung phát sinh vượt thẩm quyền trong quá trình thực hiện.
Tổng mức đầu tư của dự án là 8,756 tỷ đồng từ nguồn tăng thu, tiết kiệm chi ngân sách tỉnh. Trong đó, kinh phí dành cho công tác khai quật khảo cổ chiếm hơn 7,5 tỷ đồng, phần còn lại được bố trí cho công tác quản lý dự án, tư vấn chuyên môn, giám sát khảo cổ, kiểm toán và các chi phí liên quan.
Đền thờ Phúc Khê tướng công Nguyễn Văn Nghi được xây dựng năm 1617, niên hiệu Hoàng Định thứ 18 dưới triều vua Lê Kính Tông. Di tích có tuổi đời hơn 400 năm, tọa lạc trên phần đất của dòng họ Nguyễn ở vùng đất Cổ Bôn xưa, nay thuộc thôn Phúc Triền, xã Đông Thanh, huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa.
Năm 1990, đền thờ Nguyễn Văn Nghi được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Công trình được đánh giá là một điển hình về nghệ thuật kiến trúc của một giai đoạn lịch sử, đồng thời lưu giữ nhiều giá trị văn hóa, lịch sử gắn với cuộc đời và sự nghiệp của danh thần Nguyễn Văn Nghi dưới triều Lê.
Khu di tích có tổng diện tích khoảng 26.000m², được bố trí theo kiểu kiến trúc “nội công ngoại quốc”, gồm hai vòng thành khép kín là thành đất ở phía ngoài và thành đá ở phía trong. Đặc điểm này được nhiều nhà nghiên cứu ghi nhận có những nét tương đồng với Di sản Văn hóa thế giới Thành nhà Hồ tại xã Tây Đô. Chính vì vậy, đền thờ Nguyễn Văn Nghi thường được ví như “Thành nhà Hồ thứ hai” của xứ Thanh.
Tuyến đường dẫn từ thành ngoại vào thành nội được lát bằng những khối đá xanh nguyên khối. Bên trong thành nội là các cụm kiến trúc gỗ được xây dựng theo các dạng chữ “Công”, chữ “Tam”, chữ “Nhị” và chữ “Nhất”.
Theo các tư liệu nghiên cứu, đền thờ Phúc Khê tướng công Nguyễn Văn Nghi được xem là một trong những công trình thờ tự tư nhân có niên đại sớm nhất còn tồn tại của tầng lớp quan lại, quận công thời Lê - Trịnh. Nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc của di tích lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa của giai đoạn đương thời, đồng thời góp phần làm rõ hơn giá trị của một di sản đã vượt ra khỏi phạm vi của một dòng họ để trở thành Di sản văn hóa cấp quốc gia.
