Không cần đào mỏ, một huyện nghèo chỉ mất 7 ngày biến than chì thành kim cương, chiếm gần nửa sản lượng toàn cầu

Ở phía đông tỉnh Hà Nam, Trung Quốc, huyện Chá Thành (Zhecheng) đang nổi lên như một trong những trung tâm sản xuất kim cương nhân tạo lớn nhất thế giới. Theo Our China Story, Chá Thành cung ứng khoảng 60% sản lượng kim cương nhân tạo của Trung Quốc và gần một nửa sản lượng toàn cầu. Tờ China Daily cho biết riêng tỉnh Hà Nam đã sản xuất hơn 80% kim cương nhân tạo của thế giới, đồng thời hình thành hệ sinh thái nghiên cứu, đào tạo và sản xuất vật liệu siêu cứng quy mô lớn.

Điểm đặc biệt của ngành công nghiệp tại Chá Thành nằm ở khả năng sản xuất kim cương trong thời gian rất ngắn. Thay vì chờ hàng trăm triệu năm để kim cương hình thành tự nhiên trong lòng đất, các nhà máy sử dụng công nghệ HPHT - tức nhiệt độ cao, áp suất cao - để tái tạo điều kiện tương tự môi trường sâu trong Trái Đất.

Trong quy trình này, than chì cùng các vật liệu xúc tác được đưa vào những thiết bị ép chuyên dụng. Áp suất và nhiệt độ cực cao làm carbon chuyển đổi và kết tinh thành cấu trúc kim cương. Với công nghệ được tối ưu hóa, một chu kỳ sản xuất có thể chỉ kéo dài khoảng 7-15 ngày.

Thiết bị được nhắc đến nhiều tại các nhà máy ở Hà Nam là máy ép khối 6 mặt. Hệ thống tạo áp lực đồng thời từ nhiều hướng, cho phép kiểm soát môi trường kết tinh và sản xuất nhiều viên kim cương trong cùng một chu kỳ.

Một đại diện doanh nghiệp tại Chá Thành từng ví von: “Nếu so sánh kim cương tự nhiên với băng tự nhiên, thì kim cương nuôi trồng tương đương với đá làm từ tủ lạnh”. Cách ví von này nhằm nhấn mạnh sự khác biệt về nguồn gốc và thời gian hình thành, chứ không phải bản chất hóa học của sản phẩm.

Về mặt vật chất, kim cương nhân tạo không đơn thuần là “đá giả”. Kim cương phòng thí nghiệm có thành phần hóa học và cấu trúc tinh thể của kim cương, dù được tạo ra bằng công nghệ thay vì quá trình địa chất tự nhiên.

Quy mô sản xuất tại Chá Thành đã đưa kim cương từ một loại đá quý có giá trị cao trở thành sản phẩm có thể sản xuất hàng loạt. Theo Our China Story, một viên kim cương nhân tạo 1 carat được bán trực tuyến tại Trung Quốc với giá khoảng 1.000-2.000 nhân dân tệ, tương đương khoảng 3,5-7 triệu đồng.

Riêng Chá Thành hiện có năng lực sản xuất khoảng 12 triệu carat mỗi năm. Năm 2025, một doanh nghiệp tại địa phương đã tạo được viên kim cương thô đơn tinh thể nặng 156,47 carat, được ghi nhận là mức kỷ lục đối với kim cương nhân tạo.

Sự phát triển này cũng phản ánh vị thế đặc biệt của Trung Quốc trong ngành kim cương tổng hợp. Các nghiên cứu về ngành cho thấy nước này từ lâu giữ vai trò thống lĩnh sản xuất kim cương công nghiệp bằng công nghệ HPHT; một nghiên cứu công bố trên Gems & Gemology ghi nhận Trung Quốc từng chiếm tới 98% nguồn cung kim cương công nghiệp HPHT toàn cầu vào năm 2015.

Tuy nhiên, sản xuất ngày càng nhiều cũng tạo ra áp lực giảm giá. Khi kim cương nhân tạo trở nên phổ biến, lợi nhuận từ việc chỉ sản xuất đá thô bị thu hẹp. Vì vậy, các doanh nghiệp tại Chá Thành đang tìm cách tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị, từ cắt mài, thiết kế trang sức đến kiểm định và ứng dụng công nghệ AI.

Xu hướng này cho thấy câu chuyện của Chá Thành không chỉ là việc “làm kim cương trong 7 ngày”. Đó còn là quá trình một huyện nông nghiệp chuyển mình thành trung tâm công nghiệp vật liệu công nghệ cao, nơi kim cương được sản xuất theo quy mô lớn, với mục tiêu đưa sản phẩm từ nhà máy đến các thị trường trang sức toàn cầu với chi phí ngày càng thấp.