TS.Bùi Ngọc Sơn: Đừng nên mua kim cương để đầu tư, tích sản lúc này

Sự thật phía sau giá trị đắt đỏ của kim cương

Lịch sử kinh tế thế giới đã chứng kiến không ít loại hàng hóa trải qua những chu kỳ biến động mạnh về giá cả khi nguồn cung thay đổi, từ dầu mỏ, than đá đến cà phê. Thế nhưng, kim cương lại là một ngoại lệ đặc biệt khi duy trì được giá trị ở mức rất cao trong hơn một thế kỷ qua.

Theo phân tích của Chuyên gia kinh tế - Tiến sĩ Bùi Ngọc Sơn trong talkshow "Kim cương được "phù phép" thành hàng xa xỉ rồi khiến thế giới vỡ mộng thế nào?", sự đắt đỏ của kim cương không hoàn toàn đến từ sự khan hiếm tự nhiên mà là kết quả của một hệ thống kiểm soát tinh vi, từ khâu cung ứng đến tâm lý người tiêu dùng. Kim cương từ một loại đá quý đã được "phù phép" trở thành biểu tượng của tình yêu vĩnh cửu. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, thế giới dường như đang bắt đầu "vỡ mộng" trước những thay đổi mang tính cấu trúc của ngành công nghiệp này.

TS.Bùi Ngọc Sơn cho biết, sau khi hàng loạt mỏ kim cương được phát hiện tại Nam Phi vào cuối thế kỷ XIX, theo đúng logic kinh tế học, giá kim cương đáng lẽ phải giảm mạnh do nguồn cung bùng nổ. Tuy nhiên, một nhà kinh doanh người Anh tên là Cecil Rhodes đã thành lập công ty De Beers và sử dụng chiến lược độc quyền để thâu tóm các công ty nhỏ cùng quyền khai thác mỏ. De Beers kiểm soát chặt chẽ nguồn cung kim cương thô và có ảnh hưởng lớn tới chuỗi cung ứng toàn cầu, từ khai thác đến phân phối.

Khi lượng kim cương khai thác quá nhiều, doanh nghiệp này tích trữ trong kho và chỉ đưa ra thị trường một lượng vừa đủ để duy trì mức giá cao và lợi nhuận ổn định. Theo ông, chính sự độc quyền này đã tạo nên quyền lực thao túng của De Beers trong suốt nhiều thập kỷ.

Không chỉ dừng lại ở việc kiểm soát nguồn cung, ngành công nghiệp kim cương còn thành công nhờ tác động đến tâm lý người tiêu dùng thông qua truyền thông. TS. Bùi Ngọc Sơn nhấn mạnh, chiến dịch marketing "Kim cương là mãi mãi" ra đời năm 1947 đã thay đổi hoàn toàn hành vi của người tiêu dùng trên toàn thế giới. Chiến dịch này đã biến kim cương thành biểu tượng không thể thiếu của tình yêu và hôn nhân.

Theo ông, thực chất đây là một cách để hạn chế việc người mua bán lại kim cương, bởi nếu coi đó là kỷ vật của tình yêu thì sẽ không ai muốn bán đi. Ông cho rằng, trên thực tế không có mối liên hệ bản chất nào giữa một viên đá và tình yêu bền vững, nhưng sức mạnh của quảng cáo cùng sự góp mặt của các minh tinh điện ảnh đã khiến công chúng bị mê hoặc và tôn sùng loại đá này.

Điều gì đang khiến kim cương mất dần "phép màu"?

Theo TS.Bùi Ngọc Sơn, "đế chế" nào cũng đến lúc phải đối mặt với những thách thức và thị trường kim cương cũng vậy. Sự độc quyền của De Beers bắt đầu bị lung lay bởi các biện pháp chống độc quyền từ Mỹ và Liên minh châu Âu (EU).

Ông giải thích, Mỹ đã áp dụng luật chống độc quyền rất nghiêm ngặt đối với De Beers, dù đây là công ty nước ngoài. Do Mỹ chiếm khoảng 50% thị phần tiêu thụ kim cương, nước này cấm các nhà điều hành De Beers nhập cảnh và không cho phép công ty hoạt động trực tiếp tại thị trường Mỹ.

Bên cạnh đó, sự trỗi dậy của các nguồn cung mới từ Nga, Canada và Australia cũng làm suy giảm vị thế của De Beers. Đặc biệt, Alrosa - công ty kim cương nhà nước của Nga - đã vươn lên chiếm khoảng 30% thị phần thế giới, tạo ra một đối trọng đáng kể trên bản đồ thương mại toàn cầu.

Theo nhận định của Tiến sĩ Bùi Ngọc Sơn, bản đồ thương mại kim cương thế giới hiện đang chứng kiến một cuộc dịch chuyển quyền lực mang tính lịch sử. Các lệnh trừng phạt liên quan đến xung đột Nga - Ukraine đã khiến trung tâm giao dịch truyền thống là Antwerp (Bỉ) suy yếu.

Trong khi đó, Dubai nổi lên như một trung tâm mới nhờ vị thế trung lập về chính trị và hệ sinh thái hoàn chỉnh, từ kho lưu trữ, bảo hành đến đấu thầu và bán lẻ. Dòng chảy kim cương hiện nay không còn đơn thuần đi từ châu Phi qua Bỉ rồi phân phối ra thế giới, mà đã chuyển hướng qua Dubai, đến Ấn Độ để mài cắt trước khi tới các thị trường tiêu thụ lớn như Mỹ và châu Âu.

Theo ông, sự thay đổi này cho thấy quyền lực trong ngành không còn nằm trong tay một "nhà độc tài" duy nhất mà đang phân tán sang những người chơi mới.

Ông Sơn cho rằng, thách thức lớn nhất và mang tính "hủy diệt" đối với giá trị truyền thống của kim cương chính là sự xuất hiện của kim cương nhân tạo. Ông ví sự xuất hiện này giống như cách ngọc trai nuôi của Nhật Bản từng làm sụp đổ ngành khai thác ngọc trai tự nhiên vào những năm 1950.

Kim cương nhân tạo có thành phần hóa học, cấu trúc tinh thể và độ cứng gần như giống hệt kim cương tự nhiên nhưng giá chỉ bằng khoảng 1/7 đến 1/8. Với sự tham gia sản xuất của Trung Quốc và Ấn Độ, kim cương hiện có thể được tạo ra trong phòng thí nghiệm với độ tinh khiết rất cao. Theo ông, khi nguồn cung này bùng nổ, tính "thiêng liêng" và sự khan hiếm của kim cương tự nhiên bị phá vỡ, khiến thị trường rơi vào một cuộc khủng hoảng giá trị sâu sắc.

Bên cạnh yếu tố công nghệ, hành vi tiêu dùng của thế hệ trẻ cũng đang thay đổi theo hướng thực dụng hơn. TS. Bùi Ngọc Sơn phân tích rằng giới trẻ ngày nay quan tâm nhiều hơn đến yếu tố môi trường, đạo đức và tính bền vững. Họ sẵn sàng lựa chọn kim cương nhân tạo vì giá rẻ cũng như yếu tố bền vững.

Theo ông, quan niệm mua kim cương để tích sản cũng đang dần biến mất ở phân khúc phổ thông. Ông cảnh báo người tiêu dùng, đặc biệt là tại Việt Nam, không nên mua kim cương với mục đích đầu tư hoặc tích sản vì giá đang có xu hướng giảm sâu và rất khó thanh khoản với giá trị như ban đầu.

Dù vậy, theo TS. Bùi Ngọc Sơn, thị trường vẫn tồn tại một phân khúc siêu xa xỉ dành cho giới siêu giàu, nơi những viên kim cương độc nhất vô nhị như Pink Star hay Hope Diamond liên tục lập kỷ lục đấu giá.

Ông giải thích rằng những viên đá này đã trở thành tác phẩm nghệ thuật, mang giá trị sưu tầm và không chịu ảnh hưởng bởi các cuộc khủng hoảng kinh tế thông thường. Tuy nhiên, sự tách biệt này cũng cho thấy thị trường kim cương đang phân hóa rất mạnh: một bên là hàng hóa tiêu dùng phổ biến với mức giá ngày càng thấp, một bên là những tài sản độc bản dành cho một nhóm nhỏ nhà sưu tầm.

Nhìn rộng hơn, ông Sơn cho rằng câu chuyện của ngành kim cương phản ánh một quy luật của nền kinh tế hiện đại: giá trị không nằm ở nơi sở hữu tài nguyên mà nằm ở nơi kiểm soát công nghệ và thương hiệu.

Ông dẫn chứng trường hợp nhiều quốc gia châu Phi giàu tài nguyên kim cương nhưng vẫn nghèo do rơi vào "lời nguyền tài nguyên", trong khi những nơi không có mỏ như Ấn Độ hay Dubai lại thu được lợi nhuận lớn nhờ nắm giữ công nghệ chế tác và hệ thống giao dịch. Theo ông, một quốc gia muốn hùng mạnh cần chú trọng phát triển công nghệ thay vì chỉ dựa vào khai thác tài nguyên thô.

Ngành công nghiệp kim cương đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc, khi thế độc quyền suy giảm, kim cương nhân tạo phát triển và hành vi tiêu dùng thay đổi. Trong thời đại hiện nay, giá trị sản phẩm không còn chỉ được quyết định bởi "phép màu" marketing mà bởi sự minh bạch và những giá trị thực. Đây cũng là bài học đáng suy ngẫm đối với các doanh nghiệp trong quá trình xây dựng thương hiệu và tạo dựng lòng tin của khách hàng.