Không phải 700 siêu xe với giá trị lên tới hơn 3.000 tỷ đồng, ‘vua cà phê’ nói thẳng về ‘chiếc xe tình bạn’, tuyên bố sẽ không bao giờ mua được

Ông Đặng Lê Nguyên Vũ - nhà sáng lập, Chủ tịch Tập đoàn Cà phê Trung Nguyên Legend, sinh ngày 10/2/1971 tại Ninh Hòa, Khánh Hòa, trong một gia đình nông dân nghèo. Năm 1979, gia đình ông chuyển lên M'Drắk, Đắk Lắk, mở đầu những năm tháng tuổi thơ gắn với cuộc sống miền núi.

Tại đây, cậu bé Vũ làm đủ việc để phụ giúp gia đình, từ bẻ ngô, chăn lợn đến đóng gạch. Cái nghèo không khiến ông từ bỏ việc học. Mỗi ngày, ông đạp xe trên quãng đường khoảng 15 km, phần lớn là đường đất đỏ, để đến trường.

Biến cố lớn xảy ra năm 1981, khi cha ông lâm bệnh nặng. Gia đình vốn khó khăn càng rơi vào cảnh túng thiếu. Nhiều năm sau, ông Vũ vẫn nhắc lại hình ảnh mẹ phải bưng từng chồng gạch, hái rau lang đem bán để kiếm tiền nuôi gia đình. Có thời điểm, cả dòng họ gom góp nhưng vẫn không đủ 2 triệu đồng để chữa bệnh cho cha.

Những trải nghiệm đó dần hình thành trong ông một câu hỏi: Vì sao gia đình mình nghèo và làm thế nào để thoát khỏi cảnh nghèo? Khát vọng làm giàu của Đặng Lê Nguyên Vũ sau này được ông lý giải là bắt nguồn từ chính những gì đã chứng kiến trong tuổi thơ.

Năm 1992, ông thi đỗ Khoa Y, Đại học Tây Nguyên với mục tiêu trở thành bác sĩ. Tuy nhiên, bên cạnh việc học, ông phải làm thêm để trang trải cuộc sống. Càng học, ông càng suy nghĩ về con đường tương lai và nhận thấy nghề y không phải lựa chọn phù hợp với khát vọng kinh doanh của mình.

Khi 22 tuổi, ông từng quyết định bỏ học để vào TP. HCM lập nghiệp, mang theo số tiền 100.000 đồng. Tuy nhiên, người chú ở TP.HCM khuyên ông trở lại Đắk Lắk: “Học cho xong đi đã”. Sau đó, ông quay lại trường Y và tiếp tục việc học.

Trong thời gian này, Đặng Lê Nguyên Vũ bắt đầu tìm hiểu thị trường cà phê. Trên chiếc xe đạp cũ, ông đi đến nhiều đại lý thu mua cà phê để quan sát hoạt động kinh doanh và tìm hiểu thị trường.

Điều khiến ông trăn trở là nghịch lý Việt Nam có vùng trồng cà phê lớn nhưng người nông dân vẫn nghèo, trong khi giá trị gia tăng của hạt cà phê lại được tạo ra nhiều hơn ở khâu chế biến và thương mại. Từ đó, ông hình thành ý tưởng không chỉ bán nguyên liệu mà phải chế biến, xây dựng thương hiệu và đưa sản phẩm trực tiếp đến người tiêu dùng.

Cách nghĩ này từng bị những người xung quanh cho là “khùng”, thậm chí “điên hạng nặng”. Nhưng đó cũng là giai đoạn tư duy kinh doanh của ông bắt đầu định hình.

Từ vài kilogram cà phê đến thương hiệu Trung Nguyên

Cùng ba người bạn, ông Vũ góp tiền mở một lò rang xay cà phê. Ngay ngày khai trương, lò rang bị chủ nhà trọ yêu cầu dẹp bỏ. Chuyển sang địa điểm khác, nhóm lại đối mặt với những lo ngại về nguy cơ cháy nổ.

Hai lần khởi nghiệp đều không thành công, nhưng nhóm không dừng lại. Họ quay về với những mẻ cà phê chỉ vài kilogram, tự rang xay, đóng gói và tìm những mối nhỏ để bán dưới thương hiệu Trung Nguyên.

Năm 1996, “Hãng cà phê Trung Nguyên” chính thức khai trương tại cây số 3, TP. Buôn Ma Thuột. Đây trở thành một trong những cột mốc quan trọng trong quá trình hình thành thương hiệu sau này.

Theo lời kể của ông Vũ, gọi là “hãng” cho oai, còn “tổng hành dinh” khi ấy khá đơn sơ. Bảng hiệu được nhóm tự vẽ, tự sơn và khách hàng chủ yếu là những sinh viên cùng trường lớp.

Từ Buôn Ma Thuột, nhóm lên kế hoạch mở rộng hoạt động xuống miền Tây, coi đây là bước đệm để tiến vào thị trường TP.HCM. Một đối tác tại Long Xuyên, An Giang được tìm thấy để cùng mở lò rang xay, chế biến và phân phối cà phê. Tuy nhiên, sự khác biệt về tư tưởng và phương thức kinh doanh khiến mối hợp tác nhanh chóng kết thúc.

Trong lúc hoạt động kinh doanh tại Đắk Lắk cũng gặp khó khăn, nguồn vốn gần như cạn kiệt. Một người bạn đã cho ông Vũ mượn chiếc xe Dream, tài sản có giá trị lớn vào thời điểm đó để bán lấy tiền duy trì việc kinh doanh.

Nhiều năm sau, ông Vũ vẫn nhắc đến chiếc xe này như biểu tượng của tình bạn và niềm tin trong những ngày đầu khởi nghiệp. Ông từng chia sẻ rằng, dù sau này có thể mua hàng nghìn chiếc Dream, không chiếc xe nào có giá trị bằng “chiếc xe tình bạn” năm xưa.

Ngày 20/8/1998, Trung Nguyên khai trương quán cà phê đầu tiên tại 587 Nguyễn Kiệm, quận Phú Nhuận, TP.HCM.

Không có tiền quảng cáo theo cách truyền thống, Trung Nguyên chọn phương án cho khách uống miễn phí trong 10 ngày. Quán nhanh chóng đông khách nhờ hình thức truyền miệng.

Theo ông Vũ, Trung Nguyên khi đó không chỉ bán cà phê mà còn tạo ra trải nghiệm thưởng thức bằng cách đưa ra nhiều loại cà phê để khách lựa chọn, đồng thời hướng dẫn cách thưởng thức theo phong cách riêng của thương hiệu.

Từ một quán cà phê, Trung Nguyên nhanh chóng nhân rộng mô hình. Giai đoạn 1999-2000, nhượng quyền trở thành một trong những động lực giúp thương hiệu mở rộng lên khoảng 500 quán trên toàn quốc.

Từ những mẻ cà phê rang xay chỉ vài kilogram, Trung Nguyên dần trở thành cái tên quen thuộc với người tiêu dùng. Có thời điểm, “cà phê Trung Nguyên” được sử dụng như cách gọi chung đối với những loại cà phê có gu, tương tự cách người Việt thường gọi xe máy là “Honda”.

Không dừng lại ở hệ thống quán, năm 2001, Trung Nguyên bước vào thị trường cà phê hòa tan, cạnh tranh với những thương hiệu lớn như Nestlé và Vinacafé. Hai năm sau, Cà phê hòa tan G7 ra đời.

Cùng với việc phát triển sản phẩm, doanh nghiệp mở rộng hệ thống nhà máy và danh mục kinh doanh, từ cà phê rang xay, cà phê hòa tan đến cà phê hạt nguyên chất, cà phê chồn và cà phê tươi.

Trung Nguyên cũng đầu tư vào các công trình gắn với văn hóa cà phê tại Buôn Ma Thuột như Làng cà phê rộng 20.000 m² và Bảo tàng Thế giới Cà phê. Năm 2008, doanh nghiệp mở văn phòng tại Singapore, hướng tới mở rộng hoạt động tại ASEAN và thị trường quốc tế.

Tham vọng của ông Vũ không chỉ dừng ở việc đưa cà phê Việt Nam ra nước ngoài. Ông từng đặt mục tiêu tiến vào thị trường Mỹ và cạnh tranh với Starbucks ngay tại thị trường của đối thủ, đồng thời nhiều lần đề cập tham vọng đưa Trung Nguyên trở thành một thương hiệu cà phê có vị thế trên thế giới.

Năm 2012, câu chuyện về Đặng Lê Nguyên Vũ được truyền thông quốc tế chú ý. National Geographic Traveller gọi ông là “Vua cà phê Việt”, trong khi Forbes nhắc đến ông với danh xưng này cùng cụm từ “zero to hero”.

Trung Nguyên mở rộng, doanh thu phục hồi sau năm 2020

Hiện hệ sinh thái cà phê của Đặng Lê Nguyên Vũ có hai chuỗi Trung Nguyên Legend và E-Coffee, cùng hoạt động sản xuất, kinh doanh cà phê rang xay và cà phê hòa tan phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu.

Theo thông tin trên website của Tập đoàn, hệ thống hiện có khoảng 617 cửa hàng tại Việt Nam và 37 cửa hàng tại Trung Quốc và Mỹ.

Dữ liệu từ Tititada cho thấy giai đoạn 2014-2018, doanh thu Trung Nguyên tăng tương đối chậm, bình quân khoảng 3,3%/năm, trong khi lợi nhuận trước thuế bình quân giảm 25,7%/năm. Đây cũng là giai đoạn thị trường xuất hiện thêm nhiều thương hiệu cà phê mới, làm gia tăng sức ép cạnh tranh.

Từ năm 2020, hoạt động kinh doanh và mở rộng thị trường giúp tình hình tài chính của Trung Nguyên có dấu hiệu phục hồi.

Doanh thu năm 2020 đạt hơn 4.209 tỷ đồng, tăng khoảng 6% trong năm 2021 và tăng tiếp 38,5% trong năm 2022, lên 6.172 tỷ đồng.

Lợi nhuận sau thuế biến động mạnh trong giai đoạn này. Năm 2020, doanh nghiệp ghi nhận 91 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, trước khi tăng lên hơn 562 tỷ đồng vào năm 2021. Sang năm 2022, lợi nhuận giảm khoảng 23%, còn 435 tỷ đồng, trong bối cảnh doanh thu tài chính sụt giảm và phát sinh các khoản vay, nợ thuê tài chính ngắn hạn.