Không phải chip AI hay linh kiện đắt đỏ, một loại vật liệu ẩn sâu trong bo mạch mới là thứ định đoạt giá bán smartphone

Người tiêu dùng toàn cầu dường như đã quá quen thuộc với những bản tin về việc cơn sốt trí tuệ nhân tạo đẩy giá card đồ họa hay chip nhớ lên mức ngất ngưởng. Thế nhưng, thế giới công nghệ hiện đại không chỉ được vận hành bởi những bộ vi xử lý đắt đỏ. Ẩn sâu bên trong hệ thống phần cứng phức tạp của mỗi thiết bị, một loại vật liệu hóa học nền tảng đang gặp sự cố nghiêm trọng, âm thầm tạo ra một cơn chấn động lan rộng khắp chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nguồn cung từ eo biển Hormuz

Nguồn cơn của cuộc khủng hoảng này bắt đầu từ một khu phức hợp công nghiệp và hóa dầu khổng lồ tại Jubail thuộc lãnh thổ Saudi Arabia. Từ đầu năm nay, hàng loạt nhà máy tại khu vực này buộc phải đóng cửa do những rủi ro an ninh hàng hải leo thang tại eo biển Hormuz, kéo theo các đợt không kích làm tê liệt hệ thống logistics. Sự đình trệ này lập tức giáng một đòn chí mạng vào chuỗi cung ứng nhựa polyphenylene ether, hay còn gọi là PPE, có độ tinh khiết cao.

Theo giáo sư Usha Haley từ Đại học Wichita State, khu phức hợp tại Jubail trước đây gánh vác tới 70% nguồn cung nhựa PPE tinh khiết cho toàn thế giới. Việc một trung tâm sản xuất cốt lõi bất ngờ sập nguồn đã đẩy thị trường vào trạng thái chân không, bởi hầu như không có bất kỳ nhà cung cấp nào đủ năng lực để bù đắp khoảng trống này trong ngắn hạn. Hệ lụy nhãn tiền là thời gian chờ đợi để nhập khẩu các nguyên liệu liên quan đã tăng phi mã từ mức 3 tuần lên tới 15 tuần.

Nhà sản xuất không thể chỉ đơn giản tìm một đối tác mới rồi tiếp tục guồng quay. Giám đốc điều hành tập đoàn hóa chất Dow là ông Jim Fitterling cho biết liên doanh của họ tại Jubail đang phải chuẩn bị cho kịch bản tồi tệ nhất. Hệ thống vận tải và chuỗi cung ứng hóa chất tại khu vực này có thể mất tới hơn 275 ngày mới mong khôi phục lại trạng thái ổn định như trước khi có xung đột.

Mắt xích sống còn mang tên bo mạch điện tử

Nhựa PPE không phải là một thuật ngữ quen thuộc với số đông, nhưng nó lại là thứ quyết định sự sống còn của bo mạch in PCB. Loại nhựa này sở hữu đặc tính tản nhiệt xuất sắc, giúp duy trì sự ổn định của các dải tín hiệu và đảm bảo bo mạch không bị nung chảy khi thiết bị vận hành ở cường độ cực cao. Không có PPE tinh khiết, hàng triệu chiếc điện thoại thông minh, máy chủ AI, trạm phát sóng 5G hay hệ thống điều khiển trên ô tô sẽ chỉ là những khối kim loại vô tri.

Ngành công nghiệp điện tử vốn vận hành theo những tiêu chuẩn an toàn cực kỳ khắt khe. Các hãng công nghệ không thể tùy tiện sử dụng một loại nhựa rẻ tiền khác để đắp vào dây chuyền. Nếu muốn đổi sang một vật liệu thay thế, họ buộc phải thiết kế lại toàn bộ cấu trúc bo mạch, tiến hành hàng loạt bài kiểm tra độ bền và xin cấp lại các chứng chỉ an toàn cháy nổ quốc tế. Quy trình này đòi hỏi rất nhiều thời gian và tiền bạc, khiến các nhà sản xuất PCB đành chấp nhận mua nguyên liệu cũ với giá cắt cổ.

Áp lực khan hiếm lập tức phơi bày trên các bảng báo giá. Dữ liệu phân tích từ ngân hàng Goldman Sachs chỉ ra rằng giá PCB trên thị trường đã tăng vọt 40% chỉ trong vòng một tháng qua. Các doanh nghiệp trong ngành cũng không thể gồng mình chịu lỗ thêm nữa. Nhà sản xuất bo mạch hàng đầu nước Mỹ là TTM Technologies xác nhận họ đã phải điều chỉnh giá bán tăng từ 5% đến 25% nhằm bù đắp chi phí nguyên liệu đầu vào đang leo thang từng ngày.

Áp lực chuyển dồn lên vai người dùng cuối

Mặc dù giá linh kiện đang tăng phi mã, người tiêu dùng phổ thông có thể chưa cảm nhận ngay được sức nóng trên các kệ hàng bán lẻ. Các nhà sản xuất thiết bị gốc thường có những hợp đồng chốt giá linh kiện từ trước. Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo rằng tấm khiên chắn này sẽ không thể tồn tại mãi khi nguồn cung nhựa PPE tiếp tục đóng băng.

Giám đốc điều hành SmartTech Research là ông Mark Vena khẳng định PCB chính là hệ xương sống của mọi thiết bị điện tử hiện đại. Ông cho rằng khi giá bo mạch tăng mạnh, áp lực chi phí sẽ nhanh chóng tràn sang các mặt hàng phổ thông như máy tính xách tay, thiết bị đeo thông minh, máy chơi game và cả những hệ thống máy chủ AI đắt tiền.

Trọng lượng của cuộc khủng hoảng này sẽ không được san đều cho tất cả. Những thiết bị có biên lợi nhuận mỏng như laptop văn phòng, phụ kiện giá rẻ hay điện thoại Android tầm trung sẽ là nhóm đầu tiên hứng chịu đòn bẩy tăng giá. Các hãng sản xuất phân khúc này có rất ít dư địa tài chính để tự hấp thụ phần chi phí dội lên. Điện thoại màn hình gập cũng nằm trong nhóm rủi ro cao bởi thiết kế bo mạch của chúng phức tạp và đòi hỏi vật liệu có độ dẻo dai lớn hơn hẳn smartphone dạng thanh truyền thống.

Ở một lăng kính lạc quan hơn, những gã khổng lồ công nghệ như Apple vẫn đang kiểm soát tốt cuộc chơi nhờ ưu thế về quy mô đặt hàng và khả năng xoay chuyển thiết kế linh hoạt. Dù vậy, theo các chuyên gia từ Đại học Carnegie Mellon, nếu sự cố tại Trung Đông kéo dài qua vài tháng tới, ngay cả những thiết bị cao cấp nhất như iPhone 17 hay Galaxy S26 cũng sẽ phải đối mặt với bài toán định giá lại vào thời điểm mua sắm cuối năm nay.