Một website lớn chính thức đóng cửa sau 20 năm: Hồi kết của huyền thoại Internet Việt Nam

Sáng ngày 18/6, cộng đồng mạng Việt Nam đón nhận một tin tức mang nhiều dư vị nuối tiếc khi mạng xã hội VN-Zoom chính thức xác nhận dừng hoạt động. Thông báo được đăng tải trên fanpage của nền tảng này cho biết ban quản trị sẽ khép lại toàn bộ chức năng thảo luận và tương tác cộng đồng. Nếu truy cập vào địa chỉ website quen thuộc lúc này, thứ người dùng nhận được chỉ là dòng chữ ngắn gọn "Website hiện ngừng hoạt động". Phía nền tảng cho biết trong thời gian tới họ chỉ duy trì website như một kho lưu trữ kiến thức một chiều về tin học, khoa học và công nghệ.

Đối với thế hệ người dùng Internet đời đầu, cái tên VN-Zoom không đơn thuần là một địa chỉ web mà là một phần thanh xuân rực rỡ. Trong suốt nhiều năm, đây là bến đỗ khổng lồ quy tụ những tâm hồn đam mê công nghệ, nơi thành viên hào hứng chia sẻ từ cách cài hệ điều hành, tìm kiếm phần mềm cho đến những thủ thuật sửa chữa phần cứng phức tạp. Thời kỳ đỉnh cao của diễn đàn này gắn liền với thói quen sử dụng phần mềm bẻ khóa vốn rất phổ biến tại Việt Nam những năm 2000.

Nhận thức được sự thay đổi của thời cuộc và hành lang pháp lý, ban quản trị đã từng nỗ lực tái sinh nền tảng của mình. Năm 2018, họ đóng cửa mô hình diễn đàn truyền thống để dọn đường cho màn lột xác thành mạng xã hội VN-Z với giấy phép hoạt động chính thức vào năm 2019. Kể từ thời điểm đó, nền tảng này ban hành quy định thép cấm tuyệt đối việc chia sẻ phần mềm lậu hay game vi phạm bản quyền. Dù vậy, việc thay đổi một thói quen đã ăn sâu vào tiềm thức của cộng đồng hàng triệu thành viên chưa bao giờ là bài toán dễ dàng.

Sự sụp đổ của các tính năng cộng đồng trên VN-Z không phải là một tai nạn bất ngờ mà là hệ quả tất yếu trong bối cảnh các quy định về sở hữu trí tuệ đang ngày càng siết chặt. Với đặc thù là mạng xã hội do người dùng tự tạo nội dung, ban quản trị liên tục rơi vào thế kẹt khi phải gồng mình kiểm duyệt hàng nghìn bài đăng mỗi ngày để sàng lọc các đường dẫn lách luật. Áp lực này càng trở nên lớn hơn khi cơ quan chức năng liên tiếp mở các đợt càn quét vi phạm bản quyền số trên diện rộng.

Chỉ mới đây thôi, vào ngày 5/5, Thủ tướng Chính phủ đã trực tiếp ban hành Công điện 38 yêu cầu các cấp ngành quyết liệt ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Động thái pháp lý mạnh mẽ này tạo ra một hiệu ứng dây chuyền, buộc hàng loạt website chia sẻ nội dung lậu phải tự đóng cửa hoặc ngừng hoạt động để tránh rủi ro pháp lý. Trong một môi trường mà việc chia sẻ phần mềm không bản quyền không còn đất sống, gánh nặng duy trì một cộng đồng công nghệ trong sạch dĩ nhiên trở thành thử thách quá sức đối với những người điều hành.

Nhìn rộng hơn, vấn đề bản quyền có lẽ chỉ là sức ép cuối cùng đẩy nhanh quá trình thoái trào của một mô hình đã cũ. Các diễn đàn công nghệ hay nền tảng thảo luận truyền thống thực chất đã bắt đầu bộc lộ sự hụt hơi từ nhiều năm trước khi thị hiếu người dùng thay đổi. Chúng ta đang sống trong giai đoạn mà hành vi tiêu thụ thông tin bị chi phối mạnh mẽ bởi các nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới.

Sự trỗi dậy của Facebook, TikTok cùng các hội nhóm trực tuyến đã định hình lại hoàn toàn thói quen tương tác của người Việt. Cư dân mạng hiện đại ưu tiên sự nhanh gọn, tính giải trí tức thời và các định dạng video ngắn trực quan thay vì nhẫn nại đọc những bài viết học thuật dài dòng trên màn hình máy tính. Lời chia tay của VN-Zoom do đó không chỉ khép lại một địa chỉ web quen thuộc, mà còn chính thức đánh dấu sự kết thúc của kỷ nguyên văn hóa diễn đàn sơ khai từng một thời làm mưa làm gió tại Việt Nam.