Kỹ thuật đăng kiểm ô tô gây tranh cãi, Bộ Xây Dựng nói gì?

Từ khi quy trình kiểm định khí thải ô tô diesel áp dụng thao tác đạp hết hành trình bàn đạp ga trong thời gian dưới một giây để xác định tốc độ không tải lớn nhất của động cơ, nhiều chủ xe bày tỏ lo ngại việc đưa động cơ lên vòng tua cao có thể ảnh hưởng đến tuổi thọ máy, đặc biệt đối với các phương tiện đã sử dụng nhiều năm.

Những băn khoăn này cũng được cử tri TP Hà Nội phản ánh tới cơ quan chức năng. Theo kiến nghị, việc đạp hết hành trình bàn đạp ga trong thời gian ngắn có nguy cơ gây hư hỏng động cơ hoặc hệ thống truyền động, đồng thời đề xuất nghiên cứu áp dụng các thiết bị đo hiện đại hơn nhằm vừa bảo đảm kiểm soát khí thải, vừa giảm tác động đến phương tiện.

Trả lời kiến nghị của cử tri, Bộ Xây dựng cho biết phương pháp đang được sử dụng là phép đo độ khói theo chu trình gia tốc tự do (Free Acceleration Smoke Test). Đây là kỹ thuật đã được áp dụng nhiều năm trong hoạt động đăng kiểm tại Việt Nam và vẫn được sử dụng tại nhiều quốc gia để phát hiện các động cơ diesel phát thải khói bất thường.

Theo Bộ Xây dựng, thao tác thường được người dân gọi là "đạp ga trong một giây" thực chất được thực hiện khi xe đứng yên, hộp số ở vị trí trung gian hoặc vị trí đỗ. Trong quá trình kiểm tra, hệ thống truyền lực không truyền công suất tới bánh xe. Đăng kiểm viên chỉ đạp nhanh bàn đạp ga đến hết hành trình để thiết bị ghi nhận mẫu khí thải, sau đó nhả ga ngay.

Cơ quan quản lý cho rằng việc tạo trạng thái gia tốc ngắn là điều kiện cần để xác định chính xác lượng khói cực đại của động cơ diesel. Nếu chỉ tăng ga từ từ hoặc không đưa động cơ lên hết hành trình ga, kết quả đo có thể không phản ánh đúng mức phát thải thực tế, đặc biệt với những xe gặp vấn đề về hệ thống nhiên liệu, kim phun hoặc bộ tăng áp.

Trong văn bản trả lời cử tri, Bộ Xây dựng khẳng định: "Trong điều kiện hiện nay, chưa có đủ cơ sở để thay thế ngay phương pháp này bằng một phương pháp khác".

Theo Bộ Xây dựng, việc kiểm định khí thải không đơn thuần là thao tác tăng ga để đo khí thải. Trước khi tiến hành phép đo, đăng kiểm viên phải kiểm tra sơ bộ tình trạng kỹ thuật của phương tiện, bao gồm mức dầu bôi trơn, nước làm mát, hiện tượng rò rỉ, tiếng kêu bất thường, rung động của động cơ cũng như các dấu hiệu có thể ảnh hưởng đến an toàn vận hành.

Nếu phát hiện phương tiện không bảo đảm điều kiện kỹ thuật hoặc có nguy cơ hư hỏng khi thử nghiệm, trung tâm đăng kiểm phải dừng kiểm tra và hướng dẫn chủ xe khắc phục trước khi tiếp tục quy trình.

Bộ Xây dựng cũng yêu cầu Cục Đăng kiểm Việt Nam tăng cường thanh tra, giám sát hoạt động của các cơ sở đăng kiểm, bảo đảm đăng kiểm viên thực hiện đúng quy trình kỹ thuật, không gây phiền hà cho người dân hoặc yêu cầu chủ phương tiện ký các cam kết mang tính hình thức.

Bên cạnh việc bảo lưu phương pháp hiện hành, Bộ Xây dựng cho biết đồng tình với chủ trương từng bước đổi mới công nghệ kiểm định khí thải. Theo cơ quan này, các giải pháp hiện đại như khai thác dữ liệu chẩn đoán điện tử (OBD), kiểm tra trực tiếp hệ thống xử lý khí thải hoặc sử dụng các thiết bị chuyên dụng có nhiều ưu điểm, đặc biệt đối với các dòng xe diesel thế hệ mới được trang bị công nghệ kiểm soát phát thải tiên tiến.

Tuy nhiên, việc thay thế đồng loạt chưa thể thực hiện ngay do đội xe diesel đang lưu hành tại Việt Nam rất đa dạng về niên hạn, công nghệ và tình trạng kỹ thuật. Bên cạnh đó, việc chuyển đổi còn đòi hỏi đầu tư đồng bộ về thiết bị kiểm định, cơ sở dữ liệu, nguồn nhân lực và hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.

Thực tế cho thấy, tranh luận xung quanh kỹ thuật "đạp thốc ga" phản ánh mong muốn của người sử dụng phương tiện về một quy trình kiểm định vừa bảo đảm tính chính xác, vừa hạn chế tối đa nguy cơ ảnh hưởng đến động cơ. Trong khi chờ các điều kiện kỹ thuật và hạ tầng đáp ứng yêu cầu đổi mới, phương pháp gia tốc tự do vẫn được cơ quan quản lý xác định là giải pháp phù hợp để đánh giá mức phát thải của động cơ diesel theo quy định hiện hành.