Lầu Năm Góc ra tối hậu thư với Anthropic về AI

Một cuộc đối đầu hiếm thấy đang diễn ra giữa Lầu Năm Góc và Anthropic - công ty trí tuệ nhân tạo duy nhất hiện có mô hình đang vận hành trên các hệ thống quân sự mật của Mỹ. Tranh chấp không chỉ xoay quanh điều khoản hợp đồng, mà phản ánh xung đột cấu trúc giữa quyền hạn an ninh quốc gia của chính phủ liên bang và các giới hạn đạo đức - kỹ thuật do doanh nghiệp công nghệ đặt ra.

Theo một quan chức cấp cao của Lầu Năm Góc, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đã yêu cầu Anthropic chấp thuận các điều khoản sử dụng mới trước 5:01 chiều thứ Sáu. Nếu không, chính quyền Tổng thống Trump sẽ cân nhắc viện dẫn Defense Production Act (DPA).

Động thái này bao hàm hai khả năng gây sức ép trái chiều:

1. Coi Anthropic là rủi ro chuỗi cung ứng, từ đó đe dọa các hợp đồng hiện hữu với chính phủ.
2. Buộc công ty phải cung cấp mô hình của mình cho quân đội, theo quyền hạn mở rộng của DPA.

Về mặt pháp lý - chính sách công, đây là hai công cụ mang tính chất đối nghịch: một bên là hạn chế tiếp cận, một bên là cưỡng chế cung ứng. Tuy nhiên, việc song song nêu ra cả hai lựa chọn cho thấy mức độ quyết liệt của giới lãnh đạo quốc phòng đối với một tài sản công nghệ mà họ coi là có giá trị chiến lược.

DPA vốn được thiết kế chủ yếu cho các ngành sản xuất vật chất - công nghiệp quốc phòng, năng lượng, y tế khẩn cấp. Việc áp dụng đạo luật này với một công ty phần mềm, đặc biệt trong bối cảnh có thể buộc cung cấp sản phẩm mà không theo cơ chế thị trường thông thường, được đánh giá là bất thường trong thực tiễn điều hành.

Jessica Tillipman, Phó hiệu trưởng Trường Luật Đại học George Washington, nhận định rằng việc sử dụng các công cụ an ninh quốc gia như một đòn bẩy thương mại có thể làm xói mòn ý nghĩa ban đầu của các chỉ định này.

Tranh chấp cốt lõi: Quyền sử dụng “cho mọi mục đích hợp pháp”

Anthropic lập luận rằng họ chỉ yêu cầu các bảo đảm hợp lý: mô hình của họ không được sử dụng để giám sát người Mỹ hoặc trong các hệ thống vũ khí tự động - ví dụ như vận hành máy bay không người lái - mà không có giám sát của con người.

Tại cuộc họp hôm thứ Ba giữa Bộ trưởng Hegseth và Giám đốc điều hành Dario Amodei, không khí được cho là khá ôn hòa. Tuy nhiên, khi Anthropic không chấp thuận các điều khoản mới, phía Lầu Năm Góc đã chuyển sang lập trường cứng rắn.

Theo các quan chức quốc phòng, trách nhiệm xác định tính hợp pháp của việc sử dụng phần mềm và vũ khí thuộc về chính phủ, không phải nhà thầu. Lập trường của họ là: mọi hợp đồng AI phải quy định quân đội có quyền sử dụng mô hình cho bất kỳ mục đích hợp pháp nào.

Từ góc độ quản trị hợp đồng quốc phòng, đây là nguyên tắc nhất quán: nhà thầu cung cấp năng lực kỹ thuật; nhà nước quyết định mục đích sử dụng trong khuôn khổ pháp luật. Tuy nhiên, trong lĩnh vực AI nền tảng - nơi rủi ro đạo đức, trách nhiệm xã hội và áp lực chính trị song hành - ranh giới giữa cung ứng kỹ thuật và đồng thuận giá trị trở nên phức tạp hơn.

Vị thế chiến lược của Claude Gov

Anthropic được cho là đã phát triển một phiên bản đặc biệt mang tên Claude Gov cho hệ thống mật. Những người ủng hộ công ty cho rằng họ đang bị gây sức ép chính vì là đơn vị tiên phong triển khai AI nền tảng trong môi trường mật - và vì sản phẩm của họ được đánh giá vượt trội.

Lầu Năm Góc đã đạt được thỏa thuận với xAI để tích hợp mô hình Grok vào hệ thống mật. Tuy nhiên, việc tích hợp Grok vào hạ tầng đám mây mật và phần mềm của Palantir Technologies sẽ mất thời gian.

Giới chức cũng cho biết đang tiến gần thỏa thuận với Google để đưa mô hình Gemini vào môi trường mật, dù đàm phán chưa hoàn tất.

Dù vậy, theo đánh giá nội bộ, Claude của Anthropic thường cung cấp thông tin chính xác hơn Grok. Điều này tạo nên một thực tế chiến lược: trong ngắn hạn, Lầu Năm Góc khó có thể thay thế hoàn toàn Anthropic nếu xét trên tiêu chí hiệu suất kỹ thuật.

Yếu tố chính trị và nhạy cảm quốc tế

Căng thẳng gia tăng sau khi Palantir báo cáo về một cuộc trao đổi giữa nhân viên của họ và một đồng cấp tại Anthropic liên quan đến chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro.

Tại cuộc họp, ông Amodei khẳng định đã có sự hiểu lầm và công ty không hề liên hệ với Palantir hay Lầu Năm Góc về chiến dịch đó. Ông cũng nhấn mạnh rằng Anthropic chưa từng phản đối hay can thiệp vào các hoạt động quân sự hợp pháp.

Tuy nhiên, trong môi trường an ninh quốc gia, ngay cả nghi vấn về sự can dự hoặc hạn chế kỹ thuật đối với một chiến dịch nhạy cảm cũng có thể làm gia tăng mức độ cảnh giác của cơ quan quốc phòng.

Theo The New York Times