Lộ diện ngành nghề tại Việt Nam dễ bị thu hẹp nhất trong 3-5 năm tới do sự trỗi dậy của AI

Theo Báo Cáo lương và thị trường lao động năm 2026 do tập đoàn Navigos Group thực hiện, thị trường lao động Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển mình sâu sắc dưới tác động mạnh mẽ của làn sóng số hóa và tự động hóa.

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất của khảo sát là sự phân hóa rõ rệt trong nhu cầu nhân lực, nơi các công việc truyền thống đang dần bị thu hẹp, thậm chí có nguy cơ biến mất trước sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo (AI) và các hệ thống vận hành thông minh.

Dựa trên kết quả khảo sát từ Navigos Group, nhóm công việc mang tính chất lặp lại, hành chính và thủ công đang đứng ở vị trí dẫn đầu trước nguy cơ bị đào thải trong vòng 3 đến 5 năm tới.

Cụ thể, nhân viên thu tiền điện và nước tại nhà là nhóm nghề có nguy cơ bị thu hẹp cao nhất với tỷ lệ lên đến 49,2%. Nguyên nhân chính xuất phát từ sự phổ biến của các giải pháp thanh toán trực tuyến và quy trình quản lý tự động, khiến vai trò tương tác trực tiếp của con người trong khâu này trở nên không còn thiết yếu.

Tương tự, nhóm nhân viên nhập liệu (32,8%), nhân viên tiếp thị qua điện thoại (30,8%) và nhân viên soát vé (30%) cũng đang đối mặt với sức ép rất lớn khi các hệ thống xử lý dữ liệu lớn và chatbot tích hợp AI có thể đảm đương khối lượng công việc khổng lồ với độ chính xác cao và chi phí vận hành thấp hơn đáng kể.

Không dừng lại ở những công việc thủ công đơn giản, làn sóng tự động hóa còn lan rộng sang các vị trí bán chuyên môn và dịch vụ khách hàng truyền thống.

Báo cáo của Navigos ghi nhận rằng giao dịch viên ngân hàng (24,8%) và nhân viên bán hàng tận nơi (17,2%) đang dần mất đi lợi thế trước sự bùng nổ của ngân hàng số và thương mại điện tử.

Ngay cả trong lĩnh vực sản xuất, các công nhân làm công việc thủ công hoặc bán thủ công (14,8%) cũng đang phải nhường chỗ cho các dây chuyền robot hiện đại.

Điều này cho thấy một xu hướng chuyển dịch tất yếu: bất kỳ công việc nào có thể được chuẩn hóa bằng thuật toán hoặc quy trình máy móc đều có khả năng bị thay thế bởi công nghệ.

Một điểm đáng chú ý và có phần gây bất ngờ trong báo cáo Talent Guide 2026 là sự ảnh hưởng của công nghệ lên cả các nhóm nghề đòi hỏi kỹ năng chuyên môn nhất định. Sự phát triển vượt bậc của AI tạo sinh (Generative AI) đang tạo ra những thách thức mới cho nhân sự thuộc lĩnh vực kế toán, ghi sổ và tính lương (14,4%), cũng như nhóm nghề biên - phiên dịch (14%).

Ngay cả những lĩnh vực sáng tạo như thiết kế đồ họa cũng ghi nhận mức độ rủi ro 11,2% trước khả năng tạo hình ảnh và nội dung tự động của các công cụ AI hiện nay.

Các doanh nghiệp tham gia khảo sát nhận định rằng AI không còn chỉ là công cụ hỗ trợ mà đang dần can thiệp vào các khâu phân tích chuyên sâu và ra quyết định, đòi hỏi người lao động phải dịch chuyển sang những vai trò có giá trị gia tăng cao hơn.

Bên cạnh những nhóm nghề đang co hẹp lại, khảo sát của Navigos cũng mở ra một góc nhìn lạc quan về sự xuất hiện của các ngành nghề mới. Sự thoái trào của các công việc lặp lại chính là tiền đề cho nhu cầu bùng nổ của các vị trí như chuyên gia AI và máy học (71,2%), chuyên gia dữ liệu lớn (42,8%) và chuyên gia an ninh mạng (28,4%).

Điều này phản ánh một thực tế rằng công nghệ không hoàn toàn triệt tiêu việc làm mà đang tái cấu trúc lại thị trường lao động, chuyển từ việc sử dụng "nhiều người vận hành" sang nhóm nhân sự có kỹ năng và khả năng kiểm soát công nghệ số. Dự báo trong 3 - 5 năm tới, các lĩnh vực liên quan đến năng lượng xanh, logistics và sản xuất công nghệ cao sẽ trở thành những trụ cột mới dẫn dắt nhu cầu tuyển dụng tại Việt Nam.

Trước bối cảnh biến động mạnh mẽ này, các chuyên gia đưa ra lời khuyên quan trọng cho người lao động là phải chuyển đổi từ tư duy "ổn định việc làm" sang "ổn định năng lực". Trong kỷ nguyên mà vòng đời của các kỹ năng ngày càng rút ngắn, việc học tập liên tục (lifelong learning) không còn là một lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc để tồn tại.

Người lao động cần chủ động đánh giá mức độ rủi ro của ngành nghề mình đang theo đuổi và nhanh chóng trang bị các kỹ năng khó bị thay thế như tư duy phản biện, giải quyết vấn đề phức tạp, và đặc biệt là năng lực ứng dụng công nghệ trong công việc. Việc chỉ nắm vững công cụ là chưa đủ, người lao động cần hiểu cách công nghệ vận hành để biến nó thành đòn bẩy nâng cao hiệu suất cá nhân.

Đối với các doanh nghiệp, báo cáo nhấn mạnh rằng việc đầu tư vào tái đào tạo (reskilling) và nâng cấp kỹ năng (upskilling) cho đội ngũ nhân sự hiện tại là chiến lược sống còn. Thay vì chỉ tập trung vào việc tinh giản bộ máy khi công nghệ mới xuất hiện, các tổ chức nên xây dựng lộ trình dịch chuyển nhân sự nội bộ từ những nhóm nghề đang thu hẹp sang các vị trí mới phát sinh.

Sự kết hợp giữa đào tạo nội bộ, định hướng và các nền tảng học tập trực tuyến sẽ giúp doanh nghiệp duy trì được nguồn lực am hiểu văn hóa tổ chức, đồng thời sẵn sàng thích ứng với những đòi hỏi khắt khe của kỷ nguyên số.