Mặt hàng xuất khẩu tỷ USD của Việt Nam trước bước ngoặt lớn: Mỹ siết thuế, Trung Quốc nổi lên

Theo báo cáo ngành cá tra của Mirae Asset Securities (Vietnam), xuất khẩu cá tra Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng trong năm 2026, nhưng triển vọng ngắn hạn của thị trường đang chịu tác động từ thuế quan, giá nguyên liệu và chi phí vận chuyển. Trong bối cảnh đó, sự thay đổi về nhu cầu và dòng chảy thương mại giữa các thị trường có thể quyết định diễn biến giá và sản lượng cá tra trong thời gian tới.

Xuất khẩu cá tra vẫn tăng, nhưng tốc độ có dấu hiệu chậm lại

Theo Mirae Asset, trong 7 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu cá tra Việt Nam đạt tổng giá trị khoảng 1,3 tỷ USD, tăng 10% so với cùng kỳ. Riêng tháng 7, kim ngạch đạt 203 triệu USD, tăng 4% so với cùng kỳ.

Diễn biến này cho thấy nhu cầu đối với cá tra Việt Nam vẫn được duy trì tương đối tốt trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng trong tháng 7 đã chậm lại so với mức tăng 17% ghi nhận trong quý I/2026.

Xét về cơ cấu thị trường, Trung Quốc và Hong Kong đang chiếm khoảng 27% giá trị xuất khẩu cá tra của Việt Nam, Mỹ chiếm 15%, Brazil chiếm 8%, trong khi các thị trường khác đóng góp khoảng 50%.

Mirae Asset đánh giá triển vọng nhu cầu tại các thị trường tiêu thụ lớn nhìn chung vẫn tích cực. Tăng trưởng GDP thực năm 2026 được World Bank dự báo ở mức 4,2% tại Trung Quốc, 1,9% tại Mỹ, 1,4% tại EU và 1,9% tại Brazil. Đây là nền tảng hỗ trợ nhu cầu tiêu dùng thủy sản, trong đó có cá tra.

Đáng chú ý, chỉ số niềm tin tiêu dùng tại Mỹ và EU cũng đã phục hồi trong tháng 6 và tháng 7 sau những diễn biến tích cực hơn liên quan đến căng thẳng Mỹ Iran.

Tuy nhiên, nhu cầu cuối cùng không phải yếu tố duy nhất quyết định triển vọng thị trường. Đối với cá tra, chính sách thương mại và chi phí để đưa sản phẩm tới tay người tiêu dùng đang ngày càng có ảnh hưởng lớn hơn.

Thuế quan làm thay đổi tương quan cạnh tranh

Theo báo cáo, chính sách thuế của Mỹ đang là một trong những yếu tố quan trọng nhất đối với thị trường cá tra Việt Nam.

Ngày 24/7/2026, Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) áp thuế 12,5% đối với hàng hóa Việt Nam theo Điều 301 của Luật Thương mại năm 1974. Cùng với đó, mức thuế đối ứng dao động từ 10% đến 12,5% tùy từng nhóm hàng hóa.

Đến ngày 12/8/2026, Bộ Thương mại Mỹ công bố kết quả cuối cùng của cuộc rà soát hành chính lần thứ 21 (POR21) đối với sản phẩm cá tra nhập khẩu từ Việt Nam.

Theo Mirae Asset, kết quả cuối cùng POR21 tạo ra sự phân hóa đáng kể về mức thuế giữa các doanh nghiệp xuất khẩu. Một số doanh nghiệp được hưởng mức thuế 0 USD/kg, trong khi một số doanh nghiệp khác chịu mức thuế cao hơn.

Từ góc độ thị trường hàng hóa, đây là thay đổi có ý nghĩa quan trọng bởi mức thuế sẽ tác động trực tiếp đến giá thành khi cá tra Việt Nam tiếp cận thị trường Mỹ. Khi chi phí nhập khẩu tăng, khả năng cạnh tranh về giá của sản phẩm cũng bị ảnh hưởng.

Mirae Asset nhận định mức thuế cao sẽ làm giảm sức cạnh tranh của phần lớn nhà xuất khẩu cá tra Việt Nam, ngoại trừ Vĩnh Hoàn. Điều này có thể khiến dòng hàng hóa tiếp tục dịch chuyển giữa các thị trường, khi doanh nghiệp tìm kiếm những điểm đến có mức độ cạnh tranh và hiệu quả tốt hơn.

Trung Quốc tiếp tục đóng vai trò điểm tựa

Theo Mirae Asset, Trung Quốc nhiều khả năng tiếp tục là thị trường quan trọng đối với cá tra Việt Nam trong bối cảnh xuất khẩu sang Mỹ gặp khó khăn.

Việc thị trường Mỹ chịu sức ép thuế quan có thể thúc đẩy các doanh nghiệp gia tăng hoạt động bán hàng tại Trung Quốc. Điều này tạo thêm dư địa tiêu thụ cho sản phẩm cá tra, đồng thời giúp ngành giảm bớt sự phụ thuộc vào một thị trường.

Tuy nhiên, báo cáo cũng lưu ý những rủi ro đang xuất hiện ngay tại thị trường Trung Quốc.

Nguồn cung cá thịt trắng trong nước được dự báo tăng, qua đó có thể làm giảm nhu cầu nhập khẩu. Các nhà xuất khẩu Trung Quốc cũng đang phải đối mặt với những trở ngại ngày càng lớn tại Mỹ, khiến nguồn cung cho thị trường nội địa có khả năng gia tăng.

Bên cạnh đó, quan hệ thương mại Trung Quốc và Nga được củng cố, trong khi lệnh cấm hải sản Nhật Bản đang diễn ra. Mirae Asset cho rằng cá thịt trắng nhập khẩu từ Nga có thể tiếp tục thâm nhập sâu hơn vào Trung Quốc, qua đó gia tăng cạnh tranh với cá tra Việt Nam.

Như vậy, Trung Quốc vừa là điểm tựa quan trọng cho thị trường cá tra Việt Nam, vừa là thị trường mà áp lực cạnh tranh có thể gia tăng trong thời gian tới.

Đối với EU và Brazil, Mirae Asset dự báo nhu cầu tương đối ổn định trong năm 2026. Tuy nhiên, khi các nhà xuất khẩu trên thế giới chuyển hướng khỏi Mỹ, cạnh tranh tại những thị trường này cũng có khả năng tăng lên.

Giá cá tra nguyên liệu vẫn là biến số quan trọng

Ở phía nguồn cung, diễn biến giá cá tra nguyên liệu đang trở thành yếu tố cần theo dõi sát.

Theo biểu đồ trong báo cáo Mirae Asset, giá cá tra nguyên liệu Việt Nam đã tăng mạnh từ cuối năm 2024, đặc biệt trong năm 2025 và đầu năm 2026. Có thời điểm giá đạt khoảng 35.000 đồng/kg trước khi điều chỉnh về quanh 30.000 đồng/kg vào giữa năm 2026.

Giá cá tra giống cũng biến động mạnh. Từ vùng khoảng 20.000 đến 30.000 đồng/kg trong năm 2024, giá tăng lên mức cao hơn đáng kể trong năm 2025 và đầu năm 2026, có thời điểm vượt 80.000 đồng/kg.

Diễn biến này cho thấy chuỗi cung ứng cá tra đang chịu tác động đồng thời từ giá nguyên liệu và nhu cầu xuất khẩu.

Đối với doanh nghiệp chế biến, giá nguyên liệu tăng sẽ tạo áp lực lên biên lợi nhuận nếu giá bán thành phẩm không thể điều chỉnh tương ứng. Ngược lại, nếu nhu cầu xuất khẩu duy trì tốt và doanh nghiệp có khả năng chuyển phần chi phí tăng thêm sang khách hàng, mức giá nguyên liệu cao có thể trở thành động lực cho người nuôi mở rộng sản xuất.

Do đó, diễn biến giá cá tra nguyên liệu trong thời gian tới sẽ phụ thuộc đáng kể vào sự cân bằng giữa nguồn cung trong nước và sức mua từ các thị trường xuất khẩu.

Giá dầu và cước vận chuyển có thể tạo thêm áp lực

Một yếu tố khác được Mirae Asset lưu ý là giá dầu thế giới.

Theo báo cáo, trong kịch bản xung đột Trung Đông kéo dài, giá dầu Brent có thể duy trì trên 90 USD/thùng. Giá dầu tăng sẽ tác động đến chi phí vận tải, phân bón và nhiều nhóm sản phẩm dầu mỏ, qua đó tạo hiệu ứng lan tỏa lên toàn bộ chuỗi cung ứng.

Với ngành cá tra, chi phí vận chuyển có ý nghĩa đặc biệt bởi sản phẩm chủ yếu được tiêu thụ tại các thị trường nước ngoài. Khi giá nhiên liệu và cước vận tải tăng, chi phí đưa cá tra từ vùng nuôi và nhà máy chế biến tới thị trường tiêu thụ cũng tăng theo.

Mirae Asset đồng thời lưu ý rủi ro lạm phát có thể khiến các ngân hàng trung ương duy trì chính sách tiền tệ thận trọng hơn, qua đó ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế và sức mua của người tiêu dùng.

Như vậy, thị trường cá tra đang chịu tác động từ cả hai phía. Ở đầu ra là thuế quan và cạnh tranh giữa các thị trường; ở đầu vào là giá cá nguyên liệu, dầu và chi phí logistics.

Nam Việt chịu sức ép từ giá đầu vào

Trong khi đó, Nam Việt cho thấy rõ hơn tác động của giá nguyên liệu lên hiệu quả kinh doanh.

Theo Mirae Asset, doanh thu Nam Việt trong quý II/2026 đạt 1.992,4 tỷ đồng, tăng 14,2%, nhưng lợi nhuận gộp giảm 35,9% xuống 311,7 tỷ đồng. Biên lợi nhuận gộp giảm từ 27,9% xuống 15,6%.

Kết quả này cho thấy tăng trưởng về sản lượng và doanh thu chưa chắc đồng nghĩa với cải thiện lợi nhuận khi giá nguyên liệu và các chi phí liên quan tăng nhanh.

Nam Việt sở hữu 152ha vùng nuôi và nhà máy thức ăn chăn nuôi công suất 1.000 tấn/ngày, qua đó có lợi thế nhất định về mức độ chủ động nguồn nguyên liệu. Tuy nhiên, hiệu quả kinh doanh vẫn chịu ảnh hưởng từ diễn biến giá cá tra và chi phí vận chuyển.

Mirae Asset dự báo năm 2026, doanh thu Nam Việt đạt 7.582 tỷ đồng, trong khi lợi nhuận sau thuế thuộc cổ đông kiểm soát đạt 837 tỷ đồng.

Thị trường cá tra sẽ tiếp tục phân hóa

Theo Mirae Asset, dù duy trì quan điểm tích cực về triển vọng dài hạn, công ty chứng khoán này vẫn thận trọng với triển vọng ngắn hạn của ngành cá tra và đưa ra khuyến nghị Trung tính.

Nhìn từ góc độ thị trường hàng hóa, điểm đáng chú ý nhất hiện nay là sự thay đổi trong cán cân giữa cung, cầu và chi phí. Nhu cầu thế giới vẫn được duy trì, nhưng thuế quan đang làm thay đổi lợi thế cạnh tranh giữa các nhà xuất khẩu. Trong khi đó, giá nguyên liệu và chi phí logistics quyết định ngày càng lớn đến khả năng bảo toàn biên lợi nhuận.

Trung Quốc có thể tiếp tục trở thành điểm tựa cho đầu ra của cá tra Việt Nam, nhưng cạnh tranh tại thị trường này cũng sẽ gia tăng. Mỹ vẫn là thị trường có sức mua quan trọng nhưng ngày càng trở nên khó tiếp cận hơn về chi phí. EU và Brazil có thể hỗ trợ đa dạng hóa thị trường, song khó tránh khỏi áp lực cạnh tranh khi dòng hàng hóa toàn cầu dịch chuyển.

Trong bối cảnh đó, diễn biến giá cá tra nguyên liệu sẽ là một trong những chỉ báo quan trọng đối với thị trường trong những tháng tới. Khi nguồn cung, nhu cầu xuất khẩu và chi phí đầu vào cùng biến động, lợi thế sẽ nghiêng về những doanh nghiệp có vùng nguyên liệu ổn định, thị trường đa dạng và khả năng nâng tỷ trọng sản phẩm giá trị gia tăng.

Theo báo cáo của Mirae Asset, đây cũng là cơ sở để thị trường cá tra bước vào một giai đoạn phân hóa rõ nét hơn, thay vì tăng trưởng đồng đều giữa các doanh nghiệp như trước.