Một ‘đại gia’ tiền số tính ‘hồi sinh’ siêu dự án 100 tỷ USD của Trung Quốc tại Đông Nam Á

Jeff Yew, một người Malaysia đam mê đua xe và từng điều hành Binance Australia, đang xem xét thành lập khu công nghệ riêng tại Forest City, siêu dự án trị giá 100 tỷ USD ở miền Nam Malaysia. Tuy nhiên, mô hình mà Yew hướng tới sẽ khác đáng kể so với Network School của Srinivasan, với trọng tâm được ông gọi là “Malaysia trước tiên”.

Kế hoạch này không chỉ có thể mang lại sức sống mới cho khuôn viên bị bỏ trống mà còn mở ra cơ hội vực dậy Forest City, một thành phố nhân tạo từng được quảng bá như đô thị tương lai nhưng chật vật trong việc thu hút cư dân và doanh nghiệp. Xa hơn, dự án có thể hỗ trợ tham vọng xây dựng nền kinh tế công nghệ của Malaysia vượt ra ngoài lĩnh vực trung tâm dữ liệu.

Trong gần 2 năm, học sinh mới tốt nghiệp, sinh viên, người đi làm và các gia đình trẻ đã tới Network School, nơi cung cấp chương trình kết hợp giữa kỹ năng thực tế với những quan điểm mang màu sắc lý tưởng về cách công nghệ và xã hội có thể phát triển.

Srinivasan, một nhà đầu tư tiền số nổi tiếng và từng là Giám đốc công nghệ của Coinbase, chọn Forest City làm nơi thử nghiệm mô hình này, dù ông thường chỉ mô tả địa điểm là ở “gần Singapore”.

Tháng trước, giới chức Malaysia yêu cầu Network School đóng cửa sau khi mối quan hệ giữa hai bên công khai rạn nứt, buộc các học viên phải rời khỏi Malaysia.

Hiện Yew là người đứng đầu Monochrome Asset Management. Quỹ ETF Bitcoin niêm yết tại Australia do công ty quản lý đang có khoảng 128 triệu AUD tài sản. Chiếc Lamborghini Huracan Sterrato màu xanh đậm của ông thậm chí còn mang biển số “Bitcoin”.

Khuôn viên công nghệ mang đậm dấu ấn bản địa

Khu công nghệ mà Yew đề xuất sẽ mang dấu ấn Malaysia rõ nét hơn. Theo ý tưởng ban đầu, địa điểm từng gắn với một thử nghiệm tiền số có thể được chuyển đổi thành nơi tập trung thế hệ doanh nhân công nghệ mới, dù kế hoạch hiện vẫn chưa được chốt.

Chỉ vài ngày sau khi Network School bị yêu cầu rời đi, Yew đăng bài trên mạng xã hội đề nghị tiếp quản dự án. Ông sau đó nói với Bloomberg rằng đã bắt đầu các cuộc trao đổi ban đầu với Srinivasan và đội ngũ của ông này.

Yew cho biết mô hình mới cần tạo được sự cân bằng giữa việc thu hút nhân tài quốc tế và nuôi dưỡng doanh nhân trong nước, đồng thời có thể triển khai các chương trình học bổng dành cho người Malaysia. Mục tiêu là biến bang Johor thành một “trung tâm kỹ thuật số” dành cho trí tuệ nhân tạo, blockchain và khoa học máy tính trên phạm vi toàn cầu.

Theo Yew, để kế hoạch thành công, dự án phải được xây dựng xoay quanh lợi ích của Malaysia, trong đó có cam kết tôn trọng chính quyền địa phương.

Sự sụp đổ bất ngờ của Network School

Ban đầu, Network School khá phù hợp với chiến lược thu hút nhân tài công nghệ quốc tế của Malaysia, trong bối cảnh làn sóng đầu tư vào trung tâm dữ liệu và AI đang đổ hàng chục tỷ USD vào quốc gia Đông Nam Á này.

Các học viên tới đây với mong muốn tập trung phát triển startup cùng những người có chung quan điểm, tập luyện thể thao, dùng các bữa ăn giàu protein và cùng theo đuổi tầm nhìn của Srinivasan về một mô hình xã hội mới.

Dù quy mô không lớn, cộng đồng này vẫn tạo ra sức sống đáng kể cho Forest City, siêu dự án được xây dựng trên vùng đất lấn biển của Country Garden Holdings. Sau 1 thập niên, dự án vẫn không thu hút được lượng cư dân và doanh nghiệp như kỳ vọng.

Srinivasan từng đặt tham vọng lớn đối với Forest City. Theo những người nắm rõ vấn đề, ông từng có kế hoạch mua thêm quỹ đất để mở rộng khuôn viên và tổ chức dịch vụ thuyền kết nối Malaysia với Singapore.

Mới vài tháng trước, Bộ trưởng Kỹ thuật số Malaysia Gobind Singh Deo còn tới thăm Network School và đánh giá dự án là minh chứng cho việc Malaysia đang nổi lên như một điểm đến hấp dẫn đối với nhân tài công nghệ toàn cầu.

Nguồn cơn từ tranh cãi chính trị và quy định nhập cư

Tuy nhiên, Network School sau đó trở thành tâm điểm tranh cãi vì cáo buộc có công dân Israel sinh sống và học tập tại đây, được cho là vi phạm quy định nhập cư của Malaysia. Quốc gia có đa số dân theo đạo Hồi này không thiết lập quan hệ ngoại giao với Israel và công dân Israel bị cấm nhập cảnh nếu không được cấp phép.

Những bức ảnh cũ do các nhà sáng tạo nội dung Israel đăng tải sau chuyến thăm khuôn viên vào cuối năm ngoái bắt đầu lan truyền trong thời gian diễn ra bầu cử địa phương tại Johor hồi tháng 7. Những hình ảnh này bị sử dụng làm bằng chứng cho cáo buộc Network School “tuyển người Israel tham gia hoạt động”.

Vụ việc nhanh chóng gây phản ứng mạnh trong dư luận địa phương, buộc nhà chức trách tiến hành kiểm tra khuôn viên và hộ chiếu của toàn bộ học viên. Dù cơ quan di trú xác nhận tất cả những người có mặt tại trường đều sở hữu “giấy tờ đi lại hợp lệ”, tranh cãi lúc này đã vượt khỏi khả năng kiểm soát.

Các cá nhân nói trên được cho là người mang 2 quốc tịch và đã nhập cảnh Malaysia bằng hộ chiếu khác.

Thủ hiến Johor Datuk Onn Hafiz Ghazi, người vừa được tái bổ nhiệm, sau đó mở rộng cuộc điều tra. Kết quả cho thấy Network School vi phạm 2 quy định về giấy phép địa phương, dẫn tới quyết định yêu cầu đóng cửa và rời khỏi khu vực.

Theo Onn Hafiz, Tunku Ismail Sultan Ibrahim, Thái tử Johor và là con trai Quốc vương Malaysia Sultan Ibrahim Iskandar, đã đồng ý với quyết định này. Riêng Quốc vương Sultan Ibrahim cũng sở hữu một phần đáng kể cổ phần tại Forest City.

Các đại diện của ông Onn Hafiz không phản hồi yêu cầu bình luận.

Tốc độ mà tranh cãi bùng phát và dẫn tới việc đóng cửa cho thấy những bất đồng giữa Network School và giới chức Malaysia có thể đã tồn tại từ trước.

Theo các nguồn tin am hiểu vấn đề, trong chuyến thăm của Bộ trưởng Gobind, một số quan chức cảm thấy không thoải mái trước việc Network School đề nghị kéo dài thời hạn thị thực và đẩy nhanh các thủ tục phê duyệt. Các quan chức bang Johor cũng không tới thăm khuôn viên trong chuyến đi này. Đại diện của ông Gobind không phản hồi yêu cầu bình luận.

Cuộc di tản sang Kazakhstan

Trong nỗ lực cuối cùng nhằm cứu dự án, Srinivasan đề nghị được gặp Văn phòng Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim và đặt câu hỏi về tính khả thi của việc đầu tư vào các cộng đồng công nghệ tại Malaysia.

Trong một bài đăng trên X, ông cho biết sẵn sàng ký biên bản ghi nhớ nhằm cam kết hai bên tôn trọng lẫn nhau.

Tuy nhiên, các cuộc đàm phán không đi đến kết quả. Thông báo đóng cửa được gửi tới học viên, còn Srinivasan gần như ngay lập tức công bố địa điểm mới tại Kazakhstan.

Cuộc gặp giữa Srinivasan và các quan chức Kazakhstan được hỗ trợ bởi Talgat Dossanov và Farhaj Mayan, 2 doanh nhân đang tham gia xây dựng các trung tâm vật lý liên quan tới tiền số Solana.

Srinivasan tuyên bố Network School sẽ tiếp tục phát triển mạnh tại Kazakhstan, đồng thời đăng video chụp cùng Zhaslan Madiyev, Bộ trưởng AI và Phát triển kỹ thuật số của nước này.

Srinivasan không phản hồi yêu cầu bình luận.

Các ảnh chụp màn hình từ hệ thống nhắn tin nội bộ cho thấy một số học viên thất vọng trước điều họ cho là lập trường chống đổi mới của Malaysia. Một học viên cũng đặt câu hỏi về mức độ cam kết của Srinivasan, khiến một người khác lên tiếng bảo vệ ông và cho biết nhà sáng lập thường làm việc miệt mài mỗi tối tại quán cà phê trong trường.

Theo các tin nhắn được Bloomberg tiếp cận, Srinivasan nói với học viên rằng dự án sẽ “chuyển địa bàn lâu dài” sang Kazakhstan ngay khi tìm được địa điểm phù hợp.

Các học viên sau đó phân tán. Một số tới Batam, hòn đảo thuộc Indonesia nằm gần Malaysia, ở tại một khách sạn và dành thời gian bên máy tính, thậm chí phàn nàn về chất lượng WiFi, theo nhân viên khu nghỉ dưỡng trao đổi với Bloomberg.

Họ cũng được lựa chọn tới thẳng Almaty để chờ khuôn viên mới mở cửa hoặc rút khỏi chương trình và nhận lại tiền.

“Những người bị ảnh hưởng lúc này cần sự rõ ràng, tính liên tục và cách đối xử công bằng”, Puan Chan Cheong, đồng sáng lập Aurion Group, công ty tư vấn đầu tư xây dựng các hệ thống phân tích tài chính ứng dụng AI, cho biết.

Puan cũng là người sáng lập Green Packet Bhd., doanh nghiệp niêm yết tại Malaysia. Ông từng dành 1 tháng tại Network School vào năm ngoái cùng con trai.

Dù Network School chưa từng kêu gọi quyền tự trị hay công nhận ngoại giao, Srinivasan từ lâu đã thúc đẩy ý tưởng xây dựng những cộng đồng nằm ngoài hệ thống quốc gia truyền thống, tập hợp những người có chung giá trị thay vì chung lãnh thổ.

Cuốn sách The Network State xuất bản năm 2022 của ông đưa ra một mô hình cho ý tưởng này. Theo đó, các cộng đồng trực tuyến có thể huy động vốn để mua đất, nơi thành viên sinh sống dựa trên những nguyên tắc chung như “lạc quan công nghệ” hoặc lối sống lành mạnh. Theo thời gian, Srinivasan cho rằng các cộng đồng như vậy có thể được quốc tế công nhận và phát triển thành những “quốc gia mạng”.

Là người thường xuyên chỉ trích giới chính trị và truyền thông Mỹ, Srinivasan đã từ bỏ quốc tịch Mỹ vào năm 2023, theo các công bố của Sở Thuế vụ Mỹ, và cho biết hiện mang quốc tịch Singapore.

Tại hội nghị Network State ở Singapore hồi tháng 10, ông từng nói rằng Elon Musk muốn tới sao Hỏa, Bryan Johnson muốn sống bất tử, Sam Altman muốn xây dựng siêu trí tuệ nhân tạo, còn ông chỉ muốn “thành lập một quốc gia mới”.

Thách thức bủa vây "đô thị ma" Forest City

Đối với Forest City, nơi đang chịu tác động từ doanh số ảm đạm và khó khăn tài chính của chủ đầu tư, Network School từng được xem là một trong số ít điểm sáng.

Nhằm hỗ trợ hồi sinh dự án, chính phủ Malaysia đã đưa Forest City vào diện đặc khu tài chính với trọng tâm thu hút các văn phòng gia đình.

Khu vực này đã thu hút khoảng 670 triệu RM tài sản được quản lý từ nhiều family office, nhưng vẫn còn cách khá xa mục tiêu 2 tỷ RM vào cuối năm nay.

Tháng 7, chỉ ít lâu sau khi Network School đóng cửa, cảnh sát Malaysia bắt giữ 335 người bị cáo buộc vận hành các đường dây lừa đảo trực tuyến từ Forest City, khiến triển vọng hồi sinh dự án càng trở nên khó khăn.

Dù vậy, trường hợp Network School nhiều khả năng sẽ không làm suy yếu sức hấp dẫn của Malaysia đối với các nhà đầu tư công nghệ.

Theo Puan, bài học rút ra không phải là Malaysia nên từ chối những cộng đồng công nghệ mang tính thử nghiệm, mà là những mô hình như vậy cần được thiết kế và vận hành đúng ngay từ đầu.

Triển vọng dài hạn của nền kinh tế công nghệ Malaysia

Malaysia từ lâu đã đặt mục tiêu nâng cấp vị trí trong chuỗi giá trị công nghệ. Chính phủ nước này đang đẩy mạnh xây dựng nền kinh tế công nghệ có giá trị gia tăng cao hơn, hướng tới một “quốc gia AI” bao trùm và bền vững vào năm 2030.

Quốc gia Đông Nam Á này muốn vượt ra khỏi thế mạnh truyền thống về lắp ráp, kiểm thử và đóng gói chip để phát triển năng lực thiết kế chip, đồng thời mở rộng hạ tầng số và dữ liệu, đào tạo nhân lực chất lượng cao và thu hút đầu tư vào các lĩnh vực như AI và sản xuất bán dẫn tiên tiến.

Malaysia cũng đang tìm cách thu hút thêm nhân tài công nghệ thông qua đặc khu kinh tế đang được phát triển cùng Singapore tại Johor.

Adib Zalkapli, nhà sáng lập Viewfinder Global Affairs, công ty tư vấn rủi ro địa chính trị tại Kuala Lumpur, cho rằng triển vọng công nghệ của Malaysia vẫn rất sáng.

Ông nhận định câu chuyện Network School, nếu còn được nhắc tới, nhiều khả năng chỉ là “một chú thích nhỏ trong lịch sử đầu tư công nghệ của Malaysia” và sẽ không ảnh hưởng đáng kể tới cách các công ty công nghệ khác nhìn nhận quốc gia này.