Siêu dự án 100 tỷ USD của Trung Quốc tại Đông Nam Á liên tiếp vướng bê bối: Từng được kỳ vọng là ‘thành phố trong mơ’ của 700.000 người, nay thành 'sào huyệt' lừa đảo xuyên quốc gia

Ngày 15/7, cảnh sát Malaysia bất ngờ đột kích một tòa tháp trong khu đô thị Forest City. Thay vì những cư dân giàu có như kỳ vọng, lực lượng chức năng phát hiện một trung tâm lừa đảo quy mô lớn với hàng trăm người Trung Quốc bị nghi tham gia vận hành.

"Mọi thứ lớn hơn rất nhiều so với dự tính. Chúng tôi mất tới hai ngày chỉ để hoàn tất các thủ tục", một người tham gia chiến dịch chia sẻ.

Vụ việc khiến Forest City tiếp tục hứng chịu đòn giáng mạnh về hình ảnh. Trước đó, khu đô thị này vốn đã bị chỉ trích vì tình trạng vắng cư dân, trong khi chỉ một tuần sau cuộc đột kích, nơi đây lại gây chú ý khi chính quyền Malaysia yêu cầu Network School, một cộng đồng khởi nghiệp do doanh nhân công nghệ Mỹ sáng lập, ngừng hoạt động, làm dấy lên phản ứng từ Washington.

Từ biểu tượng "Vành đai và Con đường" đến "thành phố ma"

Được khởi công năm 2014, Forest City là dự án liên doanh giữa tập đoàn bất động sản Trung Quốc Country Garden và Esplanade Danga 88, doanh nghiệp do Quốc vương Malaysia Sultan Ibrahim Iskandar kiểm soát. Dự án nằm trên các đảo nhân tạo ngoài khơi bang Johor, cách Singapore chỉ khoảng 1,6km.

Forest City từng được xem là dự án tiêu biểu của sáng kiến "Vành đai và Con đường" của Trung Quốc, với tham vọng xây dựng một đô thị hiện đại dành cho khoảng 700.000 cư dân.

Theo quy hoạch, dự án gồm các tòa nhà cao tầng ven biển, khách sạn hạng sang, trung tâm thương mại, nhà hàng, khu nghỉ dưỡng và sân golf cao cấp trải dài trên bờ biển dài 4km.

Các căn hộ ban đầu được chào bán chủ yếu cho khách hàng Trung Quốc với mục tiêu đầu tư hoặc định cư lâu dài. Giá khởi điểm khoảng 780.000 ringgit Malaysia, tương đương khoảng 190.000 USD cho căn hộ hai phòng ngủ.

Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng bất động sản tại Trung Quốc cùng việc khó thu hút cư dân khiến dự án rơi vào tình trạng đình trệ. Trong số 4 đảo theo quy hoạch ban đầu, đến nay ngay cả đảo đầu tiên vẫn chưa được hoàn thiện.

Country Garden, doanh nghiệp đang gánh khoản nợ khổng lồ, cũng không còn đủ nguồn lực để ưu tiên dự án lớn nhất ở nước ngoài này.

Một kỹ sư công nghệ người Mỹ có mặt tại Forest City tuần trước đã gọi nơi đây là "hòn đảo bị nguyền rủa", khi nhiều tuyến phố vẫn vắng bóng người.

Dù vậy, vẫn có những cư dân quyết định gắn bó lâu dài. Maggie Gao chuyển từ Bắc Kinh tới đây cùng gia đình từ năm 2019. Sau nhiều năm làm việc từ xa cho một công ty công nghệ Trung Quốc, cô đã mở quán cà phê ven biển.

Theo Gao, cuộc sống tại Forest City yên bình hơn nhiều so với các đô thị lớn ở Trung Quốc và cơ sở hạ tầng được duy trì khá tốt. Tuy nhiên, nhiều người hàng xóm của cô đã quay về nước sau đại dịch Covid, không bán được căn hộ hoặc bị ngân hàng thu hồi do mất khả năng trả nợ.

Thành phố thông minh thu hút cả... tội phạm

Nhằm hồi sinh dự án, chính quyền Malaysia và bang Johor những năm gần đây liên tục tung ra các ưu đãi nhằm thu hút doanh nghiệp công nghệ, văn phòng gia đình, công ty fintech và lao động nước ngoài, như ưu tiên cấp cư trú, ưu đãi thuế và hạ tầng số.

Forest City cũng được đưa vào đặc khu kinh tế kết nối Johor với Singapore từ năm ngoái.

Tuy nhiên, những chính sách này dường như cũng vô tình thu hút các tổ chức tội phạm.

Theo cảnh sát Johor, các cuộc truy quét cuối tháng trước tại Forest City và một khu biệt thự gần đó đã dẫn đến việc bắt giữ 335 nghi phạm, gồm 309 công dân Trung Quốc, 19 người Indonesia, 4 người Myanmar và 3 người Malaysia.

Các đường dây này bị cáo buộc thực hiện lừa đảo đầu tư, tiền mã hóa và lừa đảo tình cảm.

Riêng tại Forest City, lực lượng chức năng phát hiện các đối tượng chiếm dụng 27 căn hộ trên 5 tầng của một tòa nhà để làm nơi hoạt động. Bên trong còn có cửa hàng bán mì ăn liền phục vụ nhân viên, những người được yêu cầu không rời khỏi khu vực. Nhiều thiết bị điều hòa và nội thất mới tinh cho thấy đường dây chỉ mới hoạt động chưa đầy một tháng.

Một nguồn tin nhận định nhiều khả năng các đối tượng đã chuyển tới Forest City sau khi các trung tâm lừa đảo ở những khu vực khác của Đông Nam Á bị triệt phá.

Cộng đồng công nghệ Mỹ cũng phải rời đi

Forest City tiếp tục gây chú ý khi chính quyền Malaysia yêu cầu Network School ngừng hoạt động.

Đây là cộng đồng co-living do doanh nhân công nghệ Mỹ Balaji Srinivasan, cựu Giám đốc Công nghệ của sàn giao dịch tiền số Coinbase, thành lập năm 2024 với tham vọng xây dựng một cộng đồng dành cho các doanh nhân công nghệ và người làm việc từ xa trên toàn cầu.

Mô hình này thu hút hàng trăm "digital nomad" đến sinh sống và làm việc với mức phí từ 1.500 USD/tháng, bao gồm chỗ ở, bữa ăn, không gian làm việc cùng các chương trình đào tạo lập trình, học ngoại ngữ và chăm sóc sức khỏe.

Tuy nhiên, tháng trước, Network School vấp phải tranh cãi sau khi xuất hiện thông tin trên mạng xã hội cho rằng có công dân Israel tham gia cộng đồng này.

Malaysia không công nhận Israel và chỉ cho phép công dân nước này nhập cảnh trong những trường hợp đặc biệt.

Sau cuộc điều tra, chính quyền Malaysia yêu cầu Network School dừng hoạt động với lý do vi phạm quy định về giấy phép. Tuy nhiên, phát biểu của Thủ tướng Anwar Ibrahim rằng bất kỳ công dân Israel nào được phát hiện tại đây cũng sẽ bị trục xuất đã khiến Bộ Ngoại giao Mỹ triệu Đại sứ Malaysia và làm dấy lên phản ứng từ một số nghị sĩ Mỹ.

Balaji Srinivasan phủ nhận các thành viên của Network School vi phạm quy định nhập cư và cho biết sẽ chuyển trung tâm tiếp theo sang Kazakhstan.

Đến tuần trước, toàn bộ biển hiệu của Network School tại khách sạn Marina Hotel trong Forest City đã được tháo dỡ, quán cà phê mang thương hiệu này cũng đổi tên.

Dù phần lớn thành viên đã rời đi, một số lao động công nghệ vẫn ở lại. Một kỹ sư phần mềm người Venezuela cho biết anh vừa đến Forest City khoảng hai tuần để tìm hiểu cơ hội đầu tư.

"Thật đáng tiếc khi mọi chuyện xảy ra, nhưng điều đó không khiến tôi mất niềm tin vào nơi này. Cơ sở hạ tầng rất tốt, không gian yên tĩnh và đây vẫn là môi trường phù hợp để khởi nghiệp", anh nói.